पश्चिम बंगालमधील विधानसभा निवडणुका केवळ सत्तेचा लढा नसून त्या ‘बंगाली अस्मिता’ आणि राजकीय वर्चस्व यांच्यातील एक मोठी लढाई बनल्या आहेत. उपलब्ध स्रोतांच्या आधारे, या राजकीय संघर्षाचे विविध पैलू खालीलप्रमाणे स्पष्ट करता येतील.आज पश्चिम बंगाल मध्ये दुसऱ्या टप्प्याचे मतदान सुरु झाले आहे. त्या अनुषंगाने वाचकांसाठी हे विश्लेषण.
अमित शाह यांची वक्तव्ये आणि बंगाली अस्मिता बंगालच्या निवडणुकीच्या अंतिम टप्प्यात भारतीय जनता पक्षाचे (भाजप) वरिष्ठ नेते अमित शाह यांनी वापरलेली भाषा हा चर्चेचा केंद्रबिंदू ठरला आहे. शाह यांनी आपल्या भाषणांमध्ये मुख्यमंत्री ममता बॅनर्जी यांना दिलेली थेट आव्हाने आणि राज्यातील पोलीस प्रशासनावर केलेली कठोर टिप्पणी बंगालच्या जनतेला फारशी आवडलेली नाही [१]. राजकीय विश्लेषकांच्या मते, शाह यांच्या या तीख्या भाषेमुळे बंगाली अस्मितेला ठेच पोहोचली आहे. बंगालमध्ये बाहेरील व्यक्ती विरुद्ध स्थानिकअसा वाद नेहमीच चर्चेत असतो आणि शाह यांच्या या आक्रमक शैलीचा उलटा परिणाम भाजपच्या मतांवर होऊ शकतो, अशी भीती व्यक्त केली जात आहे.
आयपीएस अजय पाल शर्मा आणि वादाचे स्वरूप निवडणुकीच्या रणधुमाळीत उत्तर प्रदेशमधील आयपीएस अधिकारी अजय पाल शर्मा यांची बंगालमधील भूमिका वादाच्या भोवऱ्यात सापडली आहे. त्यांच्या कार्य करण्याच्या सिंघम शैलीवर तृणमूल काँग्रेसने (TMC) गंभीर प्रश्न उपस्थित केले आहेत. टीएमसीचा असा आरोप आहे की, शर्मा हे रात्रीच्या अंधारात छापेमारी करत आहेत आणि सामान्य कार्यकर्त्यांना धमकावत आहेत. या कारवाईमुळे निवडणुकीच्या पारदर्शकतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले असून, केंद्रीय संस्थांचा किंवा इतर राज्यांतील अधिकाऱ्यांचा वापर करून दबाव निर्माण केला जात असल्याची भावना बंगालमध्ये निर्माण झाली आहे.
निवडणुकीचे संभाव्य समीकरण आणि जागांचे गणित सध्याच्या राजकीय वातावरणाचा आढावा घेतल्यास असे दिसून येते की, ममता बॅनर्जी यांच्या नेतृत्वाखालील तृणमूल काँग्रेस सुस्थितीत आहे [२]. राजकीय विश्लेषक प्रसून आचार्य यांच्या मते, ममता बॅनर्जी या १६० ते १७० जागांच्या आसपास मजल मारू शकतात. याउलट, भाजपने जरी मोठा प्रचार केला असला तरी त्यांना ११५ जागांचा टप्पा ओलांडणे कठीण वाटत आहे. बंगालमधील जनतेचा कौल हा सध्या ममता बॅनर्जींच्या बाजूने झुकलेला दिसत असून, भाजपला सत्ता स्थापन करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या बहुमताच्या आकड्यापर्यंत पोहोचण्यासाठी मोठे आव्हान पेलावे लागणार आहे.
ऑपरेशन लोटसची शक्यता आणि भविष्यातील चिंता या चर्चेत आणखी एका महत्त्वाच्या मुद्द्यावर भर देण्यात आला आहे, तो म्हणजे’ऑपरेशन लोटस.जर भाजप ११५ ते १२० जागांपर्यंत पोहोचण्यात यशस्वी झाला, तर भविष्यात बंगालमध्ये मध्य प्रदेश किंवा महाराष्ट्राप्रमाणे राजकीय उलथापालथ होण्याची शक्यता नाकारता येत नाही. बहुमताचा आकडा गाठता आला नाही, तरीही आमदारांची फोडाफोडी करून सरकार पाडण्याचे प्रयत्न केले जाऊ शकतात, अशी भीती या चर्चेत व्यक्त करण्यात आली आहे. यामुळे निवडणुकीनंतरही बंगालचे राजकारण अस्थिर राहण्याची चिन्हे आहेत.
निष्कर्ष थोडक्यात सांगायचे तर, बंगालची ही निवडणूक केवळ विकास किंवा कामावर आधारित नसून ती अस्मितेच्या मुद्द्यावर अधिक केंद्रित झाली आहे. एका बाजूला ममता बॅनर्जींची बंगाली मुलगी ही प्रतिमा आणि दुसऱ्या बाजूला भाजपचा आक्रमक राष्ट्रवाद यांच्यात मोठी टक्कर आहे. अमित शाह यांची विधाने आणि पोलीस अधिकाऱ्यांचा हस्तक्षेप या गोष्टी निवडणुकीच्या निकालावर मोठा प्रभाव टाकू शकतात. ममता बॅनर्जी सध्या जरी आघाडीवर दिसत असल्या तरी, भाजपची रणनीती आणि निवडणुकीनंतरच्या संभाव्य हालचाली (ऑपरेशन लोटस) बंगालच्या भविष्यातील सत्तेचे चित्र स्पष्ट करतील.
