२०२६ मध्ये अमेरिका आणि इराणमधील संघर्ष एका अत्यंत धोकादायक वळणावर पोहोचला होता. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणला अंतिम चेतावणी (Ultimatum) दिली होती की, जर ७ एप्रिल २०२६ रोजी रात्री ८:०० वाजेपर्यंत (अमेरिकन वेळेनुसार) हॉर्मुझची सामुद्रधुनी खुली केली नाही, तर इराणचे सर्व वीज प्रकल्प आणि पूल पूर्णपणे नष्ट केले जातील. या धमकीने एक पूर्ण सभ्यता आज रात्री नष्ट होईल असे भयानक चित्र ट्रम्प यांनी सोशल मीडियावर रंगवले होते.
पायाभूत सुविधांवरील हल्ले आणि वॉर क्रिमिनलचे आरोप
ट्रम्प यांनी दिलेली रात्री ८:०० ची वेळ येण्यापूर्वीच, अमेरिका आणि इस्रायलने इराणच्या अनेक महत्त्वपूर्ण भौतिक सुविधांवर हवाई हल्ले सुरू केले. यामध्ये प्रामुख्याने इराणची दळणवळण यंत्रणा मोडीत काढण्यासाठी रेल्वे मार्ग आणि पुलांना लक्ष्य करण्यात आले. काशान शहरातील रेल्वे पुलावर झालेल्या हल्ल्यात दोन नागरिकांचा मृत्यू झाला. याव्यतिरिक्त, तबरिझ, जंजन, करज आणि कोम येथील रेल्वे मार्ग आणि पुलांवर बॉम्बहल्ला करण्यात आला. इराणचा मुख्य तेल निर्यात केंद्र असलेल्या खार्ग बेटावरील (Kharg Island) ५० लष्करी तळांनाही अमेरिकेने लक्ष्य केले. इराणने या हल्ल्यांचा तीव्र निषेध केला असून, नागरी सुविधांना लक्ष्य करणे हा युद्ध गुन्हा (War Crime) असल्याचे म्हटले आहे.
इराणचा प्रत्युत्तर आणि जनतेचे बलिदान
इराणच्या सैन्यानेही या हल्ल्यांना जबरदस्त प्रत्युत्तर दिले. इराणने इस्रायलमधील दिमोना जवळील पेट्रोकेमिकल उद्योग आणि संयुक्त अरब अमिराती (UAE) व कुवेतमधील अमेरिकन लष्करी तळांवर ड्रोन हल्ले केले. या संघर्षात इराणची जनता आपल्या देशाच्या पाठीशी खंबीरपणे उभी राहिली. इराणचे तरुण, खेळाडू, कलाकार आणि अगदी लहान मुले व महिलांनी वीज प्रकल्प आणि पुलांभोवती मानवी साखळी (Human Chain) तयार करून या मालमत्तांचे रक्षण करण्याचा प्रयत्न केला. आम्ही मरायला तयार आहोत, पण देशाच्या पायाभूत सुविधा नष्ट होऊ देणार नाही, अशी भावना इराणी जनतेने व्यक्त केली.
पेट्रोल डॉलरवर संकट आणि युआनचा वाढता प्रभाव
या युद्धाचा सर्वात मोठा परिणाम जागतिक अर्थव्यवस्थेवर आणि अमेरिकन डॉलरच्या वर्चस्वावर होताना दिसत आहे. इराणने हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत एक प्रकारची टोल बूथ (Toll booth) यंत्रणा राबवण्यास सुरुवात केली आहे. विशेष म्हणजे, या मार्गावरून जाणाऱ्या जहाजांकडून इराण आता चिनी मुद्रा युआन (Yuan) मध्ये शुल्क स्वीकारत आहे. तेलाचा व्यापार डॉलरऐवजी युआनमध्ये सुरू झाल्यामुळे पेट्रोल डॉलर (Petrodollar) व्यवस्थेला मोठा धक्का बसला आहे. अमेरिकेसाठी हा केवळ लष्करी संघर्ष नसून आर्थिक अस्तित्वाचा लढा बनला आहे, कारण डॉलरचे मूल्य घसरल्यास अमेरिकेच्या अडचणीत मोठी वाढ होईल.ट्रम्प यांच्या धमकीनंतर झालेला हा विनाश आणि इराणने दिलेले प्रत्युत्तर यामुळे जागतिक राजकारणात मोठे बदल झाले आहेत. इराणची जनता आपल्या बलिदानाच्या जिद्दीवर लढत असताना, युआनचा वाढता वापर अमेरिकेच्या जागतिक वर्चस्वाला मोठे आव्हान देत आहे.
