आजकाल भारतात प्रचंड उन्हाळा आहे, पण आपले प्रधान सेवक मात्र युरोपच्या थंड हवेत, नॉर्वे, स्वीडन आणि इटलीसारख्या देशांत फिरत आहेत. सगळं काही कसं पिंक वेदर सारखं गुलाबी आणि खुशगवार सुरू होतं. जगभरातून त्यांना मोठमोठ्या पदव्या आणि किताबांनी नवाजलं जात होतं. पण म्हणतात ना, हसण्याचं कधी रडणं होईल सांगता येत नाही, अगदी तसंच घडलं. नेदरलँडच्या त्या तरुण पंतप्रधानांनी, मार्क रूट यांनी (ज्यांचा उल्लेख काही ठिकाणी ‘रब जेटन’ असाही आला आहे), एका डिनरपूर्वी पत्रकारांशी गप्पा मारताना असा काही बॉम्ब टाकला की, दिल्लीत बसलेल्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या साहेबांना घाम फुटला.
अडाणी पाश्चात्य आणि आपली समज
नेदरलँडच्या पंतप्रधानांना म्हणे भारताची काळजी वाटतेय! त्यांना काळजी आहे भारताच्या ढासळत्या प्रेस फ्रीडम इंडेक्सची आणि तिथल्या अल्पसंख्याकांच्या, विशेषतः मुस्लिमांच्या परिस्थितीची. आता खरं तर, आपल्या देशातल्या राहुल गांधींसारख्या विरोधकांनी किंवा इथल्या उरल्या-सुरल्या पत्रकारांनी असं काही म्हटलं असतं, तर आपण त्यांना देशद्रोही ठरवून विषय संपवला असत. पण परक्या देशाचा पंतप्रधान जेव्हा असं बोलतो, तेव्हा मात्र आपल्याला आपली संस्कृती आणि समज आठवते. भारताच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने लागलीच उत्तर दिलं की, ज्यांनी हे प्रश्न विचारलेत, त्यांना भारताची अजिबात अंडरस्टँडिंग (समज) नाहीये. किती सोपं आहे ना? जर कोणी आरसा दाखवला की सरळ म्हणायचं, तुम्हाला आरसा बघायची समजच नाहीये! नरसिंह राव, अटलबिहारी वाजपेयी किंवा मनमोहन सिंग यांच्या काळात न्यूयॉर्क टाइम्स, वॉशिंग्टन पोस्ट किंवा गार्डीयन अशा अडाणी वर्तमानपत्रांनी प्रेस फ्रीडमवर एवढे प्रश्न कधीच उपस्थित केले नव्हते. कदाचित त्या काळात या पाश्चात्य पत्रकारांची बुद्धी तल्लख असावी किंवा आजच्या काळात आपली समज एवढी अफाट वाढली आहे की जगाला ती झेपत नाहीये.
लोकशाहीचा मृत्युंजय मंत्र
अशोक वानखेडे ऊर्फ टायगर यांनी सांगितल्याप्रमाणे, २०१४ नंतर भाजपाने सत्तेत राहण्यासाठी एक नवीन ‘महामृत्यंजय मंत्र’ शोधून काढला आहे: हि-मु-भा-प-म-म. म्हणजे काय? तर हिंदू-मुसलमान, भारत-पाकिस्तान आणि मंदिर-मस्जिद. हा मंत्र एवढा प्रभावी आहे की, औरंगजेबाच्या काळातही जो हिंदू धर्म धोक्यात नव्हता, तो आता प्रचंड बहुमतात असलेल्या सत्तेच्या काळात अचानक धोक्यात आला आहे. आता ही ग्लोबल व्हिलेजची संकल्पनाच मोठी विचित्र आहे. अमेरिकेत किंवा इराणमध्ये विमान पडलं तर इथे बसून आपल्याला कळतं, मग भारतात नाताळच्या दिवशी मॉलमध्ये तोडफोड झाली किंवा चर्चसमोर हनुमान चालिसा वाचली गेली, तर त्या बातम्या बाहेर जाणारच. पण आपल्याला वाटतं की आपण डोळे मिटून दूध प्यायलो की जगाला आपण काय करतोय हे दिसणार नाही. आमचे परराष्ट्र मंत्री तर डोळे मिटून दूध पिणाऱ्या मांजरीसारखे झाले आहेत, ज्यांना वाटतं की आपण जगाला काही सांगणार नाही म्हणजे जगाला काही कळणार नाही. पण जेव्हा मागून फटका बसतो, तेव्हा पळायला जागा उरत नाही.
गोदी मीडिया आणि जागतिक चिंता
भारतातील मुख्य प्रवाहातील मीडिया आता ‘गोदी मीडिया’ झाला आहे, अशी टीका करण्यात आली आहे. आपल्या देशातले चॅनेल बेरोजगारी किंवा महागाईवर बोलण्याऐवजी दिवसभर हिंदू-मुसलमान करण्यात दंग असतात. युरोपियन युनियनला म्हणे मानवी हक्क, मीडियावरील निर्बंध आणि धार्मिक स्वातंत्र्याची चिंता वाटतेय. पण आपण त्यांना सांगायला हवं की, आम्ही वसुधैव कुटुंबकम मानणारे लोक आहोत; प्रश्न विचारले की आम्ही सरळ या महान तत्त्वज्ञानाचा आधार घेतो. नेदरलँडच्या पंतप्रधानांनी भारताच्या पंतप्रधानांसोबत संयुक्त पत्रकार परिषद घेण्याची इच्छा व्यक्त केली होती, पण साहेबांनी ती नाकारली. कारण काय? तर कदाचित तिथले पत्रकार अदानी किंवा धार्मिक स्वातंत्र्य यावर असे काही आकडे फेकतील ज्यांची उत्तरं कुटुंबकम मध्ये शोधता येणार नाहीत.
निष्कर्ष: निर्लज्जतेची चादर
शेवटी, रुपया पडला काय किंवा पंतप्रधानांची परदेशात किरकिरी झाली काय, आपल्याला काय फरक पडतो? आपण तर निर्लज्जतेची चादर पांघरून बसलो आहोत. भारताची आजची परिस्थिती अशी आहे की, जोपर्यंत इथले अंधभक्त आणि काही संघटना रस्त्यावर उतरून इतरांना घाबरवू शकतात, तोपर्यंत सत्तेचा मार्ग मोकळा आहे. जगाला वाटतं की भारताने चिंता करावी, पण टायगर म्हणतात तसं, त्यांना चिंता करायला वेळ कुठे आहे? त्यांना तर निवडणुका जिंकायच्या आहेत. उद्या कदाचित परदेशातही पत्रकार परिषद घेणं बंद होईल, जसं ते भारतात वर्षानुवर्षे बंद आहे. मग ना कोणाकडे समज असेल, ना कोणी प्रश्न विचारेल. सगळं कसं चंगा चालेल! या सर्व घडामोडींतून एकच गोष्ट स्पष्ट होते – आपण जगाला गुरु बनवण्याचं स्वप्न पाहतोय, पण आपलं घर कसं आहे हे सांगायला मात्र आपण घाबरतोय. पण काळजी नसावी, जोपर्यंत हि-मु-भा-प हा मंत्र आपल्याकडे आहे, तोपर्यंत लोकशाहीचा हा व्यंगात्मक प्रवास असाच दिमाखात सुरू राहील.
