जंतर-मंतरचे पेस्ट कंट्रोल लोकशाहीच्या बागेतील काकरोच आणि राष्ट्रवादाचा स्प्रे
दिल्लीचे जंतर-मंतर हे ऐतिहासिक मैदान अनेक क्रांतींचे आणि आंदोलनांचे साक्षीदार राहिले आहे. पण सध्या तिथे जे चित्र दिसत आहे, ते लोकशाहीच्या एका विदारक आणि उपरोधिक वास्तवाचे दर्शन घडवते. देशातील २२ लाख विद्यार्थ्यांचे भवितव्य ज्या नीट (NEET) परीक्षेवर अवलंबून आहे, त्या परीक्षेचा पेपर फुटतो, गोंधळ होतो आणि त्या नैराश्यातून ५ तरुण आत्महत्या करतात. पण या गंभीर विषयावर चर्चा करण्याऐवजी, जंतर-मंतरवर सध्या एक वेगळीच स्वच्छता मोहीम सुरू आहे. ही मोहीम आहे,आंदोलक विद्यार्थ्यांना कॉकरोच ठरवून त्यांना हिट (Hit) स्प्रे मारून संपवण्याची.त्यांना कॉकरोच तर भारताच्या मुख्य न्यायमूर्तीनी ठरवल ना.
कॉकरोच ठरवण्याची नवी कला
जेव्हा एखादे आंदोलन व्यवस्थेला प्रश्न विचारू लागते, तेव्हा त्या आंदोलनाला चिरडण्याचा सर्वात सोपा मार्ग म्हणजे आंदोलकांचे अमानवीयकरण करणे. जंतर-मंतरवर कॉकरोच जनता पार्टी या नावाने एकत्र आलेल्या तरुणांनी उपरोधाने स्वतःला हे नाव दिले असावे, जेणेकरून ते व्यवस्थेची दृष्टी दाखवू शकतील. पण तिथे पोहचलेल्या रिद्धिमा शर्मांसारख्या व्यक्तींच्या हातात खरोखरच स्प्रे दिसतो. त्यांच्या मते, जे तरुण पेपरफुटीवर प्रश्न विचारत आहेत, जे शिक्षण आणि रोजगाराची भाषा करत आहेत, ते या देशासाठी कॉकरोच आहेत. हा केवळ एक शब्द नाही, तर एका विचारसरणीचे प्रतीक आहे. जर तुम्ही सरकारला प्रश्न विचारले, तर तुम्ही कीड आहात. आणि या किडीला मारण्यासाठी कोणत्याही तर्कशास्त्राची गरज नाही, तर फक्त राष्ट्रवादाचा उग्र स्प्रे पुरेसा आहे. आंदोलनाला चिरडण्याची ही पहिली पायरी आहे त्यांच्या मागण्यांकडे दुर्लक्ष करून त्यांना उपद्रवी कीड जाहीर करणे.
विषयांतर: पेपरफुटीकडून पाकिस्तानपर्यंतचा प्रवास
एका चांगल्या आणि न्याय्य आंदोलनाला भरकटवण्यासाठी विषयांतर हे सर्वात मोठे शस्त्र असते. जेव्हा पत्रकार नीरज झा विचारतात की, २२ लाख मुलांच्या भवितव्याचे काय? ५ मुलांनी केलेल्या आत्महत्येला जबाबदार कोण? तेव्हा उत्तर मिळते तुम्हाला गोगामेडीचा इतिहास माहिती आहे का? कोणत्या मशिदीत ब्राह्मण पुजारी असतो? हा तर्क किती अद्भुत आहे! पेपर दिल्लीत फुटला आहे, मुले भारतात मेली आहेत, पण चर्चा गझनी आणि इतिहासातील युद्धांची सुरू आहे.हे सर्व रिद्धिमा शर्मा सांगत होत्या पत्रकारांना. आंदोलन चिरडण्याची ही पद्धत अत्यंत नियोजनबद्ध आहे. जेव्हा तरुण शिक्षण (School) हा मुद्दा मांडतात, तेव्हा समोरून तुम्ही भारत हाय-हाय का म्हणत होता? असा प्रतिप्रश्न केला जातो. जरी आंदोलकांनी तसे म्हटले नसले तरी, त्यांच्यावर देशद्रोहाचा शिक्का मारण्याचा प्रयत्न केला जातो. २२ लाख विद्यार्थ्यांच्या वेदनांपेक्षा उमर खालिद आणि शर्जिल इमाम यांची नावे घेऊन भीती पसरवणे जास्त सोयीचे वाटते. त्यांच्यावर तर अद्याप दोषरोपपत्र सुद्धा दाखल करता आले नाही. मुळ मुद्दा नीट पेपरफुटीचा असूनही, त्याला जातीय आणि सांप्रदायिक वळण देऊन आंदोलनाची धार कमी करण्याचा हा प्रयत्न मनिषा स्पष्ट करतो.
भारत माता: माती की माणसे?
या वादातील सर्वात हृदयद्रावक आणि उपरोधिक भाग म्हणजे भारत माता या संकल्पनेची केलेली मोडतोड. जेव्हा विचारले जाते की, ज्या ५ हिंदू मुलांनी (ज्यांच्या हक्कासाठी हे तथाकथित रक्षक लढत असल्याचा दावा करतात) आत्महत्या केली, ते भारत माता नव्हते का? तेव्हा उत्तर येते की, लोक नसले तरी माती ही माताच राहील.म्हणजेच, या विचारसरणीत जिवंत माणसांच्या रक्तापेक्षा आणि तरुणांच्या भवितव्यापेक्षा मातीला जास्त महत्त्व आहे. २२ लाख विद्यार्थी जेव्हा रस्त्यावर उतरतात, तेव्हा ते या देशाचे नागरिक नसून, पाकिस्तानी प्रेमी ठरवले जातात. आंदोलनाला चिरडण्याची ही मनीषा इतकी खोलवर गेली आहे की, मेलेली मुले कोणत्या समाजाची होती यावरून त्यांच्या मृत्यूचे राजकारण केले जाते, पण व्यवस्थेच्या अपयशावर मौन बाळगले जाते.
मजबूत गृहमंत्री आणि अगतिक प्रशासन
आंदोलन दडपण्यासाठी एकीकडे गृहमंत्र्यांना मजबूत ठरवले जाते, तर दुसरीकडे पेपरफुटीसाठी कोणालाही जबाबदार धरले जात नाही. अमित शाह मजबूत गृहमंत्री आहेत, ते सर्व डुकरांना पळवून लावतील, असे विधान जंतर-मंतरवर केले जाते. पण हाच मजबूत गृहमंत्री पेपरफुटी का रोखू शकला नाही? या प्रश्नावर मात्र मंत्र्यांनी स्वतः जाऊन पेपर थोडीच फोडला आहे असे म्हणून पळवाट काढली जाते. ही विसंगतीच आंदोलनाला चिरडण्याचे काम करते. प्रश्न विचारणाऱ्याला नेपाळ बनवण्याची मंशा असलेला देशद्रोही ठरवले जाते, तर व्यवस्था चालवणाऱ्यांच्या नाकर्तेपणाला मजबुतीचा मुखवटा चढवला जातो. जर सत्ता इतकी मजबूत आहे, तर मग प्रश्न विचारणाऱ्या तरुणांची इतकी भीती का वाटते?
द्वेषाचा अजेंडा आणि भविष्याची राख
जंतर-मंतरवरील हा संघर्ष केवळ एका परीक्षेपुरता मर्यादित नाही. तो संवाद विरुद्ध द्वेष असा आहे. रिद्धिमा शर्मांसारखी पात्रे जेव्हा कम्युनल हेट्रेट (सांप्रदायिक द्वेष) पसरवतात, तेव्हा त्यांचा उद्देश विद्यार्थ्यांच्या समस्या सोडवणे नसून, समाजाला विभागणे असतो. पत्रकाराने म्हटल्याप्रमाणे, हे लोक नफरती अजेंडा राबवणारे आहेत. २२ लाख मुलांचे डोळे ज्या स्वप्नांकडे पाहत होते, त्या स्वप्नांची राख झाली आहे. पण व्यवस्थेचे लाडके लोक तिथे येऊन हिट स्प्रे मारण्याची भाषा करतात. हे स्प्रे केवळ आंदोलकांवर मारले जात नाहीत, तर या देशाच्या लोकशाही मूल्यांवर मारले जात आहेत. एखादे चांगले आंदोलन, जे तरुणांच्या मूलभूत हक्कासाठी उभे राहिले आहे, त्याला कशा प्रकारे धार्मिक, जातीय आणि देशद्रोही रंगात रंगवून संपवले जाते, याचे जंतर-मंतर हे एक जिवंत उदाहरण आहे.
निष्कर्ष
शेवटी, हा प्रश्न उरतोच की, जर या देशाचा तरुणच कॉकरोच ठरवला जाणार असेल, तर ही भारत माता कोणाची आहे? जंतर-मंतरवर सुरू असलेला हा तमाशा हा केवळ एका पत्रकाराचा आणि एका महिलेचा वाद नाही, तर तो एका सुस्त व्यवस्थेचा आणि जागृत होऊ पाहणाऱ्या तरुणाईचा संघर्ष आहे. हा संघर्ष चिरडण्याची मनीषा बाळगून काम करणारे लोक आज रस्त्यावर उघडपणे द्वेष पसरवत आहेत.अशा द्वेष पसरवणाऱ्या लोकांपासून सावध राहणे आणि त्यांच्या डोळ्यात डोळे घालून प्रश्न विचारणे, हीच आता काळाची गरज आहे, मग ते रस्त्यावर असोत वा संसदेत. कारण जर आज हे कॉकरोच (तरुण) गप्प बसले, तर उद्या या व्यवस्थेतील विषारी स्प्रे कोणालाही जिवंत सोडणार नाही. चांगल्या आंदोलनाला चिरडण्याची ही मनीषा म्हणजे लोकशाहीचा खून करण्याच्या प्रवृत्तीचे दुसरे नाव आहे.
सोर्स ….
