तख्त हललं, खुर्ची डळमळली! ५ सप्टेंबरला दिल्लीत जेंजी (Gen Z) चे वादळ; शाह आणि नड्डांची आपत्कालीन बैठक!
जेंजी (Gen Z) चा नवा एल्गार आणि दिल्ली दरबारातील घबराट
ज्या गोष्टीची भीती देशातील सर्वोच्च सत्ताधाऱ्यांना म्हणजेच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि गृहमंत्री अमित शाह यांना होती, तीच अखेर समोर आली आहे. येत्या ५ सप्टेंबर रोजी दिल्लीमध्ये देशातील तरुण पिढी म्हणजेच जेंजी (Gen Z) चे एक प्रचंड मोठे आंदोलन उभे राहत आहे. हे महाआंदोलन गेल्या २० जुलै रोजी झालेल्या आंदोलनापेक्षाही कितीतरी पटीने मोठे असण्याची शक्यता आहे, कारण यावेळी संपूर्ण देशाच्या कानाकोपऱ्यातून जेंजी तरुण दिल्लीच्या दिशेने कूच करण्याची तयारी करत आहेत. २० जुलै रोजी जेव्हा विद्यार्थ्यांनी दिल्लीत घेराव घातला होता, तेव्हा त्यांच्यावर लाठीमार करण्यात आला, अश्रूधुराच्या नळकांड्या फोडण्यात आल्या आणि पेलेट गनचाही वापर करण्यात आला. त्या अमानुष कारवाईनंतर मोदी सरकारच्या सत्तेचे तख्त आणि खुर्ची कशा प्रकारे डळमळू लागली, हे संपूर्ण देशाने पाहिले आहे.
आता ५ सप्टेंबर रोजी इंडिया गेटवर पुन्हा एकदा हे आंदोलन सुरू होणार असल्याची तारीख जाहीर होताच दिल्ली दरबारात कमालीचा हडकंप माजला आहे. या चिंतेमुळेच पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी तातडीने एक अत्यंत महत्त्वाची आपत्कालीन बैठक बोलावल्याचे खात्रीलायक वृत्त आहे. या बैठकीत स्वतः गृहमंत्री अमित शाह, विद्यार्थ्यांशी मध्यस्थी करणारे भाजपचे अध्यक्ष जे. पी. नड्डा आणि पंतप्रधान कार्यालयाचे (PMO) राज्यमंत्री जितेंद्र सिंह उपस्थित होते. यावरूनच स्पष्ट होते की, या तरुण मुलांच्या संघटित शक्तीसमोर सरकार किती हवालदील आणि त्रस्त झाले आहे.
दाव्यांचे विश्लेषण: कॉकरोच ते कुत्ता जनता पार्टी – संतापाचा नवा आविष्कार
या आंदोलनाची हाक कॉकरोच जनता पार्टी आणि त्यांच्या तरुण नेत्यांकडून देण्यात आली आहे. जेंजी तरुणांच्या मते, भाजपचे नेते जे. पी. नड्डा यांनी त्यांच्याशी छल आणि विश्वासघात केला आहे. यापूर्वी सरकार आणि जेंजी नेत्यांमध्ये जो लेखी करार झाला होता, त्यानुसार आंदोलक विद्यार्थ्यांवरील एफआयआर (FIR) रद्द केले जातील आणि गुन्हे मागे घेतले जातील असे ठरले होते; परंतु सरकारने या दिशेने कोणतेही पाऊल उचलले नाही किंवा कोणतीही माहिती दिली नाही. सर्वात खेदाची बाब म्हणजे, पेपर लीक प्रकरणामुळे नैराश्यातून ज्या निष्पाप विद्यार्थ्यांनी आत्महत्या केल्या, त्यांच्या कुटुंबियांना अद्याप कोणतीही भरपाई देण्यात आलेली नाही. पावलोपावली विद्यार्थ्यांची दिशाभूल करण्यात आली आणि त्यांच्याशी प्रतारणा झाली.
या आंदोलनाच्या मागे एक अत्यंत रंजक पण तितकाच वेदनादायी इतिहास आहे. जेव्हा या तरुणांनी न्याय मागण्याचा प्रयत्न केला, तेव्हा त्यांना सत्तेच्या वेगवेगळ्या स्तरांवरून अपमानास्पद वागणूक मिळाली. पंतप्रधान जेव्हा या तरुणांना दिमागी नक्षल (Mental Naxals) म्हणून हिणवतात, तेव्हा सोशल मीडियावर पाहता-पाहता दिमागी नक्षल जनता पार्टी उभी राहते आणि तिला लाखो फॉलोअर्स मिळतात. जेव्हा देशाचे सरन्यायाधीश (CJI) या तरुणांना कॉकरोच (झुरळ) म्हणतात, तेव्हा त्या अपमानाचा निषेध म्हणून कॉकरोच जनता पार्टी जन्माला येते. अगदी अलीकडेच पाटण्यामध्ये बीपीएससी (BPSC) चे परीक्षा नियंत्रक राजेश कुमार सिंह यांनी हत्ती चालतो बाजार, कुत्रे भुंकतात हजार अशी मुक्ताफळे उधळत विद्यार्थ्यांची तुलना कुत्र्यांशी केली, तेव्हा जेंजी तरुणांनी तात्काळ कुत्ता जनता पार्टी स्थापन करून आपला संताप व्यक्त केला. सत्तेचा हा अहंकार आणि विद्यार्थ्यांचा हा अनोखा प्रतिकार दर्शवतो की, तरुण पिढी आता कोणत्याही अपमानाला भीक न घालता अत्यंत संघटित झाली आहे.
तरुणांचा महासागर आणि दिल्ली पोलिसांसमोरील यक्षप्रश्न
५ सप्टेंबर हा शिक्षक दिन आहे आणि योगायोगाने या दिवशी शनिवार आहे. या दिवशी संपूर्ण देशातील हजारो-लाखो विद्यार्थी इंडिया गेटवर गोळा होतील आणि तिथून दिल्ली पोलीस मुख्यालय व संसदेच्या दिशेने मोर्चा काढतील. अशा वेळी गृहमंत्री अमित शाह यांच्या अंतर्गत काम करणारी दिल्ली पोलीस या महामोर्चाला परवानगी देणार का, हा सर्वात मोठा प्रश्न आहे. गेल्या वेळी कॉकरोच जनता पार्टीचे आंदोलन अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यात असल्याने आणि विद्यार्थी संख्या कमी असल्याने परवानगी मिळाली होती, परंतु यावेळी परिस्थिती पूर्णपणे बदलली आहे. पेलेट गनच्या अमानुष वापरावरून राहुल गांधी यांनी अमित शाह आणि त्यांच्या पोलिसांवर जी एफआयआर दाखल करायला लावली आहे, त्यामुळे शाह आधीच बॅकफूटवर गेले आहेत.
जर अमित शाह यांनी या आंदोलनाला परवानगी नाकारली, तर हे संतप्त तरुण मागे हटणार का? याचे उत्तर नाही असेच आहे. २० जुलैच्या आंदोलनावेळी विद्यार्थी विखुरलेले होते, सर्व काही अनऑर्गनाइज्ड पद्धतीने सोशल मीडियापुरते मर्यादित होते. परंतु गेल्या एक महिन्यात बिहार, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, दिल्ली आणि हरियाणा मधील हे सर्व तरुण एकत्र आले आहेत आणि अत्यंत संघटित झाले आहेत. जेंजी आता जागा झाला आहे. त्यामुळे हा केवळ विद्यार्थ्यांचा गट राहिलेला नसून तो एक अथांग समंदर (तरुणांचा महासागर) बनला आहे, ज्याला रोखणे कोणत्याही सत्तेच्या धरणाला शक्य नाही.
अंतर्गत आणि बाह्य संकेतक: सत्तेचे उलथणारे गणित
व्यवस्थापकीय आणि राजकीय विश्लेषकांच्या मते, सध्याचे अंतर्गत आणि बाह्य दोन्ही संकेतक हेच दर्शवत आहेत की मोदी सरकारची सत्ता धोक्यात आली आहे. राहुल गांधी यांनी वर्तवलेले भाकीत की हे सरकार काही महिन्यांतच कोसळणार आहे, ते आता खरे ठरताना दिसत आहे. आंतरराष्ट्रीय पातळीवरही आता हे संदेश पोहोचले आहेत की भारतात सत्ता बदल निश्चित आहे. अमेरिका आणि इंग्लंडमधून मिळणारे संकेत हेच दर्शवत आहेत की त्यांनी स्वतःला री-पोझिशन करण्यास सुरुवात केली आहे. बोरिस जॉन्सन आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या अत्यंत जवळच्या व्यक्तींकडून येणारी विधाने याचेच पुरावे आहेत. मोदींनी रशिया, इराण आणि चीनशी घेतलेले वैर आणि चुकीचे परराष्ट्र धोरण यामुळे ते जागतिक पातळीवर एकटे पडले आहेत.
देशांतर्गत परिस्थिती तर अत्यंत स्फोटक आहे. निती आयोगाच्या (Niti Aayog) ताज्या अहवालात भारतातील तरुणांची जी दुरवस्था आणि बेरोजगारीची आकडेवारी समोर आली आहे, तिने जगासमोर भारताची प्रतिमा मलिन केली आहे. इतर कोणताही लोकशाही देश असता तर या अहवालानंतर तिथे मोठी क्रांती झाली असती आणि अख्खा देश रस्त्यावर उतरला असता. विद्यार्थ्यांशी करण्यात आलेली ही प्रतारणा आणि अमानत मे खयानत (Breach of Trust) आता केवळ विद्यार्थ्यांचा प्रश्न राहिलेला नसून तो संपूर्ण समाजाच्या प्रतिष्ठेचा आणि देशाच्या भविष्याचा प्रश्न बनला आहे.
पानं तोडण्यापेक्षा मुळावर घाव: प्रांतिक मुख्यमंत्र्यांचे निरर्थक अस्तित्व
आंदोलक जेंजी तरुणांची रणनीती यावेळी खूप वेगळी आणि परिपक्व आहे. ते आसामचे मुख्यमंत्री हिमंत बिस्वा शर्मा, बिहारचे उपमुख्यमंत्री सम्राट चौधरी, मध्य प्रदेशचे मुख्यमंत्री मोहन यादव किंवा महाराष्ट्राचे देवेंद्र फडणवीस यांच्यासारख्या प्रांतिक नेत्यांना जाब विचारण्यात आपला वेळ वाया घालवणार नाहीत. तरुणांच्या मते, हे सर्व नेते दिल्लीचे केवळ रबर स्टॅम्प आहेत. झाडाची केवळ पाने ओरबडून झाड नष्ट होत नाही, तर जर बदल घडवायचा असेल, तर झाडाच्या मुळावरच घाव घालावा लागेल आणि तिथेच मठ्ठा (विष/ताक) टाकावा लागेल. म्हणूनच जेंजी तरुणांचा थेट निशाणा नरेंद्र मोदी आणि अमित शाह यांच्या गुजरात लॉबीवर आहे. जर मुळातूनच सत्ता हलली, तर हे प्रांतिक नेते आणि रबर स्टॅम्प स्वतःहून पळून जातील.
ऐतिहासिक दाखले आणि गोडसेवादाविरुद्ध गांधीवादाचा लढा
हा लढा पूर्णपणे अहिंसक आणि गांधीवादी मार्गाने लढला जाणार आहे. ५ सप्टेंबर रोजी होणारे हे आंदोलन पूर्णपणे शांततापूर्ण असेल, लाखो तरुण रस्त्यावर उतरतील आणि मार खातील पण कधीही शस्त्र हाती घेणार नाहीत किंवा भारतमातेचे नुकसान करणार नाहीत. हा गोडसेवादाला गांधीवादाने हरवण्याचा प्रामाणिक प्रयत्न असेल. इतिहास साक्षी आहे की, जेव्हा-जब तरुण आणि विद्यार्थी रस्त्यावर उतरले आहेत, तेव्हा मोठ्या सत्ता उलथून पडल्या आहेत. मग ते बांगलादेशातील आंदोलन असो, चीनचे टियानमेन स्क्वेअर असो, जयप्रकाश नारायण (JP) यांचे ऐतिहासिक आंदोलन असो किंवा निर्भया प्रकरणानंतर राष्ट्रपती भवनावर चढलेले तरुण असोत. तरुणांच्या या जनक्षोभाला रोखू शकेल असा कोणताही बांध अद्याप जगात तयार झालेला नाही.
२० जुलै रोजी जंतरमंतरवर पोलिसांनी अमानुष बळाचा वापर करून विद्यार्थ्यांचे तंबू उखडून टाकले होते. परंतु अवघ्या १५ मिनिटांत डोक्याला आणि हातापायाला पट्ट्या बांधलेले, रक्ताने माखलेले जेंजी तरुण पुन्हा तिथे उभे राहिले आणि त्यांनी पोलिसांना आव्हान दिले. याच भीतीने सरकारने घाईघाईत शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांचा राजीनामा घेण्याचा आव आणला होता, परंतु नंतर पुन्हा त्यांचे जंगी स्वागत करून विद्यार्थ्यांच्या जखमांवर मीठ चोळण्याचे काम केले. सरकार एका बाजूला कोट्यवधी रुपये पंतप्रधानांच्या परदेशी दौऱ्यांवर उडवत आहे, एका दिवसाच्या प्रवासाचा खर्च १२ ते १७ कोटी रुपये आहे, परंतु पेपर लीकमुळे बळी गेलेल्या २४२ मुलांच्या कुटुंबियांना प्रत्येकी १ कोटी रुपयांची मदत देण्यास सरकार नकार देत आहे.
निष्कर्ष: ५ सप्टेंबर – एक निर्णायक तारीख
५ सप्टेंबर हा शिक्षक दिन या देशाच्या राजकीय आणि सामाजिक इतिहासातील एक निर्णायक दिवस ठरणार आहे. जेंजी तरुण कोणत्याही कागदी परवानग्यांच्या खेळात अडकणार नाहीत, कारण क्रांती कधीही परवानग्यांची वाट पाहत नाही. हा तरुणांचा सैलाब आता दिल्लीच्या दारावर धडकण्यासाठी सज्ज झाला असून गुजरात लॉबीसाठी उलटी गिनती सुरू झाली आहे.
