पंजाब किंवा कोणतीही शेतकरी संघटना इथॅनॉलला विरोध करणे परवडू शकते का?

ज्या वाहनांना E20 पेट्रोलसाठी प्रमाणित केलेले नाही, त्यांच्यासाठी ते अनिवार्य करणे स्थगित करावे, असा पंजाब विधानसभेचा ठराव आश्चर्यकारक आहे. पंजाब सध्या खालावलेली भूजल पातळी, भाताच्या पेंढ्याची (पराली) विल्हेवाट आणि पर्यायी पिकांसाठी खात्रीशीर बाजारपेठेचा अभाव या समस्यांशी झुंजत आहे आणि इथॅनॉल धोरण या तिन्ही समस्यांवर उपाय ठरू शकते.

एक टप्प्याटप्प्याने झालेला बदल, अचानक केलेला प्रयोग नाही इथॅनॉल ब्लेंडिंग (मिश्रण) कार्यक्रम २००१ मध्ये पायलट प्रोजेक्ट म्हणून सुरू झाला आणि २००३ मध्ये राष्ट्रीय कार्यक्रम म्हणून स्वीकारला गेला. भारताने जून २०२२ मध्ये १०% मिश्रणाचे (E10) उद्दिष्ट गाठले आणि फेब्रुवारी २०२३ पासून E20 इंधन आऊटलेट्सवर उपलब्ध करून देण्यात आले. २०२५-२६ पर्यंत २०% मिश्रणाचे उद्दिष्ट साध्य करण्याचा निर्णय आधीच जाहीर करण्यात आला होता.

मायलेजमध्ये घट म्हणजे इंजिन उद्ध्वस्त होणे नाही इथॅनॉलमध्ये ऊर्जेचे प्रमाण कमी असल्याने मायलेजमध्ये काही प्रमाणात घट होणे अपेक्षित आहे. नीती आयोगाच्या अंदाजानुसार:

• जुन्या चारचाकी वाहनांमध्ये: ६-७% घट.
• जुन्या दुचाकींमध्ये: ३-४% घट.
• E20 साठी डिझाइन केलेल्या वाहनांमध्ये: १-२% घट. ARAI आणि तेल कंपन्यांनी केलेल्या चाचण्यांमध्ये इंजिनचे कोणतेही मोठे नुकसान आढळलेले नाही. सोशल मीडियावर गाजलेले काही बिघाडाचे व्हिडिओ प्रत्यक्षात दूषित इंधनामुळे होते, इथॅनॉलमुळे नाही.

पिकांच्या विविधतेसाठी बाजारपेठेची गरज शेतकरी संघटनांनी (उदा. शरद जोशी आणि शेतकरी संघटना, २००८ अधिवेशन) इथॅनॉलची क्षमता फार पूर्वीच ओळखली होती. पंजाबच्या शेतकऱ्यांना गहू-भाताच्या चक्रातून बाहेर पडण्यासाठी मक्यासारख्या पिकांची गरज आहे, ज्याला भातापेक्षा खूप कमी पाणी लागते. इथॅनॉलमुळे मक्याला खात्रीशीर आणि स्पर्धात्मक बाजारपेठ मिळू शकते.

इथॅनॉलचे फायदे आणि शेतकऱ्यांची मालकी

• साखर कारखाने: इथॅनॉलमुळे साखर कारखान्यांना अतिरिक्त उत्पन्न मिळते, ज्यामुळे उसाची बिले वेळेवर देणे शक्य होते.
• खराब धान्य: मानवी वापरासाठी अयोग्य असलेले धान्य इथॅनॉलमध्ये रूपांतरित करता येते.
• 2G इथॅनॉल: भाताच्या पेंढ्यापासून (पराली) बनवलेले इथॅनॉल प्रदूषणाची समस्या सोडवून शेतकऱ्यांना अतिरिक्त उत्पन्न देऊ शकते.
• मालकी: शेतकऱ्यांनी केवळ कच्चे माल पुरवठादार न राहता इथॅनॉल युनिट्स आणि ‘एनर्जी व्हॅल्यू चेन’मध्ये मालक बनले पाहिजे.

मोजण्याजोगा राष्ट्रीय फायदा (२०१४-१५ पासून)

• परकीय चलनाची बचत: १.९७ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त.
• शेतकऱ्यांना हस्तांतरित रक्कम: १.६६ लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त.
• पर्यावरण: ९५२ लाख टन CO2 उत्सर्जन रोखले.

शिफारसी आणि पुढील वाटचाल

• सरकारने संपूर्ण चाचणी डेटा प्रसिद्ध करावा आणि इंधनाच्या गुणवत्तेवर कडक देखरेख ठेवावी.
• जुन्या वाहनांच्या मालकांसाठी शक्य असल्यास पर्यायी ग्रेड उपलब्ध करून द्यावा.
• धोरण स्थगित करण्याऐवजी अंमलबजावणी अधिक चांगली करण्यावर भर द्यावा.

अशी अत्यंत अभ्यासपूर्ण माहिती गुणवंत पाटील हंगरगेकर यांनी दिली. या पत्रकार परिषदेत शेतकरी संघटनेचे नेते शिवाजीराव शिंदे, शिवाजी वडजे,व्यंकटराव वडजे,किसनराव वडजे,रंगनाथराव देसाई यांची उपस्थिती होती.