मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय समीकरणे आता झपाट्याने बदलत आहेत. इराणच्या हवाई दलाने नुकत्याच केलेल्या कारवायांमुळे जागतिक युद्धतंत्राचे जुने निकष मोडीत निघाले आहेत. आधुनिक युद्धात ग्लोबल पोझिशनिंग सिस्टम (GPS) किंवा इनर्शियल नेव्हिगेशन सिस्टम (INS) यांसारख्या तंत्रज्ञानाशिवाय विजय मिळवणे अशक्य मानले जाते, परंतु इराणने याच तंत्रज्ञानाला फाटा देत अमेरिकेसारख्या बलाढ्य देशाला मोठा धक्का दिला आहे.
तंत्रज्ञानाला दिलेले आव्हान: जीपीएसशिवाय अचूक हल्ला इराणच्या हवाई दलाचे डेप्युटी कोऑर्डिनेटर ब्रिगेडियर जनरल मसूद जाफरी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, इराणी वैमानिकांनी पश्चिम आशियातील अमेरिकन तळांवर हल्ले करताना कोणत्याही नेव्हिगेशन सिस्टमचा वापर केला नाही. हे वैमानिक केवळ मॅप रीडिंग आणि मूलभूत नेव्हिगेशन तंत्रांवर अवलंबून होते. या धोरणामुळे विमानांतून कोणतेही रेडिओ ट्रान्समिशन किंवा इलेक्ट्रॉनिक सिग्नल बाहेर पडले नाहीत, परिणामी शत्रूच्या रडार यंत्रणेला या हल्ल्याचा सुगावा लागणे कठीण झाले. कतारमधील अल-उदेद आणि कुवेतमधील अल-अदिरी यांसारख्या १०,००० पेक्षा जास्त सैन्य असलेल्या तळांना इराणच्या F-5 आणि Su-24 फायटर जेट्सनी लक्ष्य केले, जे इराणच्या वाढत्या सामर्थ्याचे दर्शन घडवते.
जॉर्डनमधील असंतोष आणि अमेरिकेची कोंडी इराणच्या या हल्ल्यांचा परिणाम केवळ लष्करी तळांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर त्याचे राजकीय पडसादही उमटू लागले आहेत. जॉर्डनमधील अमेरिकन तळांच्या वाढत्या वापरामुळे हा देश आता इराणी क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनच्या निशाण्यावर आला आहे. यामुळे जॉर्डनच्या अर्थव्यवस्था आणि सुरक्षेचे मोठे नुकसान होत असल्याचा दावा तिथले नागरिक करत आहेत. ३०० हून अधिक नामांकित व्यक्तींनी स्वाक्षरी केलेले एक पत्र प्रसिद्ध करण्यात आले असून, अमेरिकन सैन्याला जॉर्डनमधून हाकलून लावण्याची मागणी करण्यात आली आहे. लोकांचा हा वाढता राग अमेरिका आणि जॉर्डन या दोन्ही देशांच्या सरकारांसाठी चिंतेचा विषय बनला आहे.
रणांगणावरील गोंधळ आणि फ्रेंडली फायर इराणच्या हल्ल्याची तीव्रता इतकी भीषण होती की, अमेरिकेच्या संरक्षण यंत्रणेचा समन्वय बिघडला. कुवेतमध्ये जेव्हा अमेरिकन एअर डिफेन्स नेटवर्क अलर्ट झाले, तेव्हा झालेल्या गोंधळात स्वतःच्याच तीन F-15E स्ट्राइक ईगल फायटर जेट्सना पाडण्यात आले. ही घटना अमेरिकन लष्करासाठी अत्यंत नामुष्कीची मानली जात आहे, कारण इराणच्या तंत्रापुढे अमेरिकेची प्रगत यंत्रणा स्वतःच स्वतःची शत्रू ठरली.
अविचल राजकीय आणि लष्करी संरचना इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स बद्दल असे मानले जात होते की, त्यांच्या सर्वोच्च नेत्यांना किंवा कमांडर्सना संपवल्यास ही यंत्रणा कोलमडून पडेल. मात्र, इराणच्या संसदेच्या डेप्युटी स्पीकरनी स्पष्ट केले की, इराणची संरचना व्यक्तीवर आधारित नसून ती अत्यंत शिस्तबद्ध आहे. वरिष्ठ कमांडर्स शहीद झाल्यानंतर अवघ्या दोन तासांत इराणने आपली लष्करी कारवाई पूर्ववत सुरू केली, जे हे सिद्ध करते की एका नेत्याच्या जाण्याने त्यांच्या कार्यप्रणालीत कोणताही अडथळा येत नाही.
निष्कर्ष इराणने केवळ सीमेवरच नव्हे तर अंतर्गत सुरक्षेच्या आघाडीवरही यश मिळवले आहे. दक्षिण सिस्तान आणि बलुचिस्तान प्रांतात घुसखोरी करणाऱ्या दहशतवाद्यांचा खात्मा करून त्यांनी आपली सुरक्षा अभेद्य असल्याचे दाखवून दिले आहे. एकंदरीत, अमेरिकेने घातलेल्या आर्थिक निर्बंधांच्या काळातही इराणने स्वतःचे तंत्रज्ञान विकसित करून आणि पारंपारिक युद्धनीतीचा कल्पक वापर करून अमेरिकेच्या वर्चस्वाला मोठे आव्हान दिले आहे. जॉर्डनसारख्या मित्रदेशांमधील वाढता विरोध पाहता, अमेरिकेला मध्य पूर्वेतील आपल्या लष्करी धोरणांचा फेरविचार करावा लागेल, असे चित्र सध्या दिसत आहे.
