भारतीय जनता पक्षाच्या अंतर्गत राजकारणात सध्या मोठी उलथापालथ सुरू असल्याचे चित्र दिसत आहे. विशेषतः गुजरात लॉबीच्या विरोधात पक्षांतर्गत उमटणारे बंडाचे स्वर आणि सामूहिक राजीनाम्यांच्या सत्रामुळे भाजप सरकारमध्ये खळबळ माजली आहे. गेल्या काही दिवसांत घडलेल्या घटनाक्रमांकडे पाहिल्यास असे लक्षात येते की, केवळ विरोधकच नव्हे, तर आता स्वकीयांनीही भाजपच्या केंद्रीय नेतृत्वाविरोधात शड्डू ठोकला आहे. पंजाबमधील सामूहिक राजीनाम्यांपासून ते तृणमूल काँग्रेसच्या बंडखोर खासदारांच्या भवितव्यापर्यंत अनेक प्रश्न मोदी-शहा जोडीसमोर उभे ठाकले आहेत.
पंजाबमध्ये भाजपला मोठा धक्का
पंजाबमध्ये पुढच्या वर्षी विधानसभा निवडणुका होऊ घातल्या आहेत, परंतु त्यापूर्वीच भाजपला मोठा संघटनात्मक धक्का बसला आहे. पंजाब भाजपमध्ये झालेल्या फेरबदलानंतर १०० हून अधिक जिल्हा पदाधिकाऱ्यांनी आपल्या पदांचे सामूहिक राजीनामे दिले आहेत. ही घटना केवळ स्थानिक नसून याचे पडसाद दिल्लीपर्यंत उमटले आहेत. पंजाब भाजपचे प्रदेशाध्यक्ष केवळ सिंह ढिल्लो यांना तातडीने दिल्लीला पाचारण करण्यात आले आहे. अमित शहा यांनी पंजाबसाठी आपली पूर्ण ताकद पणाला लावली असतानाही, तेथील बंडाळी थांबण्याचे नाव घेत नाहीये. ही परिस्थिती भाजपसाठी अत्यंत चिंताजनक आहे, कारण मित्रपक्षही आता भाजपसोबत निवडणूक लढवण्यास फारसे उत्सुक दिसत नाहीत.
दोन्ही बाजूने अडकलेले टीएमसीचे २० बंडखोर खासदार
दुसरीकडे, पश्चिम बंगालमधील राजकारणही वेगळ्या वळणावर पोहोचले आहे. जून महिन्यात ममता बॅनर्जींच्या तृणमूल काँग्रेसमधील २० खासदार बंडखोर झाले होते. मात्र, विधानसभा अध्यक्ष ओम बिर्ला यांनी अद्याप त्यांच्याबाबत कोणताही ठोस निर्णय घेतलेला नाही. हे खासदार सध्या ना घरचे ना घाटचे अशा स्थितीत अडकले आहेत. नियमानुसार, जर या २० खासदारांपैकी एकानेही पुन्हा माघार घेतली, तर दोन-तृतीयांश बहुमताचा आकडा विस्कळीत होईल आणि सर्वांची खासदारकी धोक्यात येईल. सूत्रांच्या माहितीनुसार, यातील काही मुस्लिम खासदारांनी आधीच आपण एनडीए सोबत नसल्याचे जाहीर केले आहे. ममता बॅनर्जी यांनी आता या प्रकरणी सुप्रीम कोर्टात जाण्याची तयारी केल्यामुळे भाजपच्या अडचणीत अधिकच भर पडली आहे. जर कोर्टाने कडक भूमिका घेतली, तर भाजपला मिळणारे हे अतिरिक्त संख्याबळ हातचे जाऊ शकते.
मित्रपक्षांची बदलती भूमिका आणि अंतर्गत सर्वेक्षणाचे संकेत
केवळ पक्षांतर्गतच नव्हे, तर एनडीए मधील मित्रपक्षही आता स्वतंत्र वाटचाल करण्याच्या विचारात आहेत. चिराग पासवान यांच्या नेतृत्वाखालील एलजेपीने उत्तर प्रदेश आणि पंजाबमध्ये स्वतंत्रपणे निवडणुका लढवण्याचे संकेत दिले आहेत. जर एनडीए मध्ये सन्मानजनक जागा मिळाल्या नाहीत, तर ते स्वबळावर उतरतील, असे त्यांनी स्पष्ट केले आहे. त्याचप्रमाणे बिहारमध्ये नितीश कुमार आणि आंध्र प्रदेशात चंद्राबाबू नायडू हे देखील बंडाच्या मूडमध्ये असल्याची चर्चा राजकीय वर्तुळात रंगली आहे. एका ताज्या पोल ट्रॅकर सर्वेक्षणात असे दिसून आले आहे की, जर आज निवडणुका झाल्या तर इंडिया आघाडी बाजी मारू शकते आणि भाजपला पराभवाचा सामना करावा लागू शकतो. राम मंदिर चंदा चोरीचे आरोप आणि इतर मुद्द्यांमुळे भाजपची प्रतिमा मलिन झाल्याचा दावा या अहवालात करण्यात आला आहे.
आरएसएस आणि बाबा रामदेव यांची नाराजी
भाजपसाठी सर्वात मोठा चिंतेचा विषय म्हणजे राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाची बदललेली भूमिका. संघ प्रमुख मोहन भागवत यांनी अलीकडेच आंदोलक विद्यार्थ्यांचे समर्थन करणारे वक्तव्य केले आहे, ज्यामुळे भाजप नेतृत्वाची कोंडी झाली आहे. ज्या आंदोलनामुळे शिक्षण मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांचा राजीनामा झाला आणि अमित शहा यांची खुर्ची धोक्यात आली, त्या आंदोलनाला आरएसएसने पाठिंबा दिल्याने अनेक तर्कवितर्क लावले जात आहेत. इतकेच नव्हे तर, एकेकाळी मोदींचे कट्टर समर्थक मानले जाणारे बाबा रामदेव यांनीही भाजपला इशारा दिला आहे. जर परिस्थिती सुधारली नाही, तर मोठे आंदोलन छेडले जाईल, असा अल्टीमेटम त्यांनी दिला आहे.
राजस्थानमधील अस्वस्थता आणि नेतृत्वाचा मौन
राजस्थानमध्ये भाजपचे डबल इंजिन सरकार असूनही तिथे केंद्रीय नेत्यांच्या दौऱ्यावेळी अस्वस्थता दिसून येत आहे. अमित शहांच्या दौऱ्यापूर्वी अलवरमध्ये विद्यार्थ्यांना ताब्यात घेण्यात आले, जे भाजपची घबराट दर्शवणारे आहे. संसदेच्या पावसाळी अधिवेशनातही मोदी आणि शहा अनेक मुद्द्यांवर मौन बाळगून होते, ज्याची चर्चा आता सर्वत्र होत आहे. गुजरात लॉबीचा प्रभाव कमी करण्यासाठी आणि पक्षातील असंतोष शमवण्यासाठी आता भाजप नेतृत्व काय पावले उचलते, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
निष्कर्ष
एकूणच पाहता, भाजप सध्या एका मोठ्या संकटातून जात आहे. एका बाजूला पंजाबमधील राजीनामे, दुसऱ्या बाजूला टीएमसीच्या खासदारांचा कायदेशीर पेच, तिसऱ्या बाजूला मित्रपक्षांची नाराजी आणि चौथ्या बाजूला आरएसएससारख्या मातृसंस्थेचा बदललेला सूर, अशा चौफेर आव्हानांनी मोदी-शहा सरकारला घेरले आहे. ही केवळ तात्पुरती नाराजी आहे की भाजपच्या मोठ्या पतनाची सुरुवात, हे येणारा काळच ठरवेल. मात्र, सध्या तरी भाजपला आपल्याच लोकांच्या बंडाचा सामना करणे सर्वात मोठे आव्हान बनले आहे.
