दिल्ली विरुद्ध लखनऊ शितयुद्ध: अभिमन्यूच्या चक्रव्यूहात अडकलेले योगी अन् रिकाम्या खुर्च्यांचा सन्नाटा!

उत्तर प्रदेशातील राजकीय बिसात आणि हवेची बदलती दिशा

भारताच्या राजकारणात एक अतिशय प्रसिद्ध म्हण प्रचलित आहे, दिल्लीचा रस्ता लखनऊमधून जातो.उत्तर प्रदेशचे राजकारण म्हणजे देशाच्या सत्तेचा कोहिनूर हिरा मानला जातो. आगामी विधानसभा निवडणुकांच्या दृष्टीने उत्तर प्रदेशातील राजकीय पटलावर अभूतपूर्व आणि नाट्यमय हालचाली सुरू झाल्या आहेत. गेल्या दशकभरापासून उत्तर प्रदेशवर एकहाती वर्चस्व गाजवणारा भारतीय जनता पक्ष (भाजप) अचानक बचावात्मक भूमिकेत आल्याचे चित्र दिसत आहे, तर दुसरीकडे समाजवादी पक्षाचे (सपा) सर्वेसर्वा अखिलेश यादव यांनी अवघ्या ४८ तासांत अशा राजकीय चाली खेळल्या आहेत की सत्ताधाऱ्यांच्या पायाखालची वाळू सरकू लागली आहे. ज्येष्ठ पत्रकार दीपक शर्मा आणि उत्तर प्रदेशच्या राजकारणाचा सखोल अनुभव असणारे वरिष्ठ पत्रकार सतीश के. सिंग यांच्या विश्लेषणातून एक अत्यंत महत्त्वाची बाब अधोरेखित होते. भारतीय जनता पक्षासाठी उत्तर प्रदेशची ही आगामी लढाई मेक ऑर ब्रेक (करा किंवा मरा) स्वरूपाची आहे. जर उत्तर प्रदेश हातातून गेले, तर दिल्लीतील केंद्र सरकारचे आणि पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचे सिंहासन डगमगू शकते. आजचे ग्राउंड रिऍलिटी, रॅलींमधील दृश्ये आणि अंतर्गत राजकारण पाहता, उत्तर प्रदेशातील सत्तेच्या हवेचा रोख वेगाने बदलत असल्याचे स्पष्ट संकेत मिळत आहेत.

सभांमध्ये शुकशुकाट अन् रस्त्यांवर जनसागर: ग्राउंड रिपोर्टचा खरा आरसा

कोणत्याही निवडणुकीच्या तोंडावर जनतेचा कौल कुठे झुकतोय, हे तपासण्यासाठी राजकीय सभांमधील गर्दी हा एक अत्यंत विश्वासार्ह निकष मानला जातो. २०१४, २०१७, २०१९ आणि २०२२ च्या निवडणुकांमध्ये भाजपच्या सभांना होणारी तुफान गर्दी आणि त्यांचे सूक्ष्म संघटन हा भाजपचा मुख्य ताकदवान पाया होता. परंतु, सद्यस्थितीत हे चित्र पूर्णपणे उलटे आणि अत्यंत चक्रावून टाकणारे दिसते. गोरखपूर, देवरिया, बनारस, बुंदेलखंड, सहारनपूर आणि बरेली यांसारख्या मोक्याच्या ठिकाणी भाजपने आपल्या युवा मोर्चाला म्हणजेच जनरेशन-झी (Gen Z) मतदारांना आकर्षित करण्याची विशेष जबाबदारी दिली होती. भाजप युवा मोर्चाचे राष्ट्रीय पदाधिकारी डॉ. हेमांग जोशी यांच्या नेतृत्वाखाली देवरियासारख्या ठिकाणी सभांचे आयोजन करण्यात आले. परंतु, प्रत्यक्षात या सभांची दृश्ये उघड्या डोळ्यांनी पाहिल्यावर चित्र स्पष्ट होते — मंचावर बडे नेते उपस्थित आहेत, भव्य लाऊडस्पीकर लावलेले आहेत, मात्र समोरील खुर्च्यांवर जनताच नसल्यामुळे मैदान रिकामे खट्ट पडलेले दिसते! भाजपचे स्थानिक नेते मंचावरून सभेत लोकांचा प्रतिसाद असल्याचा दावा करत असताना, रिकाम्या खुर्च्यांचा हा सन्नाटा भाजपच्या गोटात पसरलेली अस्वस्थता उघडी पाडत आहे. याउलट, दुसरीकडे अखिलेश यादव यांच्या रोड शो आणि सभांची दृश्ये पाहिली तर रस्त्यांवर अक्षरशः ‘तिळ ठेवायलाही जागा उरलेली नाही’ अशी परिस्थिती आहे. अगदी मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ यांचा पारंपरिक राजकीय बालेकिल्ला मानल्या जाणाऱ्या गोरखपूरमध्ये अखिलेश यादव यांच्या रॅलीला उसळलेला जनसागर आणि कार्यकर्त्यांमधील प्रचंड उत्साह हे स्पष्ट करतो की, जनता आता सत्ताधाऱ्यांच्या केवळ पोकळ घोषणांना विटली असून बदलाच्या मनस्थितीत आहे.

योगींच्या बालेकिल्ल्यातच सुरुंग: टप्पू यांचा टीपूना पाठिंबा आणि गळतीचे सत्र

राजकारणात विजयाचा मार्ग हा केवळ गर्दीवर अवलंबून नसतो, तर योग्य सामाजिक समीकरणे आणि राजकीय जोडाजोडीवर असतो. अखिलेश यादव यांनी अगदी चुन-चुन के भाजपच्या मुख्य मतपेढीला आणि कद्दावर नेत्यांना आपल्या गोटात खेचण्याची आक्रमक रणनीती आखली आहे. यातील सर्वात मोठा राजकीय भूकंप ठरला तो म्हणजे गोरखपूरमधील अजय सिंग टप्पू यांचा समाजवादी पक्षात झालेला प्रवेश. अजय सिंग टप्पू हे केवळ एक मोठे व्यावसायिक नसून, योगी आदित्यनाथ यांना गोरखपूरमधून अनेकदा खासदार बनवण्यात आणि त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीचा बक्कम पाया रचण्यात ज्या माणसांचा मुख्य वाटा होता, त्यामध्ये टप्पू यांचे नाव अव्वल स्थानावर होते. योगींचे खंदे समर्थक मानल्या जाणाऱ्या टप्पू यांनी उघडपणे अखिलेश यादव (टीपू) यांचा हात धरला. आम्हीच योगींना योगी बनवले, पण सत्ता आल्यावर ते सर्वांना विसरले,असा थेट घणाघाती हल्लाबोल टप्पू यांनी केला. केवळ टप्पूच नव्हे, तर भाजपचे माजी राज्यमंत्री उत्पल राय यांच्यासह अनेक आजी-माजी आमदार आणि पूर्वांचलचे वजनदार नेते कमल सोडून सायकलवर स्वार होत आहेत. भाजपमध्ये ‘सत्ता कशी मिळवायची, कोणाला खरेदी करायचे आणि कोणाला पाडायचे’ एवढाच खेळ सुरू असल्याचा आरोप करत नेते भाजपला रामराम ठोकू लागले आहेत. पक्षातून सुरू झालेली ही गळती केवळ एका नेत्यापुरती मर्यादित नसून, आगामी काळात भाजपच्या आणखी एका मोठ्या गटाच्या बंडखोरीची ही नांदी मानली जात आहे.

दिल्ली विरुद्ध लखनऊ: अभिमन्यूच्या चक्रव्यूहात अडकलेले योगी आणि तीन सत्ताकेंद्रे

उत्तर प्रदेश भाजपमधील सर्वात मोठी अडचण ही केवळ बाहेरून येणाऱ्या आव्हानांची नाही, तर पक्षांतर्गत सुरू असलेल्या तीव्र संघर्षाची आहे. वरिष्ठ पत्रकार सतीश के. सिंग यांच्या विश्लेषनानुसार, मुख्यमंत्री योगी आदित्यनाथ हे सद्यस्थितीत पक्षांतर्गत राजकारणाच्या एका मोठ्या चक्रव्यूहात फसले आहेत. त्यांची अवस्था महाभारतातील ‘अभिमन्यू’सारखी झाली आहे, ज्यांना राजकीयदृष्ट्या कोंडीत पकडण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

आज भाजपमध्ये एक नव्हे तर तीन वेगवेगळी सत्ताकेंद्रे किंवा मॉडेल कार्यरत असल्याचे चित्र आहे:

सत्ताकेंद्र / मॉडेल मुख्य नेतृत्व कार्यपद्धती आणि रणनीती पक्षांतर्गत प्रभाव
लखनऊ मॉडेल योगी आदित्यनाथ स्वतःचे हिंदुत्ववादी धोरण, स्थानिक उमेदवारांची पसंती आणि स्वतःच्या अटींवर निवडणूक लढवण्याचा आग्रह स्थानिक प्रशासनावर पकड, परंतु दिल्लीच्या हस्तक्षेपाने नाराज
अमित शाह मॉडेल अमित शाह (संघटन) दिल्लीतून सुत्रे हलवणे, लहान-मोठ्या मित्रपक्षांना एकत्र बांधणे आणि संघटनात्मक ताकद वापरणे मित्रपक्षांचे नेते थेट दिल्लीत हजेरी लावतात
मोदी मॉडेल नरेंद्र मोदी (केंद्र) केंद्रीय योजना, कॉर्पोरेट चेहरा आणि पंतप्रधानांच्या प्रतिमेवर निवडणूक केंद्रित करणे राष्ट्रीय स्तरावर प्रभाव, परंतु स्थानिक प्रश्नांवर मर्यादा

सर्वात आश्चर्यकारक बाब म्हणजे, निवडणुका अवघ्या काही महिन्यांवर आलेल्या असताना भाजपने अजूनपर्यंत उत्तर प्रदेशसाठी आपला निवडणूक प्रभारी  घोषित केलेला नाही! २०१७, २०१९ आणि २०२२ मध्ये उत्तर प्रदेशात ठाण मांडून बसणारे अमित शाह आज यूपीत फिरकण्याऐवजी अरुणाचल प्रदेश किंवा इतर राज्यांत दौरे करत आहेत. योगींना मोकळे रान द्यायचे की त्यांची राजकीय कोंडी करायची, यावरून दिल्ली आणि लखनऊमधील शितयुद्ध पराकोटीला पोहोचले आहे.

मित्रपक्षांची दिल्लीत हजेरी अन् गार्ड ऑफ HONOUR ची फजिती: विस्कळीत यंत्रणा

भाजपच्या राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीतील (NDA) मित्रपक्षांची अवस्था तर अधिकच ताणलेली दिसते. पश्चिमेतील जयंत चौधरी (राष्ट्रीय लोकदल) असोत, पूर्वांचलचे संजय निषाद (निषाद पार्टी) असोत, अनुप्रिया पटेल (अपना दल एस) असोत की सतत योगी सरकारवर टीकास्त्र सोडणारे ओमप्रकाश राजभर (सुहेलदेव भारतीय समाज पार्टी) असोत. हे सर्व सहयोगी पक्षांचे नेते लखनऊपेक्षा दिल्लीत जाऊन अमित शाह यांच्या दरबारात हजेरी लावणे पसंत करतात. ओमप्रकाश राजभर तर रोज उघडपणे मंचावरून योगींच्या कारभाराची क्लास घेत असतात. मित्रपक्षांमधील हा ताळमेळाचा अभाव भाजपच्या अडचणीत भर घालत आहे. दुसऱ्या बाजूला, शासकीय यंत्रणा आणि पोलिसांमधील गोंधळ इतका वाढला आहे की त्याचे हास्यास्पद किस्से समोर येत आहेत. सहारनपूरच्या सर्किट हाऊसमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाच्या न्यायाधीशांच्या स्वागतासाठी गार्ड ऑफ ऑनर (सलामी) देण्यास उभी असलेली पोलीस तुकडी, तिथे अचानक एमआयएमचे प्रमुख असदुद्दीन ओवैसी पोहोचताच गोंधळली आणि सुप्रीम कोर्टाचे न्यायाधीश समजून ओवैसींनाच गार्ड ऑफ ऑनर देऊन मोकळी झाली! ही घटना प्रातिनिधिक असली तरी, यूपीच्या पोलीस आणि प्रशासकीय यंत्रणेत किती मोठा गोंधळ आणि विस्कळीतपणा निर्माण झाला आहे, याचे हे उत्तम उदाहरण आहे.

राजस्थानचा धक्का अन् यूपीतील निवडणुकांची भीती: डबल इंजिनचे घसरलेले चाक

उत्तर प्रदेशातील राजकीय परिस्थितीचे गांभीर्य समजून घेण्यासाठी शेजारच्या राजस्थानमधील नुकत्याच झालेल्या पंचायत निवडणुकांचे निकाल पाहणे अत्यंत गरजेचे आहे. राजस्थानमध्ये भाजपचे डबल इंजिन सरकार असतानाही पंचायत निवडणुकांमध्ये काँग्रेसने भाजपचा धुव्वा उडवला. चित्तोडगडसारख्या भाजपच्या पारंपरिक बालेकिल्ल्यातही भाजपला मानहानीकारक पराभवाला सामोरे जावे लागले. बॅलेट पेपरवर झालेल्या या निवडणुकांनी स्पष्ट केले की, महागाई, बेरोजगारी, शेतकरी असंतोष आणि उच्चवर्गीय (अप्पर कास्ट) मतदारांमधील नाराजी यामुळे जनता भाजपवर प्रचंड संतापलेली आहे. राजस्थान हा उत्तर प्रदेशच्या सीमेला लागून असलेला भाग असल्याने या निकालांचे थेट हादरे लखनऊपर्यंत पोहोचले आहेत. या पराभवाच्या भीतीपोटीच उत्तर प्रदेश सरकारने नुकत्याच होणाऱ्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या (पंचायत) निवडणुका तडकाफडकी पुढे ढकलल्या आहेत. नुकत्याच झालेल्या विधानपरिषद (MLC) निवडणुकांमध्ये सपाने भाजपपेक्षा तब्बल ३,००० जास्त मते घेतली होती. त्यामुळे जर पंचायत निवडणुका झाल्या असत्या, तर भाजपचा पराभव उघड्यावर आला असता. म्हणूनच पराभवाच्या भीतीने या निवडणुका पुढे ढकलण्याचा निर्णय घेण्यात आल्याची जोरदार चर्चा राजकीय वर्तुळात आहे.

निष्कर्ष: PDA ची जोड, जनतेचा असंतोष आणि फ्री अँड फेअर’समीकरणातील अखिलेश यांची आघाडी

उत्तर प्रदेशातील सद्यस्थितीचा साकल्याने विचार केल्यास, अखिलेश यादव यांनी अत्यंत हुशारीने बिछवलेली PDA (पिचडे, दलित, अल्पसंख्याक) ची बिसात भाजपच्या पारंपरिक हिंदुत्वाच्या कार्डावर भारी पडताना दिसत आहे. राम मंदिराच्या मुद्द्यावरून निर्माण झालेली लाट आता ओसरली असून, राम मंदिरातील चोरीच्या बातम्या आणि बेरोजगारी-महागाईच्या मुद्द्यांमुळे सामान्य हिंदू मतदारही भाजप पासून दुरावत आहे. म्हणूनच भाजपला आता केवळ राम ऐवजी राधे-राधे, कमल खिला दे या नवीन घोषणांचा सहारा घ्यावा लागत आहे. वरिष्ठ राजकीय विश्लेषक सतीश के. सिंग यांच्या मते, जर आगामी निवडणुका निष्पक्ष आणि पारदर्शक वातावरणात पार पडल्या, तर आजच्या घडीला अखिलेश यादव आणि समाजवादी पक्षाला स्पष्ट आणि भक्कम आघाडी आहे. हा लढा केवळ राजकीय पक्षांचा नसून, प्रत्यक्ष दुखावलेली जनता विरुद्ध भाजप सरकार असा बनला आहे. थोडक्यात सांगायचे तर, ४८ तासांत अखिलेश यादव यांनी खेळलेला हा राजकीय डाव आणि भाजपकडील रणनीतीचा अभाव यामुळे उत्तर प्रदेशची बाजी आता खरोखरच उलटताना दिसत आहे. जर दिल्लीतील धुरिणांनी लखनऊमधील अंतर्गत कलह मिटवून तातडीने सुधारणा केली नाही, तर उत्तर प्रदेशातील भाजपचा किल्ला ढासळणे आणि पर्यायाने दिल्लीचे सिंहासन हलणे अटळ दिसत आहे.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!