मध्यपूर्वेतील राजकारण सध्या एका अशा वळणावर उभे आहे, जिथे केवळ युद्धच नाही, तर गुप्त कारस्थाने आणि राजनैतिक डावपेचही टोकाला पोहोचले आहेत. इराणचे सर्वोच्च नेते अली खामनेई यांच्या निधनानंतर संपूर्ण जगाचे लक्ष इराणकडे लागले आहे. अशातच न्यूयॉर्क टाइम्सने प्रसिद्ध केलेल्या एका बातमीने खळबळ उडवून दिली आहे. या अहवालानुसार, इस्रायलने इराणच्या अशा दोन प्रमुख नेत्यांच्या हत्येचा कट रचला होता, जे अमेरिकेसोबत शांतता चर्चा करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत होते.
काय होता इस्रायलचा गुप्त कट?
इस्रायलने अनेक वर्षांपासून इराणमधील नेतृत्व पूर्णपणे संपवण्यासाठी नियोजन केले होते. अली खामनेई आणि अली लारीजानी यांच्यासारख्या प्रभावशाली नेत्यांच्या हत्येनंतर, इराणकडे चर्चेसाठी केवळ दोन वरिष्ठ आणि महत्त्वाचे नेते उरले होते. ते म्हणजे इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराक्ची आणि इराणच्या संसदेचे सभापती बागेर गालिबाफ.
इस्रायलचा असा समज होता की, जर या दोन नेत्यांनाही संपवले, तर इराणसोबत सुरू असलेली शांतता चर्चा आणि संभाव्य सीझफायर पूर्णपणे कोलमडून पडेल. इस्रायलला इराणमध्ये केवळ सत्तापालटच नको होता, तर त्यांना इराणची लष्करी ताकद आणि त्यांची अण्वस्त्र क्षमताही पूर्णपणे मोडीत काढायची होती.
अमेरिकेची भूमिका आणि इराणला दिलेला इशारा
सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, ही माहिती अमेरिकेच्या गुप्तचर यंत्रणांना मिळाली होती. अमेरिकेला भीती होती की, जर इस्रायलने अराक्ची आणि गालिबाफ यांची हत्या केली, तर मध्यपूर्वेतील शांततेचे सर्व प्रयत्न संपुष्टात येतील. म्हणूनच, अमेरिकेने स्वतः पुढाकार घेऊन काही मध्यस्थ देशांच्या मदतीने इराणला सावध केले होते. अमेरिकेने इराणला सतर्क राहण्यास सांगितले आणि स्पष्ट केले की इस्रायल या नेत्यांना लक्ष्य करू शकतो.
ट्रम्प प्रशासनाच्या काळात अमेरिकेचे आणि इस्रायलचे युद्धाचे उद्दिष्ट हळूहळू बदलत गेले होते. अमेरिका समझोता इच्छित होती, तर इस्रायलला इराणमधील रिजीम चेंज (सत्तापालट) हवा होता. जेव्हा जूनमध्ये अमेरिका आणि इराण दरम्यान स्टेट ऑफ हॉर्मुझ उघडण्याबाबत आणि अण्वस्त्र चर्चेबाबत एक आराखडा तयार झाला, तेव्हा इस्रायलने याला एक वाईट डील म्हटले होते.
बागेर गालिबाफ यांच्यावर झालेले जीवघेणे हल्ले
सूत्रांनुसार, बागेर गालिबाफ हे इस्रायलच्या टार्गेट लिस्टवर प्रामुख्याने होते. त्यांच्यावर दोनदा जीवघेणे हल्ले करण्याचा प्रयत्न झाला होता. पहिला हल्ला जून २०२५ मध्ये १२ दिवसांच्या युद्धादरम्यान झाला होता, तर दुसरा हल्ला एका डोंगराखालील गुप्त बंकरमध्ये सुरू असलेल्या बैठकीवर करण्यात आला होता. या दोन्ही हल्ल्यांमधून गालिबाफ मलब्यातून सुखरूप बाहेर पडले होते, असा दावा इराणच्या अधिकार्यांनी केला आहे. इराणच्या खासदारांच्या मते, हे नेते आपला जीव धोक्यात घालून शांतता चर्चा करत होते, हे केवळ राजकारण नसून एक मोठे बलिदान आहे.
आंतरराष्ट्रीय राजकारणातील बदलती समीकरणे
अली खामनेई यांच्या अंत्यसंस्काराच्या वेळी एक वेगळेच चित्र जगासमोर आले. ज्या सौदी अरबला अनेक जण अमेरिकेचा हस्तक समजत होते, त्या सौदीनेही आपले शिष्टमंडळ इराणला पाठवले आहे. भारत, रशिया, चीन, पाकिस्तान, कतार आणि पॅलेस्टाईन यांसारख्या देशांनीही आपली उपस्थिती दर्शवून इराणला पाठिंबा दिला आहे. भारताकडून परराष्ट्र राज्यमंत्री, निवृत्त लेफ्टनंट जनरल सय्यद अता हसनैन, बिहारचे राज्यपाल आणि काँग्रेस नेते सलमान खुर्शीद यांच्यासह एक मोठे शिष्टमंडळ इराणला गेले आहे.
हे चित्र दर्शवते की, हळूहळू जग इराणच्या मागे उभे राहत आहे. इराणने ज्या पद्धतीने अमेरिकेच्या दबावाला झुगारून दिले आणि प्रत्युत्तर दिले, त्यामुळे जगाचा दृष्टिकोन बदलत आहे. अमेरिकेच्या विरोधात आणि इराणच्या धैर्याच्या बाजूने अनेक देश एकत्र येत असल्याचे दिसत आहे.
अंत्यसंस्कार आणि युद्धाची टांगती तलवार
सध्या इराणमध्ये अली खामनेई यांच्या निधनानंतर ५ दिवसांचा शोक पाळला जात आहे. त्यांचे पार्थिव तेहरान, कोम, कर्बला आणि शेवटी मशहद येथे नेले जाणार आहे. विशेष म्हणजे, खामनेईंचे पुत्र आणि इराणचे नवे संभाव्य सर्वोच्च नेते मुस्तबा खामनेई या अंत्यसंस्कारात सहभागी होत नाहीत, कारण इस्रायलच्या संरक्षण मंत्र्यांनी त्यांना संपवण्याची धमकी दिली आहे. इराणला आपल्या नव्या नेतृत्वाचे रक्षण करणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
या ५ दिवसांच्या कार्यक्रमादरम्यान जर इस्रायलने कोणताही हल्ला केला, तर इराणच्या आयआरजीसीने पूर्ण तयारी केली आहे. इराणने आपली सर्व क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन्स इस्रायलच्या दिशेने रोखून धरले आहेत. जर हल्ला झाला, तर २५० ते ३०० क्षेपणास्त्रे डागून इस्रायलला नेस्तोनाबूत करण्याचा इशारा इराणने दिला आहे आणि ही बाब अमेरिकेलाही कळवण्यात आली आहे.
शहादत आणि इराणचा निर्धार
इराणच्या नेतृत्वाची एक खासियत म्हणजे, ते मरणाला घाबरत नाहीत. अली खामनेई यांनी बंकरमध्ये जाण्यास नकार दिला होता. त्यांच्या मते, शहादत (हुतात्मा होणे) ही सर्वात मोठी आणि चांगली मृत्यूची पद्धत आहे. त्यांच्या या विचाराने संपूर्ण इराणला एकसंध केले आहे. खामनेईंच्या २ वर्षांच्या नातीचाही या हल्ल्यात मृत्यू झाला, ज्यामुळे इराणमधील जनमानस इस्रायलविरुद्ध अधिकच संतप्त झाले आहे.
पत्रकारितेसमोरील आव्हाने (द रेड माईकचा अनुभव)
या सर्व घडामोडींचे कव्हरेज करण्यासाठी जाणे हे पत्रकारांसाठीही मोठे आव्हान आहे. द रेड माईकचे सौरभ शुक्ला यांनी इराणला न जाण्याचे कारण स्पष्ट केले की, इराणच्या दूतावासाने प्रेस व्हिसासाठी एका विशिष्ट कंपनीची सेवा घेण्याची अट घातली होती, ज्यासाठी ५००० युरो (सुमारे साडेपाच लाख रुपये) खर्च येणार होता. एका स्वतंत्र पत्रकारासाठी इतका मोठा खर्च करणे शक्य नसल्याने त्यांनी भारतातूनच हे सविस्तर कव्हरेज देण्याचे ठरवले. पारदर्शकता राखत त्यांनी ही माहिती प्रेक्षकांना दिली, जी पत्रकारितेतील प्रामाणिकपणा दर्शवते.
निष्कर्ष
इस्रायलचा हा गुप्त कट उघड झाल्यामुळे मध्यपूर्वेतील तणाव अधिकच वाढला आहे. एकीकडे अमेरिका शांतता प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे भासवत आहे, तर दुसरीकडे त्यांचा मित्र देश इस्रायल शांतता दूतांच्याच हत्येचा कट रचत आहे. इराणमधील हा संघर्ष केवळ दोन देशांमधील नसून तो जागतिक वर्ल्ड ऑर्डर बदलणारा ठरू शकतो. येणारे काही दिवस केवळ इराणसाठीच नाही, तर संपूर्ण जगाच्या शांततेसाठी अत्यंत महत्त्वाचे असणार आहेत.
