दिल्लीतील जंतरमंतरवर ‘कॉकरोच जनता पार्टी’चे (CJP) आंदोलन आता एका निर्णायक टप्प्यावर पोहोचले आहे. आज या आंदोलनाचा तिसरा दिवस असून, आंदोलकांचा उत्साह कमी होण्याऐवजी दिवसेंदिवस वाढतच चालला आहे. सीजेपीचे प्रमुख अभिजीत दीपके यांच्या नेतृत्वाखाली सुरू असलेले हे निदर्शन आता केवळ काही लोकांचे आंदोलन राहिले नसून, त्याचे रूपांतर एका मोठ्या जनआंदोलनात होताना दिसत आहे.
दिल्ली पोलिसांवर आणि सरकारवर गंभीर आरोप या आंदोलनादरम्यान अभिजीत दीपके यांनी सरकार आणि दिल्ली पोलिसांवर अत्यंत गंभीर आरोप केले आहेत. त्यांच्या दाव्यानुसार, दिल्ली पोलीस आंदोलनस्थळी पाणी आणि केळी दान करणाऱ्या व्यक्तींच्या आधार कार्डची माहिती आणि त्यांचे पत्ते मागत आहेत. दीपके यांनी प्रश्न उपस्थित केला आहे की, या सरकारने दिल्ली पोलिसांची काय अवस्था करून ठेवली आहे?. आंदोलकांसाठी अन्न किंवा पाणी आणणाऱ्यांची चौकशी करणे, हा आंदोलकांचे मनोबल तोडण्याचा आणि त्यांना मदत करण्यापासून लोकांना रोखण्याचा एक प्रयत्न असल्याचे त्यांनी म्हटले आहे.
आंदोलनाचे स्वरूप आणि व्याप्ती जंतरमंतरवर सध्याचे दृश्य अतिशय संघर्षाचे आहे. राजकीय विश्लेषक आणि सामाजिक कार्यकर्त्यांच्या मते, हे आंदोलन आता शेतकरी आंदोलन किंवा महिला कुस्तीगिरांच्या आंदोलनासारखे दीर्घकाळ चालण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. सामान्यतः जंतरमंतरवर सकाळी १० ते संध्याकाळी ५ पर्यंतच आंदोलनाची परवानगी असते आणि त्यानंतर जागा रिकामी करावी लागते. मात्र, सीजेपीचे कार्यकर्ते ही जागा रिकामी करण्यास तयार नाहीत. ते फुटपाथवर झोपून रात्र काढत आहेत आणि सकाळी ८:३० वाजल्यापासून पुन्हा आंदोलनाचा टप्पा सुरू होतो. त्यांची स्पष्ट भूमिका आहे की, एकतर कॉकरोच इथून जातील किंवा शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान आपल्या पदावरून जातील.
सामाजिक एकता आणि लोकसहभाग या आंदोलनाचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये सर्वधर्मीय लोक एकत्र येऊन सहकार्य करत आहेत. भीषण उष्णतेच्या काळात आंदोलक विद्यार्थ्यांची प्रकृती बिघडू नये, म्हणून हिंदू आणि मुस्लिम बांधव मोठ्या संख्येने मदतीसाठी पुढे येत आहेत. काही निवृत्त शिक्षक सकाळी नाश्त्याची सोय करत आहेत, तर मुस्लिम बांधव पाणी, सॉफ्ट ड्रिंक्स आणि जेवणाची व्यवस्था करत आहेत. हे चित्र सामाजिक सलोख्याचे आणि आंदोलनाला असलेल्या व्यापक जनसमर्थनाचे प्रतीक मानले जात आहे.
फंडिंग वरून राजकीय वाद आंदोलनाला होत असलेल्या या मदतीवरून आता फंडिंगचा (निधीचा) प्रश्नही उपस्थित केला जात आहे. सरकारकडून हे विचारले जात आहे की, या आंदोलनामागे कोणाचा हात आहे आणि पैसा कुठून येत आहे?. यावर अभिजीत दीपके यांनी सडेतोड उत्तर दिले आहे. त्यांनी व्यासपीठावरून सरकारलाच आव्हान दिले की, तुम्ही आम्हाला विचारताय की फंडिंग कुठून येत आहे? त्याऐवजी तुम्ही जनतेला हे सांगा की तुमच्याकडे एवढा पैसा कुठून येतो, ज्यातून तुम्ही खासदार आणि आमदार खरेदी करता? दीपके यांच्या या विधानाने आंदोलनात एक वेगळीच राजकीय ठिणगी टाकली आहे.
वाढती गर्दी आणि सरकारची भीती आंदोलनस्थळी गर्दी सातत्याने वाढत आहे. सकाळी सुरू होणाऱ्या या आंदोलनात संध्याकाळपर्यंत ३,००० ते १०,००० लोकांपर्यंत गर्दी पोहोचत असल्याचे पाहायला मिळत आहे. पहिल्या दिवशी जो जोश होता, त्यापेक्षा कितीतरी पटीने अधिक उत्साह आज तिसऱ्या दिवशी पाहायला मिळत आहे. सरकार आता या आंदोलनाला घाबरू लागली आहे का, असा प्रश्न विचारला जात आहे, कारण डोनेशन देणाऱ्या सामान्य लोकांचीही आता चौकशी केली जात आहे.
निष्कर्ष सीजेपीचे हे आंदोलन आता एका नव्या वळणावर आहे. ज्या पद्धतीने अभिजीत दीपके आणि त्यांचे समर्थक आपली भूमिका लावून धरत आहेत, त्यावरून हे स्पष्ट होत आहे की ते लवकर मागे हटणार नाहीत. प्रशासकीय दबाव आणि पोलिसांची चौकशी असूनही विद्यार्थ्यांचा आणि तरुणांचा पाठिंबा वाढतच आहे. हे आंदोलन भविष्यात काय वळण घेते आणि सरकार यावर काय पावले उचलते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
