आज ४ सप्टेंबर २०२६ रोजी मध्यपूर्वेतील युद्धभूमीवरून अत्यंत धक्कादायक आणि चिंताजनक घडामोडी समोर येत आहेत. इराण आणि त्याचे समर्थक गट एका बाजूला आणि अमेरिका व इस्रायल दुसऱ्या बाजूला, अशी थेट लढाई आता निर्णायक टप्प्यात पोहोचली आहे. इराणने केलेल्या ताज्या आणि अत्यंत अचूक क्षेपणास्त्र हल्ल्यांनी अमेरिकेच्या ताकदीला मोठा सुरुंग लावला आहे. एका बाजूला अमेरिकेचे अत्याधुनिक लष्करी तळ आणि रडार यंत्रणा उद्ध्वस्त झाल्याचे चित्र आहे, तर दुसऱ्या बाजूला जगातील सर्वात शक्तिशाली मानल्या जाणाऱ्या युएस नेव्ही (US Navy) समोर रसद आणि पुरवठ्याचे आतापर्यंतचे सर्वात मोठे संकट उभे राहिले आहे. या जागतिक संघर्षात आता दक्षिण कोरिया आणि येमेनच्या हुथी बंडखोरांनीही उडी घेतल्याने हे संकट केवळ प्रादेशिक न राहता जागतिक युद्धाचे रूप धारण करत आहे.
इराणचा ऑपरेशन सायके: अमेरिकेच्या लष्करी तळांवर थेट आघात
इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने ऑपरेशन सायकेच्या ३१ व्या टप्प्यांतर्गत कुवैत आणि संयुक्त अरब अमिराती मध्ये असलेल्या अमेरिकेच्या महत्त्वाच्या लष्करी तळांवर एकापाठोपाठ एक असे दोन मोठे क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ले चढवले आहेत. या हल्ल्यांमध्ये अमेरिकेची कम्युनिकेशन सिस्टीम, शस्त्र गोदामे, एअरक्राफ्ट हँगर, सैनिकांचे तळ आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांची अत्याधुनिक रडार यंत्रणा पूर्णपणे नष्ट करण्यात आली आहे.
या विनाशकारी हल्ल्यानंतर वॉशिंग्टनमधील डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनाने पाळलेले मौन जगभरातील लष्करी विश्लेषकांना कोड्यात टाकणारे आहे. सहसा कोणत्याही हल्ल्यानंतर तात्काळ आणि आक्रमक प्रत्युत्तराची घोषणा करणारे ट्रम्प यावेळी पूर्णपणे शांत आहेत. या शांततेमागे नेमके काय कारण असू शकते? विश्लेषकांच्या मते, याचे तीन संभाव्य अर्थ असू शकतात:
- अमेरिकेकडे सध्या मध्यपूर्वेत तातडीने वापरण्यासाठी पुरेशा हत्यारांची आणि दारूगोळ्याची टंचाई जाणवत आहे.
- ट्रम्प प्रशासन इराणविरुद्ध एखादी मोठी गुप्त रणनीती किंवा प्रति-हल्ल्याची योजना आखत आहे.
- किंवा अमेरिकेने संभाव्य मोठी जीवितहानी टाळण्यासाठी आपले सैनिक आधीच त्या तळांवरून सुरक्षित ठिकाणी हलवले आहेत.
इतिहास पाहता अमेरिका बहुतांश वेळा शनिवार आणि रविवारच्या सुट्ट्यांच्या कालावधीत मोठे लष्करी हल्ले करते, त्यामुळे येत्या काही दिवसांत अमेरिका प्रत्युत्तर देणार का, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे. परंतु, सध्यातरी अमेरिकेने हे मोठे प्रहार निमूटपणे सहन केले आहेत. याशिवाय, इराणच्या दक्षिणेकडील सिरिक परिसरातून डागण्यात आलेल्या अँटी-शिप क्रूझ क्षेपणास्त्राची होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत अमेरिकन सुरक्षेच्या गढात जाणाऱ्या तेलवाहू जहाजांच्या ताफ्याला थेट लक्ष्य केले, ज्यामुळे समुद्रात अनेक शक्तिशाली स्फोट झाले आहेत.
युएस नेव्हीचे सर्वात मोठे संकट: २२०० मैलांची रसद आणीबाणी
या युद्धातील सर्वात मोठा आणि पडद्यामागचा गंभीर संघर्ष हा रसद पुरवठ्याचा आहे. युएस नेव्ही सध्या मध्यपूर्वेत पुरवठ्याच्या अत्यंत भीषण टंचाईशी झगडत आहे. सध्या या भागात अमेरिकेची सुमारे २० युद्धनौका तैनात असून त्यात २,००० हून अधिक सैनिक, नाविक आणि मरिन्स तैनात आहेत. या सैनिकांच्या अस्तित्वासाठी आणि युद्ध मोहिमा सुरू ठेवण्यासाठी दर आठवड्याला तब्बल ४ लाख २० हजार अन्न पाकिटे आणि ८० लाख गॅलन इंधनाची आवश्यकता असते.
पण इराणने नेमकी हीच रसद पुरवठ्याची नाडी आवळली आहे. इराणने बहारीनमधील अमेरिकन नौदलाचा अत्यंत महत्त्वाचा रसद पुरवठा केंद्र उद्ध्वस्त केला आहे, तसेच जॉर्डन आणि कुवैतमधील साहित्याची कोठारेही उद्ध्वस्त केली आहेत. परिणामी, मध्यपूर्वेतील इतर बंदरे अमेरिकन जहाजांसाठी अत्यंत असुरक्षित बनली आहेत.
आता या २० जहाजांना अन्न, इंधन, दारूगोळा आणि सुटे भाग पुरवण्यासाठी थेट २,२०० मैल दूर असलेल्या डिएगो गार्सिया या छोट्या बेटावर किंवा अगदी सिंगापूरपर्यंत जावे लागत आहे. २,२०० मैलांचे हे अवाढव्य अंतर कापण्यासाठी जहाजांना प्रचंड वेळ लागत आहे, ज्यामुळे युद्धभूमीवर रसद पोहोचवण्याचा वेग अत्यंत मंदावला आहे. जहाजांना दीर्घकाळ समुद्रात राहावे लागत असल्याने नौ सैनिकांवर आणि युद्धनौकांवर मानसिक व शारीरिक ताण कमालीचा वाढला आहे. याच मानसिक दबावामुळे युएसएस अब्राहम लिंकन वरील एका अमेरिकन सैनिकाने आत्महत्येचा प्रयत्न केला होता, ज्यानंतर त्या युद्धनौकेला तिथून तात्काळ हटवावे लागले होते. मध्यपूर्वेत सध्या जवळपास २०,००० अमेरिकन सैनिक तैनात आहेत, पण त्यांची रसद कोंडी झाल्यामुळे त्यांची अवस्था बिकट झाली आहे.
लेबनॉनमधील रणकंदन आणि थेट इराण-इस्रायल युद्धाची ठिणगी
दुसरीकडे, इराण आणि इस्रायल यांच्यात थेट समोरासमोर युद्ध सुरू होण्याची चिन्हे आहेत. इराणने डोनाल्ड ट्रम्प यांना थेट इशारा दिला आहे की, जर इस्रायली सैन्याने दक्षिण लेबनॉनमधील हिजबुल्लाच्या ताब्यातील सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या अली अल ताहिर टेकडीवर हल्ला केला, तर इराण थेट युद्धात उतरेल.
या टेकडीवर हिजबुल्लाच्या बंडखोरांसोबत इराणच्या आयआरजीसीचे डझनभर सैनिक आणि किमान दोन वरिष्ठ अधिकारी तैनात आहेत. इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांनी थेट इराणमध्ये सत्तापालट करण्याचे जाहीर उद्दिष्ट ठेवले आहे. इस्रायली अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे की ते अमेरिका आणि इराण यांच्यातील कोणत्याही कराराला बांधील नाहीत, ज्यामुळे इस्रायल कधीही लेबनॉन किंवा थेट इराणवर हल्ला करू शकतो. या भीतीने इराणने आपल्या क्षेपणास्त्रांची तोंडे इस्रायलच्या दिशेने फिरवली असून युद्ध पेटण्यास केवळ एका ठिणगीची गरज उरली आहे.
दक्षिण कोरियाची युद्धाच्या मैदानात अनपेक्षित एन्ट्री!
या संपूर्ण संघर्षात आता पूर्व आशियाई देश दक्षिण कोरियाची नाट्यमय एन्ट्री झाली आहे. दक्षिण कोरिया होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत नौकानयनाच्या स्वातंत्र्यासाठी आपले लष्करी पथक, गस्ती विमाने, रसद पुरवठा जहाजे आणि सागरी सुरुंग शोधणारी यंत्रणा पाठवण्याच्या तयारीत आहे.
वास्तविक पाहता, दक्षिण कोरियाने यापूर्वी भूमिका घेतली होती की अमेरिका-इराण युद्ध संपल्यानंतरच ते आपली सैनिकांची तैनाती करतील. मात्र, त्यांना आपली भूमिका अचानक बदलावी लागली. याचे मुख्य कारण म्हणजे डोनाल्ड ट्रम्प यांनी दक्षिण कोरियासोबतच्या संयुक्त लष्करी मोहिमा आणि सराव कमी केले आहेत. कारण दक्षिण कोरियाने सुरुवातीला इराणविरुद्धच्या अमेरिकन युद्धाला पाठिंबा देण्यास नकार दिला होता.
दक्षिण कोरियाच्या सुरक्षेची पूर्ण जबाबदारी अमेरिकन सैन्यावर आहे आणि शेजारील कट्टर शत्रू उत्तर कोरियाच्या संभाव्य हल्ल्याच्या भीतीने दक्षिण कोरिया नेहमीच अमेरिकेच्या छत्रछायेखाली राहतो. जेव्हा अमेरिकेने आपली लष्करी मदत आणि सराव कमी करण्याची धमकी दिली, तेव्हा घाबरलेल्या दक्षिण कोरियाने आपला पवित्रा बदलला आणि अमेरिकेला खूश करण्यासाठी होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत आपले लष्करी साहित्य आणि विमाने पाठवण्यास मंजुरी दिली.
हुथींचे सौदीवरील भीषण ड्रोन हल्ले आणि जीवितहानी
या युद्धात येमेनच्या इराण समर्थक हुथी बंडखोरांनीही आघाडी उघडली आहे. त्यांनी सौदी अरेबियाच्या लष्करी तळांवर, गाड्यांवर आणि सैनिकांच्या तुकड्यांवर रुजूम ड्रोन द्वारे भीषण हल्ले चढवले आहेत. हुथींच्या सबा (Saba) या वृत्तसंस्थेने दिलेल्या माहितीनुसार, त्यांनी सौदी सैन्याच्या अनेक गाड्या पेटवून दिल्या असून सैनिकांच्या बॅरेक्सना थेट लक्ष्य करून सौदीचे मोठे लष्करी नुकसान केले आहे.
या संघर्षात दोन्ही बाजूंनी मोठे नुकसान होत आहे. अमेरिकेच्या हल्ल्यात इराणचे तीन प्रतिभावान फायटर पायलट मारले गेले आहेत, ज्याची पुष्टी स्वतः इराण सरकारने जाहीरपणे केली आहे. अमेरिका आपल्या जखमी आणि मृत सैनिकांचे आकडे लपवत असताना, इराण मात्र आपल्या सैनिकांच्या बलिदानाचा आकडा लपवत नाही, असे चित्र उघड झाले आहे.
निष्कर्ष: जागतिक महासत्तेची मर्यादा आणि बदलणारे जागतिक समीकरण
४ सप्टेंबर २०२६ ची ही परिस्थिती स्पष्ट दर्शवते की, केवळ अत्याधुनिक शस्त्रे असणे युद्ध जिंकण्यासाठी पुरेसे नसते, तर त्या शस्त्रांना आणि सैन्याला मिळणारा रसद पुरवठा हा कोणत्याही युद्धाचा कणा असतो. बहारीनमधील रसद तळ उद्ध्वस्त करून इराणने अमेरिकेच्या याच कमकुवत नसेवर बोट ठेवले आहे. अमेरिकेची २० युद्धनौकी विखुरलेली यंत्रणा आणि २२०० मैलांचा हा अवाढव्य प्रवास अमेरिकेला कमकुवत करत आहे. दक्षिण कोरियाची झालेली एन्ट्री, हुथींचे हल्ले आणि थेट इराण-इस्रायल युद्धाचा उडालेला भडका हे स्पष्ट करतो की मध्यपूर्व सध्या एका अशा महायुद्धाच्या उंबरठ्यावर उभा आहे, ज्याचे परिणाम संपूर्ण जगाला भोगावे लागणार आहेत.
