विमानांचे कब्रस्तान आणि तांत्रिक विजय
इराणने दावा केला आहे की, त्यांनी आतापर्यंत अमेरिका आणि इस्रायलची एकूण १७१ विमाने पाडली आहेत. यामध्ये अमेरिकेचे अत्यंत प्रगत मानले जाणारे F-15E फायटर जेट, एमक्यू-९ रिपर ड्रोन आणि इस्रायलचे हर्मिस ९०० व हर्मिस ४५० यांसारखे घातक ड्रोन सामील आहेत. विशेष म्हणजे, इराणने केवळ मलबेच दाखवले नाहीत, तर एक इस्रायली हर्मिस ९०० ड्रोन तर पूर्णपणे सुरक्षित स्थितीत हस्तगत केल्याचेही जगाला दाखवून दिले आहे. हे ड्रोन पाडण्यासाठी इराणने स्वतः विकसित केलेल्या नवीन एअर डिफेन्स सिस्टमचा वापर केला.अमेरिकन F-15E फायटर जेट पाडताना इराणने ज्या अनोख्या तंत्रज्ञानाचा वापर केला, त्याबद्दल लष्करी तज्ञांमध्ये मोठी चर्चा आहे. ३ एप्रिल रोजी झालेल्या या कारवाईत विमानातील क्रूला प्रतिक्रिया देण्यासाठी अवघ्या काही सेकंदांचा अवधी मिळाला होता. हे इराणच्या वाढत्या तांत्रिक शक्तीचे निदर्शक आहे. या प्रदर्शनात केवळ विमानेच नव्हती, तर एलन मस्क यांच्या स्टारलिंक कंपनीची उपकरणे आणि टर्मिनल्सदेखील ठेवण्यात आली होती. इराणच्या आत सक्रिय असलेल्या गुप्त जाळ्यांकडून ही उपकरणे जप्त करण्यात आली आहेत, ज्यावरून इराणने केवळ सीमेवरच नाही तर देशांतर्गत सुरक्षेतही मोठी आघाडी घेतल्याचे दिसून येते.
इराणची लष्करी सज्जता आणि उत्पादन क्षमता
युद्धाच्या भीषण परिस्थितीतही इराणने आपली लष्करी उत्पादन क्षमता टिकवून ठेवली आहे, हे पाहून जगाला आश्चर्य वाटत आहे. इराणच्या माहितीनुसार, त्यांच्या एअर डिफेन्स उत्पादन पायाभूत सुविधांपैकी ८५ टक्क्यांहून अधिक भाग पूर्णपणे सुरक्षित आहे. इतकेच नाही तर, क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन बनवण्याचा वेग आता युद्धपूर्व काळापेक्षाही जास्त झाला आहे. आयआरजीसीने स्पष्ट केले आहे की, त्यांच्याकडे आता क्षेपणास्त्रांचा मोठा साठा तयार असून ते कोणत्याही मोठ्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर देण्यासाठी सज्ज आहेत.
होर्मुझची समुद्रधुनी: कूटनीतीचा अंत?
इराणने केवळ लष्करीच नाही तर भौगोलिक-राजकीय आघाडीवरही आपली पकड घट्ट केली आहे. लष्करी कमांडर मेजर जनरल अमीर हातमी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, होर्मुझच्या समुद्रधुनीवरील इराणचे नियंत्रण आता कायमस्वरूपी आहे आणि ते कोणत्याही चर्चेने किंवा कूटनीतीने बदलले जाणार नाही. इराणने स्पष्ट केले आहे की, हे जलमार्ग आता जुन्या स्थितीत परतणार नाहीत. युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर निर्माण झालेली ही भू-राजकीय स्थिती इराणसाठी एक ईश्वरी देणगी ठरली आहे. आता ही समुद्रधुनी ताब्यात ठेवणे ही इराणसाठी युद्ध संपवण्याची एक प्रमुख अट बनली आहे.
अमेरिकन निवडणूक आणि इराणची रणनीती
या युद्धाचा एक मोठा पैलू अमेरिकेतील आगामी निवडणुकांशी जोडलेला आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील ६० दिवसांचा सामंजस्य करार आता संपला असून दोन्ही देशांमध्ये सध्या कोणतीही चर्चा सुरू नाही. इराणने आपली रणनीती अशी आखली आहे की, अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकांपर्यंत हे युद्ध सुरू ठेवायचे. इराणचे मुख्य लक्ष्य डोनाल्ड ट्रम्प यांना निवडणुकीत पराभूत करणे आणि त्यांच्या विजयावर परिणाम करणे हे आहे. इराणला भीती आहे की, निवडणुका संपल्यानंतर अमेरिका त्यांच्यावर चौथा मोठा हल्ला करू शकतो. आतापर्यंत अमेरिकेने तीन वेळा हल्ले केले आहेत आणि चौथ्या हल्ल्याची शक्यता पाहता इराणने प्री-एम्प्टिव्ह स्ट्राईकची म्हणजेच शत्रूने हल्ला करण्यापूर्वीच त्यांच्यावर तुटून पडण्याची तयारी केली आहे.
नेतृत्वातील बदल आणि कट्टर विचारधारा
इराणचे नेतृत्व मुस्तफा खामेनी यांच्याकडे आल्यापासून आयआरजीसीच्या रचनेत मोठे बदल करण्यात आले आहेत. त्यांनी अनेक जुन्या कमांडर्सना बदलून त्यांच्या जागी अत्यंत कट्टर आणि थेट कारवाईवर विश्वास ठेवणाऱ्या तरुण जनरल्सची नियुक्ती केली आहे. यामुळे इराणची लष्करी मानसिकता आता बचावात्मक न राहता आक्रमक झाली आहे. अमेरिकेने किंवा इस्रायलने थोडी जरी हालचाल केली, तरी इराण क्षणाचाही विलंब न लावता मोठा हल्ला करेल, अशी स्थिती निर्माण झाली आहे.
महासत्तेची घसरण?
दुसरीकडे, अमेरिकेची अवस्था काहीशी बिकट होताना दिसत आहे. अमेरिका आता पश्चिम प्रशांत महासागरातून आपले एअरक्राफ्ट करिअर हटवून मध्य पूर्वेकडे वळवत आहे. यूएसएस अब्राहम लिंकनची जागा घेण्यासाठी यूएसएस जॉर्ज वॉशिंग्टन जपानमधून रवाना झाले आहे. यामुळे पॅसिफिक महासागरात अमेरिकेची पकड सैल झाली आहे. एकेकाळी जगातील सर्वात शक्तिशाली मानल्या जाणाऱ्या अमेरिकेला आता दक्षिण कोरिया, नाटो आणि अगदी उत्तर कोरिया-चीनसारख्या देशांच्या हालचालींवर लक्ष द्यावे लागत आहे. अमेरिकेतील काही नेत्यांनी तर असाही दावा केला आहे की, इराणवर विजय मिळवण्यासाठी डोनाल्ड ट्रम्प अणू हल्ल्याचा विचार करत आहेत, कारण पारंपारिक युद्धात इराणने अमेरिकेला पूर्णपणे कोंडीत पकडले आहे.
निष्कर्ष
इराणने दाखवलेला विमानांचा मलबा हा केवळ लष्करी कचरा नसून तो अमेरिकेच्या जागतिक वर्चस्वाला लागलेला सुरुंग आहे. १७१ विमाने पाडणे आणि तरीही आपली उत्पादन क्षमता वाढवणे, हे इराणच्या जिद्दीचे प्रतीक आहे. दुसरीकडे, अमेरिकेची अंतर्गत राजकीय ओढाताण आणि लष्करी मर्यादा उघड होत आहेत. आगामी काळ हा केवळ मध्य पूर्वेसाठीच नाही, तर संपूर्ण जगाच्या सत्तेच्या समीकरणांसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. इराणने घेतलेली आक्रमक भूमिका आणि अमेरिकेची निवडणुकांमधील व्यस्तता यामुळे युद्धाची ही ठिणगी कधी वणवा बनेल, हे सांगणे कठीण आहे.
