इकडे विहीर, तिकडे विहीर! ५ नोव्हेंबरच्या मतदानापूर्वी डोनाल्ड ट्रम्प महापेचात; सौदीचा अमेरिकेला अंतिम इशारा मध्यपूर्वेतील राजकीय आणि लष्करी पटलावर आजवर ज्याची भीती व्यक्त केली जात होती, तो महास्फोट अखेर झाला आहे. स्वतःला वाळवंटातील अजिंक्य दुर्ग समजणाऱ्या सौदी अरेबियाची राजधानी रियाध थेट युद्धाच्या आगीत होरपळू लागली आहे. गेल्या कित्येक दशकांपासून अमेरिकेच्या संरक्षणात्मक छत्रछायेखाली निर्धास्त राहिलेल्या सौदी राजसत्तेला आता स्वतःच्याच भूमीवर होणारे भीषण क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले उघड्या डोळ्यांनी पहावे लागत आहेत. यमनमधील अंसार अल्लाह म्हणजेच हूती बंडखोरांनी सौदीच्या आर्थिक आणि राजकीय हृदयावर म्हणजेच राजधानी रियाधवर थेट हल्ला चढवून संपूर्ण पाश्चिमात्य जगाला हादरवून सोडले आहे. रियाधमधील अरामको रिफायनरीमधून निघणारे धुराचे लोट आणि आगीच्या ज्वाळा केवळ एका तेल शुद्धीकरण प्रकल्पाचे नुकसान दर्शवत नाहीत, तर त्या अमेरिकन लष्करी महासत्तेच्या ढासळत्या इभ्रतीची आणि निष्फळ ठरलेल्या सुरक्षेची साक्ष देत आहेत. अरामकोचे साम्राज्य आणि हूतींचे निशाणे: सौदीच्या आर्थिक मर्मावर आघात हूती बंडखोरांनी रियाधमधील अरामको रिफायनरीला थेट लक्ष्य केले आहे. उपग्रहाद्वारे मिळालेल्या ताज्या छायाचित्रांनी या विनाशावर शिक्कामोर्तब केले असून रिफायनरीच्या जागेवर तीव्र थर्मल ॲक्टिव्हिटी आणि दाट धूर स्पष्टपणे दिसत आहे. दिवसाला १ लाख ३० हजार बॅरल तेल शुद्धीकरणाची क्षमता असलेली ही रियाध रिफायनरी सौदीच्या राजधानीला इंधन पुरवठा करणारी मुख्य वाहिनी आहे. यापूर्वी हूतींनी दैनंदिन ४ लाख बॅरल क्षमतेच्या जाझान अरामको रिफायनरीवर आणि सौदीच्या १०,२०० किलोमीटर लांबीच्या पूर्व-पश्चिम म्हणजेच ईस्ट-वेस्ट पाईपलाईनवरही यशस्वी हल्ले चढवले आहेत. या पाईपलाईनच्या तीन महत्त्वाच्या पंपिंग स्टेशन्सचे प्रचंड नुकसान झाले आहे. एवढेच नव्हे, तर अवघ्या दोन आठवड्यांपूर्वी रियाधच्या आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर झालेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यामुळे तिथली विमान वाहतूक काही काळासाठी ठप्प झाली होती. सौदी अरेबिया आणि संयुक्त अरब अमिराती या दोन्ही देशांमध्ये युद्धाच्या विनाशाचे चित्रीकरण करणाऱ्यांवर तुरुंगवासाची कडक बंधने लादली जात असल्याने खरी परिस्थिती दडपण्याचा प्रयत्न होत आहे. परंतु, अंतराळातून दिसणारे धुराचे लोट ही सत्यता लपवू देत नाहीत. सौदी अरेबिया यमनची राजधानी सनावर सातत्याने हवाई हल्ले करत असला, तरी हूतींचे क्षेपणास्त्र प्रत्युत्तर आता थेट रियाधमध्ये येऊन धडकत आहे. बाबल-मंदेब ते लाल समुद्र: हूतींचे रणनीतिक वर्चस्व यमनमधील अंसार अल्लाहची रणनीती आता केवळ बचावात्मक राहिलेली नाही. त्यांनी उत्तर-पूर्वेतील जबल खान भाग ताब्यात घेतला असून तयाझ शहराच्या दिशेने वेगाने आगेकूच केली आहे. यमनची राजधानी सना आधीच हूतींच्या नियंत्रणात आहे. याशिवाय मोका हे मोक्याचे बंदर आणि जागतिक व्यापाराची मुख्य नस मानली जाणारी बाबल-मंदेबची सामुद्रधुनी यावर हूतींनी आपले पूर्ण वर्चस्व प्रस्थापित केले आहे. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर बॅकडोअर डिप्लोमसीद्वारे हूतींशी चर्चा सुरू आहे, कारण जागतिक व्यापारासाठी हा जलमार्ग अत्यंत संवेदनशील आहे. हूतींनी जगातील इतर देशांशी सलोख्याचे व्यापारी संबंध ठेवण्याचे आश्वासन दिले असले, तरी सौदी अरेबियाला कोणतीही माफी नसेल, असा आक्रमक पवित्रा घेतला आहे. या संकटाच्या काळात सौदीने पाकिस्तान आणि तुर्कीसोबत केलेल्या मक्का करारातील मित्रदेशही मदतीला धावून आलेले नाहीत, ज्यामुळे सौदी राजसत्ता पूर्णपणे एकाकी पडल्याचे चित्र आहे. इराणचे थेट आव्हान: हॉर्मुझमध्ये अमेरिकन नौदलाची नाकाबंदी मध्यपूर्वेतील या महानाट्यात इराणने आपली भूमिका अत्यंत आक्रमक ठेवली आहे. हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत इराण आपली पूर्ण सत्ता गाजवत असून, इराणच्या परवानगीशिवाय ओमानच्या जवळून जाणाऱ्या आणि अमेरिकन युद्धनौकांच्या संरक्षणाखाली असलेल्या जहाजांवर इराणने अँटी-शिप बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनी हल्ले चढवले आहेत. केशम बेटाजवळ झालेल्या भीषण स्फोटांनंतर इराणने हेरगिरी करणारा एक अमेरिकन ड्रोन पाडल्याचा दावा केला आहे. लेबनानमध्ये इस्रायलचे हल्ले सुरू असले, तरी इराणच्या ॲक्सिस ऑफ रेझिस्टन्सने अमेरिका, सौदी आणि युएईला बॅकफूटवर ढकलले आहे. अमेरिकेने आजवर ज्या लष्करी ताकदीचा आव आणला होता, ती ताकद आता हूती आणि इराणच्या संयुक्त रणनीतीसमोर निष्प्रभ ठरताना दिसत आहे. इस्रायलची आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा पूर्णपणे मलीन झाली असून, ट्रम्प प्रशासनाची जागतिक विश्वासार्हता पार रसातळाला गेली आहे. इराण आज या प्रदेशात एक वरचढ महासत्ता म्हणून उदयास आला असून त्याने अमेरिकेच्या मक्तेदारीला थेट छेद दिला आहे. कॅम्प डेव्हिडमधील गुप्त खलबते: ट्रम्प प्रशासनाचा लष्करी पेच रियाधवर झालेला हल्ला आणि सौदीचा वाढता दबाव या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेत प्रचंड खळबळ उडाली आहे. अमेरिकेचे नवनिर्वाचित उपराष्ट्रपती जे. डी. व्हान्स, परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबियो, संरक्षण मंत्री पीट हेगसेथ, जनरल डॅन केन, सीआयए संचालक जॉन रॅटक्लिफ आणि स्टीव्ह विटकॉफ यांसारख्या ट्रम्प यांच्या सर्वोच्च संरक्षण आणि गुप्तचर पथकाची कॅम्प डेव्हिड येथे बंद दाराआड गुप्त बैठक पार पडली. ॲक्सिओसने दिलेल्या वृत्तानुसार, या बैठकीत यमनमधील हूती आणि इराणविरुद्धच्या पुढील लष्करी पावलांवर अत्यंत गंभीर चर्चा झाली आहे. सौदी अरेबियाने अमेरिकेला उघडपणे सुनावले आहे की, आम्ही गेल्या अनेक दशकांपासून तुम्हाला आमच्या भूमीचा आणि आकाशाचा वापर लष्करी तळांसाठी करू दिला; आता जेव्हा आमच्यावर हल्ला झाला आहे, तेव्हा अमेरिकेने यमनमधील हूतींवर थेट हवाई हल्ले करून आमचे रक्षण केले पाहिजे. या दबावाखाली पेंटागॉनने मध्यपूर्वेत तिसरा एअरक्राफ्ट कॅरियर स्ट्राईक ग्रुप, अतिरिक्त मरीन जहाजे आणि १०,००० पेक्षा जास्त अतिरिक्त सैनिक पाठवण्याची तयारी सुरू केली आहे. मात्र, इराणसोबतची राजनैतिक चर्चा पूर्णपणे ठप्प झाल्यामुळे युद्धाचा हा भडका उडणे अटळ मानले जात आहे. इकडे विहीर, तिकडे विहीर: डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासमोरील राजकीय संकट डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासमोरील पेचप्रसंग अत्यंत बिकट बनला आहे. ५ नोव्हेंबर रोजी अमेरिकेत होणाऱ्या अत्यंत महत्त्वाच्या मिड-टर्म मतदानापूर्वी ट्रम्प यांना कोणताही मोठा निर्णय घेणे अंगाशी येणारे ठरू शकते. १. जर अमेरिकेने इराण किंवा यमनवर पूर्ण क्षमतेने हल्ला केला: तर इराण संपूर्ण मध्यपूर्वेतील अमेरिकन तळांवर — विशेषतः बहरीन, कुवेत आणि जॉर्डनमधील तळांवर — क्षेपणास्त्रांचा पाऊस पाडेल. इराण तेलाच्या टँकर्सवर हल्ले करून हॉर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद करेल, ज्यामुळे जागतिक इंधन पुरवठा ठप्प होऊन अमेरिकन अर्थव्यवस्थेवर महागाईचा डोंगर कोसळेल. ५ नोव्हेंबरच्या मतदानापूर्वी अमेरिकन जनतेत असंतोष पसरून ट्रम्प यांना राजकीय फटका बसेल. २. जर अमेरिकेने शांत राहून काहीच केले नाही: तर सौदी अरेबियासारखा दशकांपासूनचा सर्वात जवळचा मित्रदेश अमेरिकेची साथ सोडेल आणि अमेरिकेचे मध्यपूर्वेतील अस्तित्व संपुष्टात येईल. थोडक्यात सांगायचे तर, ट्रम्प प्रशासनाची स्थिती इकडे विहीर आणि तिकडे विहीर अशी झाली असून, कोणताही रस्ता निवडला तरी अमेरिकेचे पतन अटळ दिसत आहे. जागतिक अर्थव्यवस्थेवर संक्रांत आणि नव्या जागतिक व्यवस्थेची नांदी या युद्धाचा थेट फटका आता जागतिक अर्थव्यवस्थेला बसणार आहे. हॉर्मुझची सामुद्रधुनी बंद असल्यामुळे आणि अरामकोच्या रिफायनरीज व पाईपलाईन्स उद्ध्वस्त झाल्यामुळे सोमवारी आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठ उघडताच कच्च्या तेलाच्या किमती गगनाला भिडणार आहेत. पुरवठा साखळी विस्कळीत झाल्यामुळे जगाला पुन्हा एकदा भीषण महागाईचा सामना करावा लागणार आहे. मात्र, या सर्व विनाशाच्या धुरामागे एक नवी जागतिक व्यवस्था आकार घेत आहे. अमेरिकेची दादागिरी आणि पाश्चिमात्य देशांचे लष्करी वर्चस्व आता संपले आहे. इराण आणि त्याच्या मित्रराष्ट्रांनी हे सिद्ध केले आहे की, अत्याधुनिक तंत्रज्ञान आणि महाकाय युद्धनौका असणाऱ्या अमेरिकेलाही स्थानिक रणनीतीच्या जोरावर गुडघे टेकण्यास भाग पाडले जाऊ शकते. भारत आणि इतर देशांना या बदलत्या मुत्सद्दी समीकरणांमध्ये आता अत्यंत विचारपूर्वक भूमिका घ्यावी लागणार आहे; कारण तटस्थतेचा मुखवटा घालून आता काम चालणार नाही. निष्कर्ष: अमेरिकन साम्राज्याचा अस्त! रियाधच्या आकाशात पसरलेला धूर हा केवळ तेलाचा धूर नाही, तर तो अमेरिकन साम्राज्यशाहीचा आणि त्यांच्या कथित सुरक्षेच्या फुग्याचा झालेला अंत आहे. हूतींच्या क्षेपणास्त्रांनी आणि इराणच्या आक्रमकतेने जागतिक महासत्तेची ढोंगी भूमिका जगासमोर उघडी पाडली आहे. सौदी अरेबियाच्या भूमीवर पडलेले प्रत्येक क्षेपणास्त्र अमेरिकेच्या कमकुवत होत चाललेल्या पकडीवर शिक्कामोर्तब करत आहे. मध्यपूर्वेतील ही युद्धाची ज्वाला आता केवळ एका प्रदेशापुरती मर्यादित राहिलेली नसून, ती संपूर्ण जगाची आर्थिक आणि राजकीय रचना बदलून टाकणार आहे. अमेरिकेची मक्तेदारी आता इतिहासजमा झाली आहे! Kanthak Suryatal Post Views: 11 Facebook WhatsApp Telegram Twitter LinkedIn Snapchat Threads Post navigation मध्यपूर्वेचा भडका! सौदीची राजधानी रियाधवर क्षेपणास्त्रांचा पाऊस; ट्रम्प यांची लाचार माघार की जागतिक महायुद्धाची नांदी?