इराण इस्रायल यांनी  रासायनिक शस्त्रांचा सुरु केला आहे 

विनाशाच्या उंबरठ्यावर जग: इराण-इस्रायल संघर्ष आणि फॉस्फरस बॉम्बचा वाढता धोका

मध्यपूर्वेत (Middle East) सध्या सुरू असलेला संघर्ष आता एका अशा धोकादायक वळणावर येऊन पोहोचला आहे, जिथून संपूर्ण जग महाविनाशाच्या खाईत लोटले जाऊ शकते. इराण आणि इस्रायल यांच्यातील दशकांपासून चाललेले शीतयुद्ध आता थेट लष्करी संघर्षात रूपांतरित झाले असून, या युद्धात आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रतिबंधित असलेल्या रासायनिक शस्त्रांचा (Chemical Weapons) वापर झाल्याचा गंभीर आरोप समोर आला आहे. या युद्धामुळे केवळ दोन देशांचेच नव्हे, तर संपूर्ण मानवी सभ्यतेचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे, असे संकेत इराणच्या ‘खतम अल-अंबिया’ (IRGC मुख्यालय) कडून देण्यात आले आहेत.

संघर्षाची भीषण सुरुवात आणि इराणचा पलटवार

सुमारे ९० दिवसांच्या शांततेनंतर, इराणने इस्रायलवर प्रचंड क्षेपणास्त्र हल्ला केला आहे. मिळालेल्या माहितीनुसार, इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्सने (IRGC) इस्रायलच्या नेवातिम (Nevatim) आणि तेलनोफ (Telnof) सारख्या महत्त्वाच्या हवाई तळांना लक्ष्य केले आहे. हे तळ केवळ इस्रायलसाठीच नव्हे, तर अमेरिकेसाठीही सामरिकदृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाचे आहेत, कारण येथे अमेरिकेचे फायटर जेट्स आणि लॉजिस्टिक संसाधने मोठ्या प्रमाणावर तैनात आहेत. या हल्ल्यांमुळे इस्रायलमध्ये भीतीचे वातावरण पसरले असून संपूर्ण देशात सायरन वाजू लागले आहेत. इराणने हे हल्ले ‘चेतावणीला दिलेले उत्तर’ असल्याचे म्हटले आहे. प्रत्युत्तरादाखल इस्रायलच्या हवाई दलाने इराणच्या तेहरान, इस्फाहान आणि तबरीझ यांसारख्या चार प्रमुख शहरांमधील लष्करी तळांवर बॉम्बफेक केली आहे.

फॉस्फरस बॉम्ब: एक क्रूर आणि प्रतिबंधित शस्त्र

या युद्धातील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे इस्रायलने लेबनॉनमध्ये फॉस्फरस बॉम्बचा (Phosphorus Bomb) वापर केल्याचा आरोप इराणने केला आहे. फॉस्फरस बॉम्ब हा रासायनिक शस्त्रांच्या श्रेणीत येतो आणि आंतरराष्ट्रीय कायद्यानुसार, विशेषतः ‘कन्व्हेन्शन ऑन सर्टेन कन्वेन्शनल वेपन्स’च्या (CCW) प्रोटोकॉल ३ नुसार, दाट लोकवस्ती असलेल्या नागरी भागात याचा वापर पूर्णपणे प्रतिबंधित आहे.

फॉस्फरस बॉम्ब इतका धोकादायक का आहे? स्रोतानुसार, पांढरा फॉस्फरस हा अत्यंत विनाशकारी घटक आहे. त्याचे गुणधर्म खालीलप्रमाणे आहेत:

• प्रचंड उष्णता: हा पदार्थ हवेच्या (ऑक्सिजनच्या) संपर्कात येताच आपोआप जळू लागतो. यामुळे ८१५ डिग्री सेल्सिअस ते १५०० डिग्री सेल्सिअसपर्यंतची भीषण उष्णता निर्माण होते. तुलना करायची झाल्यास, पाणी १०० डिग्री सेल्सिअसवर उकळते; त्यामुळे १५०० डिग्री सेल्सिअसमध्ये मानवी शरीर क्षणात जळून खाक होऊ शकते.
• ऑक्सिजन शोषून घेणे: हा बॉम्ब तोपर्यंत जळत राहतो जोपर्यंत त्या भागातील ऑक्सिजन पूर्णपणे संपत नाही. याचा अर्थ असा की, आगीत जळण्यापूर्वीच त्या भागातील लोक गुदमरून मरू शकतात.
• मानवी शरीरावर परिणाम: हा पदार्थ त्वचेच्या संपर्कात आल्यास तो मांस वितळवून थेट हाडांपर्यंत पोहोचतो. याचे जखम इतकी भयंकर असते की, त्यावर पट्टी बांधली तरी ती पट्टी काढताच ऑक्सिजन मिळाल्यावर जखम पुन्हा जळू लागते, ज्यामुळे उपचार करणे अशक्य होते.
• अवयव निकामी होणे: याचा धूर फुफ्फुसे आणि श्वसनसंस्थेला गंभीर इजा पोहोचवतो. त्याचे कण रक्ताभिसरणात मिसळल्यास यकृत (Liver), किडनी आणि हृदय निकामी होऊ शकते.

अशा क्रूर शस्त्राचा वापर करणे हा वॉर क्राईम (War Crime) मानला जातो आणि यामुळे हे युद्ध आता रासायनिक युद्धाच्या (Chemical Warfare) दिशेने झुकू लागले आहे.

अमेरिकेची भूमिका आणि राजनैतिक अपयश

या संघर्षात अमेरिकेची भूमिका अत्यंत पेचाची राहिली आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इस्रायली पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांना फोन करून इराणवर पलटवार न करण्याची विनंती केली होती, परंतु नेतान्याहू यांनी ही विनंती धुडकावून लावत इराणवर जोरदार हल्ले केले. ट्रम्प यांनी असे विधान केले होते की इस्रायलचे सर्व निर्णय ते स्वतः घेतात, मात्र इस्रायलने त्यांच्या सल्ल्याकडे दुर्लक्ष करून आपले लष्करी अभियान सुरूच ठेवले आहे. इस्रायलने या युद्धात पहिल्यांदाच आपल्या नौदलाचा (Navy) वापर केला असून भूमध्य समुद्रातून इराणवर क्षेपणास्त्रे डागली आहेत. यामुळे हे युद्ध आता केवळ जमिनीवर किंवा हवेत मर्यादित राहिलेले नसून ते समुद्रापर्यंत विस्तारले आहे.

इराणमधील जनक्षोभ आणि युद्धाचा विस्तार

इराणच्या जनतेमध्ये इस्रायल आणि अमेरिकेविरुद्ध प्रचंड संताप दिसून येत आहे. तेहरानमधील इंकलाब स्क्वेअरवर लाखो लोक एकत्र जमून आपल्या सरकारला आणि आयआरजीसी कमांडरना इस्रायलच्या तेल अवीववर थेट हल्ला करण्याची विनंती करत आहेत. इराणमध्ये लोक आपल्या देशाच्या आणि सरकारच्या समर्थनार्थ रस्त्यावर उतरले असून, इस्रायलला धडा शिकवण्याची वेळ आली आहे अशी भावना तिथे व्यक्त केली जात आहे. इराणच्या इब्राहिम अजी (नॅशनल सिक्युरिटी कमिटीचे चेअरमन) यांनी स्पष्टपणे म्हटले आहे की, अमेरिका आणि इस्रायलला केवळ शक्तीची भाषा समजते आणि म्हणूनच रेझिस्टन्स फोर्स त्यांना त्याच भाषेत उत्तर देईल.

जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होणारे परिणाम

हे युद्ध केवळ लष्करीच नाही, तर आर्थिक महाविनाशही घेऊन आले आहे. युद्धाच्या भीतीमुळे जागतिक बाजारपेठेत कच्च्या तेलाच्या (Crude Oil) किमती प्रचंड वाढण्याची शक्यता आहे. तज्ज्ञांच्या मते, तेलाचे दर प्रति बॅरल १२० ते १४० डॉलर्सपर्यंत जाऊ शकतात. यामुळे जगभरात महागाईचा हाहाकार माजेल. भारतीय शेअर बाजार आधीच कोसळण्यास सुरुवात झाली असून पेट्रोल आणि गॅसच्या किमतीतही वाढ होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. इराणने इस्रायलच्या पेट्रोकेमिकल कंपन्यांना लक्ष्य केल्यामुळे ऊर्जेचे संकट अधिक गडद झाले आहे.

अणू युद्धाची टांगती तलवार

सध्याची परिस्थिती पाहता, हे युद्ध अणू युद्धाच्या (Nuclear War) दिशेने सरकत असल्याचे गंभीर संकेत मिळत आहेत. जर रासायनिक शस्त्रांचा (फॉस्फरस बॉम्ब) वापर थांबला नाही, तर हतबल होऊन एखादा देश अण्वस्त्रांचा वापर करण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. अशा परिस्थितीत संपूर्ण मध्यपूर्व देश उद्ध्वस्त होतील आणि मानवी संस्कृती पुन्हा एकदा आदिम अवस्थेत (रेगिस्तानी संस्कृती) पोहोचेल, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.

निष्कर्ष

पुढील २४ ते ४८ तास या युद्धाच्या दृष्टीने आणि जगाच्या शांततेसाठी अत्यंत निर्णायक आहेत. जर आजच्या रात्री पुन्हा दोन्ही बाजूंनी हल्ले झाले, तर हा वणवा थांबवणे कोणाच्याही हातात राहणार नाही. इस्रायलचे पंतप्रधान नेतान्याहू ग्रेटर इस्रायल बनवण्याचे स्वप्न पाहत असताना, संपूर्ण जगाला विनाशाच्या उंबरठ्यावर उभे केले गेले आहे. आंतरराष्ट्रीय संस्थांचे मौन हे मानवजातीसाठी अधिक क्लेशदायक आहे. आता वेळ आली आहे की जगातील मोठ्या शक्तींनी हस्तक्षेप करून हे युद्ध थांबवावे, अन्यथा येणारा काळ केवळ धूर आणि राख उरेल असा असेल.