राजकारणात निष्ठा आणि स्वार्थ यांमधील सीमा रेषा अनेकदा पुसट होत चालल्या आहेत. पश्चिम बंगालच्या राजकारणात आपल्या तडाखेबंद भाषणांसाठी प्रसिद्ध असलेल्या महूवा मोईत्रा यांनी आता आपल्याच पक्षाच्या तिकिटावर निवडून आलेल्या युसूफ पठाण यांच्यावर तोफ डागली आहे. युसूफ पठाण यांनी ममता बॅनर्जी यांची साथ सोडून बागी (बंडखोर) खेम्यात सामील झाल्याचे वृत्त समोर आल्यानंतर मोईत्रा यांनी त्यांना ‘गद्दार’ आणि रीढ की हड्डी नसलेला माणूस संबोधले आहे.
संसदेतील तो थरारक प्रसंग या वादाची ठिणगी श्रीनगरचे खासदार आगा सय्यद रुहुल्लाह मेहंदी यांच्या एका सोशल मीडिया पोस्टमुळे पडली. मेहंदी यांनी संसदेच्या मागील हिवाळी अधिवेशनातील एका घटनेचा उल्लेख केला होता. त्यावेळी संपूर्ण विरोधक एसआयआर (SIR) आणि इतर मुद्द्यांवर वेलमध्ये येऊन निडरपणे निषेध व्यक्त करत होते. तृणमूल काँग्रेसचे खासदार या आंदोलनाचे नेतृत्व करत होते.
मेहंदी यांच्या सांगण्यानुसार, त्या गर्दीत एक प्रसिद्ध मुस्लिम खासदार (जे टीएमसीचे नव्हते) युसूफ पठाण यांच्यावर जोरात ओरडले. त्यांनी पठाण यांना आंदोलनातून बाजूला होण्यास सांगितले. युसूफ पठाण इतके घाबरले की ते थरथर कापत आपल्या जागेवर जाऊन बसले. महवा मोईत्रा यांनी नंतर स्पष्ट केले की, युसूफ पठाण यांना धमकावणारे ते दुसरे कोणी नसून एआयएमआयएमचे (AIMIM) अध्यक्ष असादुद्दीन ओवैसी होते.
बुलडोझरची भीती आणि राजकीय हतबलता आगा सय्यद रुहुल्लाह मेहंदी यांनी पठाण यांच्या जवळ जाऊन विचारले की ते इतके का घाबरले आहेत? तेव्हा पठाण यांनी सांगितले की, ओवैसींनी त्यांना भाजपच्या विरोधात आंदोलन न करण्याची ताकीद दिली होती. ओवैसींनी त्यांना विचारले, तुम्ही भाजपचे शत्रू का बनत आहात? जर तुम्ही त्यांच्या विरोधात गेलात, तर भाजप तुमचे गुजरातमधील घर बुलडोझरने पाडून टाकेल.
त्याच वेळी महवा मोईत्रा तिथे आल्या. जेव्हा त्यांना ही बाब समजली, तेव्हा त्या संतापल्या. त्यांनी युसूफ पठाण यांना धीर दिला आणि सांगितले की, त्यांचे ऐकू नका, आम्ही सर्व तुमच्या पाठीशी आहोत. कोणाचीही तुमच्या कुटुंबाला किंवा घराला हात लावण्याची हिम्मत होणार नाही. मात्र, ज्या पठाण यांच्यासाठी मोईत्रा आणि टीएमसी खंबीरपणे उभे राहिले, त्यांनीच नंतर धोका दिल्याचे मोईत्रा यांचे म्हणणे आहे.
महवा मोईत्रा यांचा पश्चात्ताप युसूफ पठाण यांनी ममता बॅनर्जी यांची साथ सोडल्यानंतर महवा मोईत्रा यांनी एक्स (पूर्वीचे ट्विटर) वर आपली नाराजी व्यक्त केली. त्यांनी लिहिले की, मला खेद वाटतो की मी अशा गद्दारासाठी लढले ज्याच्याकडे ना हिंमत होती, ना पाठीचा कणा. त्यांच्यासाठी क्रिकेटमध्ये कॉमेंट्री करणेच अधिक चांगले होते. इतका घाबरलेला आणि फट्टू माणूस मी पाहिला नाही.
मोईत्रा यांच्या मते, युसूफ पठाण यांनी केवळ स्वतःचे गुजरातमधील घर वाचवण्यासाठी आणि सरकारी जमिनीवरील अतिक्रमणाच्या आरोपांतून सुटण्यासाठी एनडीए किंवा भाजपच्या जवळ जाण्याचा निर्णय घेतला आहे. ज्या पक्षाने त्यांना राजकीय आश्रय दिला, त्यांनाच त्यांनी पलीता लावला, अशी बोचरी टीका मोईत्रा यांनी केली आहे.
सेलिब्रिटी उमेदवार की निष्ठावंत कार्यकर्ता? या सर्व प्रकरणात टीएमसीच्या धोरणांवरही प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहे. अशोक वानखेडे यांच्या विश्लेषणानुसार, ममता बॅनर्जी यांनी कोणत्याही विचारधारेची पार्श्वभूमी नसलेल्या नट-नट्या किंवा खेळाडूंना उमेदवारी दिल्यास अशीच परिणती होते. युसूफ पठाण यांनी २०२४ च्या लोकसभा निवडणुकीत काँग्रेसचे दिग्गज नेते अधीर रंजन चौधरी यांचा पराभव करून बहरामपूर जिंकले होते. मात्र, विजय मिळवल्यानंतर लगेचच त्यांनी आपली निष्ठा बदलली.
वानखेडे यांच्या मते, ग्लॅमरस लोक हे केवळ त्यांच्या जगापुरते मर्यादित असतात. एखादी प्राप्तिकर किंवा ईडीची धाड पडली की यांची राजकीय विचारधारा लगेच बदलते. त्याऐवजी ज्या कार्यकर्त्यांनी डाव्यांच्या राजवटीत लाठ्या काठ्या खाल्या, त्यांना संधी दिली असती, तर त्यांनी पक्षाशी गद्दारी केली नसती.
उडाले ते कावळे, राहिले ते मावळे या परिस्थितीचे वर्णन करण्यासाठी महाराष्ट्रातील एक प्रसिद्ध वाक्प्रचार वापरला गेला आहे. महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ नेते अनंतराव थोपटे यांनी शरद पवारांनी पक्ष सोडल्यानंतर जेव्हा काँग्रेस कार्यालयाचा ताबा मिळवला होता, तेव्हा ते म्हणाले होते.उडाले ते कावळे, राहिले ते मावळे.
कावळा म्हणजे जो संकटाच्या वेळी उडून जातो (स्वार्थी) आणि मावळा म्हणजे जो छत्रपती शिवाजी महाराजांसारखा शेवटपर्यंत आपल्या नेत्याशी आणि मातीशी एकनिष्ठ राहतो. ममता बॅनर्जी यांच्या बाबतीतही हीच स्थिती आहे. जे लोक सोडून गेले ते ‘कावळे’ होते, परंतु जे अजूनही टीएमसीसोबत आहेत जसे की महूवा मोईत्रा—ते खऱ्या अर्थाने बंगालच्या मातीचे पुत्र आणि ममतांचे निष्ठावान सैनिक आहेत.
निष्कर्ष युसूफ पठाण यांचे बंड हे केवळ एका खासदाराचे पक्षांतर नसून, ते भारतीय राजकारणातील स्वार्थ विरूद्ध निष्ठा या संघर्षाचे प्रतीक आहे. महवा मोईत्रा यांनी आपल्या प्रतिक्रियेतून हे स्पष्ट केले आहे की, राजकारणात हिंमत नसेल तर मोठ्या विजयालाही काही अर्थ उरत नाही. शेवटी, जे संकटात घाबरून पाठ दाखवतात, ते इतिहासात गद्दार म्हणूनच ओळखले जातात.
