रशियात राहणाऱ्या अमेरिकन नागरिकांना तातडीने देश सोडण्याचे आदेश; अणू युद्धाची भीती अन् आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खळबळ

काहीतरी मोठं घडणार? अमेरिकेच्या या एका इशाऱ्याने जगात खळबळ; पुतिन अणू बॉम्ब टाकणार?

वॉशिंग्टन (खास प्रतिनिधी) –  रशिया आणि युक्रेनमधील लष्करी संघर्ष अधिक तीव्र आणि अतिशय धोकादायक वळणावर पोहोचला आहे. मॉस्को येथील अमेरिकन दूतावासाने रशियामध्ये राहणाऱ्या किंवा प्रवासासाठी गेलेल्या सर्व अमेरिकन नागरिकांना विलंबाशिवाय तातडीने रशिया सोडून जाण्याची तीव्र ताकीद जारी केली आहे. या अचानक आलेल्या इशाऱ्यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात आणि जागतिक मुत्सद्देगिरीत मोठी खळबळ उडाली असून, रशियामध्ये काहीतरी अतिशय मोठे आणि भीषण घडणार आहे का, असा गंभीर प्रश्न आता जगभरात उपस्थित केला जात आहे.

अमेरिकन नागरिकांना तातडीने देश सोडण्याचे आदेश आणि दुहेरी नागरिकत्वाचा पेच

अमेरिकन दूतावासाने स्पष्ट निर्देश दिले आहेत की, रशियात असलेल्या सर्व अमेरिकन नागरिकांनी उपलब्ध व्यापारी वाहतूक किंवा वैयक्तिक साधनांचा वापर करून त्वरित देश सोडावा. अनेक अमेरिकन नागरिक रशियामध्ये राहतात, कारण त्यांच्याकडे रशिया आणि अमेरिका या दोन्ही देशांचे दुहेरी नागरिकत्व आहे. हे नागरिक तिथे व्यवसाय करत आहेत, तसेच अवकाश संशोधन व इतर क्षेत्रांतील जुन्या व्यापारी संबंधांमुळे दोन्ही देशांमध्ये राजकीय तणाव असूनही तिथे वास्तव्यास आहेत. परंतु, सध्याच्या अत्यंत अस्थिर आणि धोकादायक परिस्थितीमध्ये अमेरिकन सरकारने आपल्या नागरिकांना तिथे न थांबण्याचा कडक इशारा दिला आहे.

अमेरिकन गुप्तचर संस्थांच्या इशाऱ्यांचा इतिहास: युक्रेन आणि अफगाणिस्तानचा दाखला

अमेरिकन सरकारच्या अशा इशाऱ्यांना आंतरराष्ट्रीय राजकारणात अत्यंत गांभीर्याने घेतले जाते. कारण अमेरिकन गुप्तचर यंत्रणांचे अंदाज भूतकाळात अनेकदा तंतोतंत खरे ठरले आहेत:

• युक्रेनवरील आक्रमण: ११ फेब्रुवारी २०२२ रोजी अमेरिकेचे अध्यक्ष जो बायडेन यांनी युक्रेनमध्ये राहणाऱ्या सर्व अमेरिकन नागरिकांना तातडीने देश सोडण्याचा इशारा दिला होता. या इशाऱ्यानंतर अवघ्या १३ दिवसांनी, म्हणजेच २४ फेब्रुवारी २०२२ रोजी रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांनी युक्रेनवर थेट लष्करी कारवाईची घोषणा केली होती.
• अफगाणिस्तानमधील तालिबानचा ताबा: ७ ऑगस्ट २०२१ रोजी काबूल येथील अमेरिकन दूतावासाने आपल्या नागरिकांना अफगाणिस्तान तातडीने सोडण्याची सूचना केली होती. त्या इशाऱ्यानंतर अवघ्या ८ दिवसांत, म्हणजेच १५ ऑगस्ट २०२१ रोजी तालिबानने अफगाणिस्तान सरकार उलथवून टाकून संपूर्ण देशावर ताबा मिळवला होता.

अमेरिका आपल्या नागरिकांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देते. अमेरिका सरकारसाठी त्यांचा प्रत्येक नागरिक ही एक अमूल्य मालमत्ता असते. त्यामुळे जेव्हा जेव्हा अमेरिकन दूतावास असा आणीबाणीचा सुरक्षा इशारा जारी करतो, तेव्हा जगात कोणतीतरी मोठी संकटकालीन उलथापालथ घडल्याचा इतिहास आहे.

अण्वस्त्रांची धमकी आणि पुतिन यांची हताशा: हा कोणताही बनाव नाही

सध्याच्या युद्धात रशियाची स्थिती सुरुवातीसारखी मजबूत राहिलेली नाही. युक्रेनियन सैन्याने पाश्चात्य देशांच्या मदतीने तीव्र प्रतिहल्ला चढवून रशियाने ताब्यात घेतलेला मोठा प्रदेश पुन्हा आपल्या नियंत्रणाखाली आणला आहे. यामुळे रशियन सैन्याला मागे हटावे लागले असून, पुतिन यांच्यावर स्वतःची पत आणि वर्चस्व टिकवण्याचा प्रचंड दबाव निर्माण झाला आहे. या हताशेतून आणि नामुष्की टाळण्यासाठी पुतिन अण्वस्त्रांचा वापर करू शकतात, अशी तीव्र भीती जगभरात व्यक्त केली जात आहे. पुतिन यांनी स्वतः स्पष्ट शब्दांत उच्चारले आहे की, त्यांची अण्वस्त्र वापराची धमकी हा कोणताही बनाव नाही. पाश्चात्य जगाने आणि अमेरिकेने या धमकीला अत्यंत गांभीर्याने घेतले असून अणुहल्ला झाल्यास त्यापासून बचाव कसा करावा, याविषयीच्या चर्चा आणि मार्गदर्शक सूचनाही जारी होण्यास सुरुवात झाली आहे.

३ लाख सैनिकांची सक्तीची भरती आणि रशियन नागरिकांची पळापळ

युद्धात ६ हजार रशियन सैनिकांचा मृत्यू झाल्याची कबुली दिल्यानंतर पुतिन यांनी देशात आंशिक सैनिकी मोबिलायझेशन लागू केले आहे. यानुसार १८ ते ६५ वर्षे वयोगटातील ३ लाख रिझर्व्ह सैनिकांना सक्तीने युद्धभूमीत पाठवण्याची तयारी रशियाने केली आहे. पुतिन यांच्या या निर्णयामुळे खुद्द रशियातच भीतीचे आणि घबराटीचे वातावरण पसरले आहे. सैन्यात सक्तीने भरती होऊन युद्धात मारले जाण्याच्या भीतीपोटी हजारो रशियन नागरिकांनी देश सोडून पळ काढण्यास सुरुवात केली आहे. देशाच्या सीमांवर रशियन नागरिकांच्या लांबच लांब रांगा लागल्या आहेत.

जनमत संग्रह आणि कायदेशीर पेच

रशियाने युक्रेनच्या ज्या ताब्यातील भागात विजय मिळवला होता—विशेषतः दोनबास, लुहान्स्क आणि डोनेत्स्क या भागात—तिथे घाईघाईने जनमत संग्रह आयोजित केला. या जनमत संग्रहाच्या आधारे या क्षेत्रांना रशियाचा अधिकृत भाग घोषित करून तिथे स्वतःच्या पक्षाची सत्ता स्थापन करण्याचे प्रयत्न पूर्ण झाले आहेत. रशियाने स्पष्ट केले आहे की, या जनमत संग्रहानंतर जर युक्रेनने या क्षेत्रांवर पुन्हा हल्ला केला, तर तो थेट रशियन भूभागावर झालेला हल्ला मानला जाईल आणि त्याला उत्तर देण्यासाठी रशिया अण्वस्त्रांचा वापर करू शकतो. २७ सप्टेंबर रोजी रेफरेंडम संपताच रशियाने पुन्हा एकदा अणुयुद्धाचा गंभीर इशारा जारी केला आहे.

आंतरराष्ट्रीय साखळी प्रतिक्रिया: बल्गेरिया, पोलंड आणि एस्टोनियाचेही आदेश

फक्त अमेरिकेनेच नव्हे, तर रशियाच्या शेजारील आणि युरोपियन देशांनीही अत्यंत खबरदारीचे पाऊल उचलले आहे. २८ सप्टेंबर रोजी बल्गेरियाच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने आपल्या प्रवाशांना व नागरिकांना रशिया सोडण्याचे निर्देश दिले. याशिवाय पोलंड आणि एस्टोनिया या देशांनीही आपल्या नागरिकांना शक्य तितक्या लवकर रशिया सोडून बाहेर पडण्याची सूचना केली आहे. रशियन वृत्तसंस्था तास सह आंतरराष्ट्रीय माध्यमांनी अमेरिकन दूतावासाच्या या इशाऱ्याची बातमी प्रमुखतेने प्रसिद्ध केली आहे.

तिसऱ्या महायुद्धाचे सावट आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर भीषण परिणाम

या संपूर्ण घडामोडींमुळे तिसऱ्या महायुद्धाची सुरुवात तर होत नाही ना, अशी शंका व्यक्त केली जात आहे. जर रशिया किंवा अमेरिकेने अण्वस्त्रांचा प्रत्यक्ष वापर केला, तर संपूर्ण जगावर त्याचे अत्यंत विनाशकारी परिणाम होतील. रशिया युक्रेन युद्धामुळे आधीच जगभरात महागाई, अन्नाचा तुटवडा आणि गरिबी वाढली आहे. जर हा संघर्ष अणुयुद्धात किंवा महायुद्धात रुपांतरित झाला, तर मानवजातीसमोर इतिहासातील सर्वात भीषण आर्थिक आणि सामाजिक संकट उभे राहील. त्यामुळे अमेरिकन दूतावासाची ही ॲडव्हायझरी केवळ एक सामान्य बातमी नसून, जगाला एका मोठ्या धोक्याची पूर्वकल्पना देणारा लाल दिवा ठरत आहे.