आज तामिळनाडू संपूर्ण राज्यात आणि पश्चिम बंगालमध्ये पहिल्या टप्प्याचे मतदान सुरू होताच भारतीय लोकशाही पुन्हा एकदा महान उत्सव मोडमध्ये गेली आहे. पण हा उत्सव लोकशाहीचा आहे की आरोप-प्रत्यारोप, धमक्या, नॉन-व्हेज आणि राजकीय नाटकांचा महाकुंभ आहे. हा प्रश्न मतदारांनाच पडू लागला आहे. चला तर मग, या राजकीय रंगमंचावर पडदा उघडूया.
खरगे विरुद्ध मोदी — शब्दांचा स्फोट
काँग्रेस अध्यक्ष मल्लिकार्जुन खरगे यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्यावर टीका करताना “आतंकवादी” हा शब्द वापरल्याने राजकीय वातावरण अक्षरशः पेटले. भारतीय जनता पक्षाने तात्काळ निवडणूक आयोगात धाव घेतली.
राजकारणात शब्दांची किंमत सोन्यापेक्षा जास्त असते पण निवडणुकीत तेच शब्द बारूदासारखे वापरले जातात. खरगे यांनी नंतर स्पष्टीकरण दिले की त्यांनी व्यक्ती नव्हे तर मोदी सरकारच्या धोरणांवर आणि विरोधकांना घाबरवण्याच्या शैलीवर टीका केली होती.
पण निवडणुकीत स्पष्टीकरण ऐकायला कोण बसतं? इथे तर हेडलाईनच मतदानावर परिणाम करते. राजकारणात आता विचारांपेक्षा ‘व्हायरल क्लिप’ अधिक प्रभावी झाली आहे.
बंगाल निवडणूक — मतदार की प्रवासी?
पश्चिम बंगालमध्ये मतदान सुरू होताच आरोपांचा पाऊस सुरू झाला. तृणमूल काँग्रेसचे खासदार डेरेक ओ ब्रायन यांनी गंभीर आरोप केला भाजप सूरतहून विशेष रेल्वेगाड्यांनी बाहेरील मतदार बंगालमध्ये आणत आहे.
टीएमसीने याला थेट आचारसंहितेचा भंग म्हटले. म्हणजे आता निवडणूक प्रचारात स्टार प्रचारक, हेलिकॉप्टर आणि सोशल मीडिया पुरेसे नाहीत; मतदारही ‘लॉजिस्टिक्स प्रोजेक्ट’चा भाग झाले का?
लोकशाहीचा प्रश्न असा आहे मतदार स्वतः मतदान केंद्रावर येतो की राजकारण त्याला ट्रेनने आणते?
सुरक्षा की ‘आपत्काल’?
ज्येष्ठ नेते कपिल सिब्बल यांनी बंगालमध्ये मोठ्या प्रमाणावर तैनात केलेल्या सुरक्षा दलांवर जोरदार टीका करत हे वातावरण “आपत्कालासारखे” असल्याचे म्हटले.
एका बाजूला सरकार म्हणते सुरक्षा वाढवली म्हणजे मुक्त मतदान. विरोधक म्हणतात इतकी सुरक्षा म्हणजे मतदाराला मानसिक दबाव.
मतदार मात्र विचारतोय:
माझ्या मतदान केंद्रावर सैनिक जास्त का आणि उमेदवार कमी का दिसत आहेत?
बुलडोजर राजकारणाची एन्ट्री
भाजप नेते शुभेंदु अधिकारी यांच्या कथित वक्तव्यावरून टीएमसीने आरोप केला की मतदारांना उत्तर प्रदेशसारख्या ‘बुलडोजर’ परिणामांची धमकी दिली जात आहे. आजकाल निवडणूक जिंकण्यासाठी घोषणापत्रापेक्षा प्रतिमा महत्त्वाची झाली आहे कुणाची विकासाची, कुणाची राष्ट्रवादाची, तर कुणाची बुलडोजरची. राजकारण इतकं बदललं आहे की रस्ते, रोजगार आणि शिक्षण यावर चर्चा कमी; पण कोण कुणावर बुलडोजर चालवेल यावर चर्चा जास्त!
महुआ मोइत्रा विरुद्ध अमित शाह — शब्दयुद्धाचा दुसरा अंक
टीएमसी खासदार महुआ मोइत्रा यांनी केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी मुख्यमंत्री ममता बनर्जी यांच्यावर केलेल्या टिप्पणीवर तीव्र पलटवार केला.बंगालच्या राजकारणात विचारधारा कमी आणि संवाद म्हणजे थेट बॉक्सिंग सामना झाल्यासारखा वाटतो. प्रत्येक भाषण म्हणजे प्रेस कॉन्फरन्स नव्हे तर राजकीय रिऍलिटी शोचा नवीन एपिसोड.
नॉन-व्हेज, मासे आणि राष्ट्रवाद
राजकारणाचा सर्वात मनोरंजक भाग आला तो ‘नॉन-व्हेज’ वादातून. पंतप्रधान मोदी यांच्या वक्तव्यावरून वातावरण आधीच तापले होते. त्यातच केंद्रीय मंत्री अनुराग ठाकुर यांचा मासे खातानाचा व्हिडिओ व्हायरल झाला आणि विरोधकांना जणू सोन्याची खाण सापडली.महुआ मोइत्रा यांनी उपरोधिक टोला मारत म्हटलं बंगालमध्ये मासे खाल्ले म्हणून कुणाला अटक होत नाही.
भारतीय निवडणुकीचा स्तर पाहा बेरोजगारी, महागाई, शिक्षण यावर चर्चा मागे आणि लोक काय खातात यावर राष्ट्रीय वाद पुढे!
तामिळनाडू आणि बंगाल दोन राज्ये, एकच राजकीय नाटक
तामिळनाडूत संपूर्ण राज्य मतदान करत असताना आणि बंगालमध्ये पहिला टप्पा सुरू असताना एक गोष्ट स्पष्ट दिसते निवडणूक आता केवळ विकासावर आधारित उरलेली नाही.
ती बनली आहे:
- शब्दांच्या युद्धाची,
- प्रतिमांच्या लढाईची,
- सोशल मीडिया क्लिप्सची,
- आणि भावनिक ध्रुवीकरणाची.
मतदारांना विकासाचे स्वप्न दाखवले जाते, पण निवडणूक प्रचारात मनोरंजनाचा डोस जास्त आणि धोरणांचा डोस कमी दिसतो.
लोकशाहीचा उत्सव की राजकीय सर्कस?
भारतीय लोकशाही जगातील सर्वात मोठी आहे पण कधी कधी ती जगातील सर्वात मोठी राजकीय नाट्यप्रयोगशाळा वाटते. नेते एकमेकांना शब्दांनी हरवतात, पक्ष निवडणूक आयोगाकडे धाव घेतात, सोशल मीडिया न्यायालय बनते आणि मतदार शेवटी शांतपणे बटन दाबतो. खरं तर सर्वात कमी आवाज मतदाराचाच असतो पण निकाल लागल्यावर सर्वात मोठा धक्का त्यालाच बसतो.
अंतिम प्रश्न
मतदारांसमोर आता खरी निवड आहे:
- आरोप की विकास?
- भावना की भविष्य?
- प्रचार की प्रत्यक्ष काम?
तामिळनाडू आणि पश्चिम बंगालमधील मतदान हे फक्त राज्यांचे नाही, तर भारतीय राजकारणाच्या दिशेचे मतदान आहे. कारण शेवटी निवडणूक संपते, भाषणे थांबतात, टीव्ही डिबेट बदलतात पण जनतेचे प्रश्न मात्र तिथेच उभे राहतात. आणि म्हणूनच आजचा सर्वात मोठा व्यंगात्मक सत्य प्रश्न असा आहे, राजकारणी मतांसाठी लढत आहेत की मतदार संयमासाठी?
