ज्या राहुल गांधींना पप्पू म्हणून हिणवले, तेच आता तरूणांचे ब्रो! परदेशी माध्यमांनी उघड केला भारतीय राजकारणाचा खरा आरसा!

ब्रिक्स परिषद आणि इव्हेंट मॅनेजमेंटचे वास्तव

नवी दिल्लीतील लुटियन्स झोनमध्ये ब्रिक्स परिषदेचे आयोजन करण्यात आले असून या परिषदेमुळे लुटियन्स परिसर सर्वसामान्यांसाठी बंद झाला असून दक्षिण दिल्लीतील वाहतुकीवर मोठा ताण पडला आहे. ब्रिक्स परिषदेचे अध्यक्षपद भारताकडे केवळ रोटेशन पद्धतीनुसार आलेले असतानाही, केंद्र सरकार आणि सत्ताधारी पक्षाकडून त्याचे अत्यंत भव्यदिव्य मार्केटिंग केले जात आहे. याआधी जी-२० परिषदेच्या वेळीही संपूर्ण देशात जणू काही पंतप्रधानांची ग्रामपंचायतीचे सरपंच म्हणून निवड झाली आहे, अशा प्रकारे वातावरणनिर्मिती करण्यात आली होती. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर भारताची प्रतिष्ठा कशी वाढली आहे आणि पंतप्रधान कसे विश्वगुरू बनले आहेत, याचे चित्र स्थानिक प्रसारमाध्यमांतून सातत्याने रंगवले जात आहे. परंतु, या इव्हेंट मॅनेजमेंटच्या मागे जागतिक माध्यमांमध्ये भारताविषयी नेमकी काय चर्चा सुरू आहे आणि परदेशी प्रसारमाध्यमांचा दृष्टिकोन काय आहे, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते.

इतिहासाचा आरसा: नेहरू आणि इंदिरा गांधींच्या काळातील मुत्सद्देगिरी व बातमीदारी

भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचा आणि आंतरराष्ट्रीय प्रतिष्ठेचा इतिहास पाहिल्यास, पूर्वीच्या नेत्यांच्या काळात प्रसारमाध्यमांतील बातमीदारीचे स्वरूप आजच्यापेक्षा पूर्णपणे भिन्न होते. जवाहरलाल नेहरू जेव्हा लंडन दौऱ्यावर जायचे, तेव्हा लंडनच्या रस्त्यांवर त्यांच्या स्वागतासाठी नागरिकांची प्रचंड गर्दी जमायची. मात्र, त्याकाळी फोटो किंवा व्हिडिओ काढून स्वदेशी प्रसिद्धी मिळवण्याऐवजी, भारतातील वर्तमानपत्रांमध्ये नेहरूंनी पत्रकार परिषदेत दिलेल्या उत्तरांवर आणि त्यांनी भारतासाठी काय साध्य केले यावर सखोल वृत्त प्रसिद्ध केले जात असे. तसेच, माजी पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी अमेरिकेच्या व्हाईट हाऊसमध्ये राष्ट्राध्यक्ष निक्सन यांच्या डोळ्यात डोळे घालून बाणेदार भूमिका मांडली होती आणि त्यांनी तेथील पत्रकार परिषदेवर बहिष्कार टाकला होता. त्या वेळी अमेरिकेचे परराष्ट्र मंत्री त्यांच्या गाडीमागे धावले होते, परंतु भारतात त्याचे थेट प्रक्षेपण करून राजकीय मार्केटिंग करण्याचा प्रयत्न तत्कालीन सरकारने केला नव्हता. आजच्या काळात मात्र परदेशातील कार्यक्रमांचे दृश्य दाखवून देशी मतदारांना आकर्षित करण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

स्थानिक प्रसारमाध्यमांचे दावे विरुद्ध परदेशी माध्यमांमधील सत्य

भारतीय टीव्ही चॅनेल्स स्वतःला सबसे तेज आणि सबसे आगे म्हणवून घेत देशात पंतप्रधानांचा कसा डंका वाजतो याचे चित्र निर्माण करतात. परंतु, हेच चॅनेल्स परदेशी वर्तमानपत्रांत प्रसिद्ध होणाऱ्या समीक्षात्मक बातम्या दाखवणे पूर्णपणे टाळतात. परदेशी वृत्तपत्रांमध्ये पंतप्रधान पत्रकार परिषदेत प्रश्नांपासून दूर पळतात किंवा छोटे-मोठे पुरस्कार स्वीकारण्यासाठी उपस्थित राहतात, अशा स्वरूपाच्या बातम्या छापल्या गेल्या आहेत. परदेशातील अनेक विनोदी कार्यक्रमांमध्ये आणि चर्चासत्रांमध्ये भारतीय राजकीय घटनांची खिल्ली उडवली गेल्याचेही दिसून आले आहे. त्यामुळे स्थानिक गोदी प्रसारमाध्यमांनी उभी केलेली प्रतिमा आणि परदेशी माध्यमांमधील वास्तव यात मोठी तफावत पाहायला मिळते.

वॉशिंग्टन पोस्टचा धक्कादायक अहवाल आणि राहुल गांधींची बदलती प्रतिमा

अमेरिकेतील अग्रगण्य वृत्तपत्र वॉशिंग्टन पोस्ट मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका अहवालाने भारतीय राजकारणातील एका मोठ्या राजकीय फेरबदलावर प्रकाश टाकला आहे. ज्या राहुल गांधींची एकेकाळी सोशल मीडियावर पप्पू म्हणून किंवा विविध मीम्सद्वारे टर उडवली जात होती, त्यांना आता देशातील तरुण जेन झी पॉलिटिकल क्रश म्हणून पाहत असल्याचे वॉशिंग्टन पोस्टने नमूद केले आहे. जेन झी पॉलिटिकल क्रश याचा अर्थ देशातील तरुण पिढी राहुल गांधी यांच्यात आपले राजकीय भविष्य सुरक्षित पाहत आहे. राहुल गांधी आणि भारतातील तरुण मोदींविरोधात एक नवा तगडा विरोध उभा करत आहेत, असा स्पष्ट निष्कर्ष वॉशिंग्टन पोस्टच्या अहवालात काढण्यात आला आहे.

पप्पू प्रतिमेचा भंग आणि भाजपच्या ट्रॉलिंग मशीनचा पराभव

गेल्या १३ वर्षांपासून पंतप्रधान नरेंद्र मोदी सत्तेत असून जवाहरलाल नेहरूंनंतर सर्वाधिक काळ सत्तेवर राहणारे ते पंतप्रधान ठरले आहेत. या काळात सत्ताधारी पक्षाच्या बलाढ्य सोशल मीडिया यंत्रणेने ५६ वर्षांच्या राहुल गांधींना पप्पू म्हणजेच एक अज्ञानी आणि अक्षम बालक म्हणून चित्रित करण्यासाठी प्रयत्नांची पराकाष्ठा केली होती. इतकेच नव्हे तर राहुल गांधींचे पणजोबा आणि भारताचे पहिले पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांची दरबारी किंवा अभिजात अशी नकारात्मक प्रतिमा तयार करण्यात आली. त्यांच्या मातोश्री सोनिया गांधी यांच्या इटालियन जन्मावरून त्यांच्यावर अत्यंत वैयक्तिक व स्त्रीद्वेष्टी चिखलफेक करण्यात आली. परंतु, गेल्या वर्षभरात तरुणांच्या असंतोषामुळे आणि आक्रमक पवित्र्यामुळे राहुल गांधींची ही हिणवली गेलेली प्रतिमा पूर्णपणे कोलमडून पडली आहे.

स्टायलिंगमधील बदल आणि तरुणाईशी जोडलेला संवाद

राहुल गांधींनी आपल्या राजकीय शैलीत आणि पोशाखात केलेला बदल तरुणांना मोठ्या प्रमाणावर आकर्षित करत आहे. त्यांनी पूर्वीचा लांब कुर्ता-पायजमा सोडून आता फिटेड पोलो टी-शर्ट परिधान करण्यास सुरुवात केली आहे. या इनफॉर्मल अवतारातून त्यांच्यातील तरुण ऊर्जा स्पष्टपणे दिसून येते, जी प्रस्थापित वयोवृद्ध राजकीय नेतृत्वापेक्षा पूर्णपणे वेगळी आहे. तरुण सोशल मीडिया युजर्स आता त्यांना चिडवण्याऐवजी ब्रो म्हणून संबोधत आहेत. तरुण नागरिक राहुल गांधींचे फोटो फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष इमॅन्युएल मॅक्रॉन आणि न्यू यॉर्कचे महापौर झोहरान ममदानी यांच्यासारख्या जागतिक नेत्यांच्या फोटोंसोबत जोडत आहेत. राहुल गांधींच्या या टी-शर्ट अवतारावर भाजप खासदार कंगना रणौत यांनी मला राहुल गांधी टी-शर्टमध्ये आले की असुरक्षित वाटते अशी टीका केली होती. यावर अशोक वानखेडे यांनी कंगना रणौत यांच्या चित्रपटांतील दृश्यांवर चिमटा काढत त्यांच्या विधानाचा समाचार घेतला.

संस्थात्मक ऱ्हास आणि वास्तविक मुद्द्यांवर भर: छात्रों की गूंज

वॉशिंग्टन पोस्टच्या विश्लेषणानुसार, राहुल गांधी केवळ ट्रॉलिंग आणि उपहासातून बाहेर आले नाहीत, तर त्यांनी मोदी सरकारच्या काळात कमजोर झालेल्या लोकशाही संस्थांचा मुद्दा ऐरणीवर आणला आहे. राहुल गांधी परीक्षा घोटाळे, वाढती बेरोजगारी, पोलिसांना मिळालेली मुभा आणि विरोधकांवर होणाऱ्या कारवाया यांसारख्या वास्तविक मुद्द्यांना हात घालत आहेत. हे मुद्दे केवळ वैयक्तिक अन्याय नसून संपूर्ण संस्थात्मक ऱ्हासाची लक्षणे आहेत, हे ते तरुणांना पटवून देत आहेत. राहुल गांधींच्या छात्रों की गूंज या उपक्रमाला प्रचंड प्रतिसाद मिळत असून इंदूर येथे होणाऱ्या आगामी कार्यक्रमासाठी सुमारे दीड लाख विद्यार्थ्यांनी नोंदणी केली आहे आणि ही संख्या २ ते २.५ लाखांपर्यंत पोहोचण्याचा अंदाज व्यक्त केला जात आहे.

निष्कर्ष: जागतिक माध्यमांचे आकलन आणि भारतीय राजकारणातील नवी दिशा

गेल्या दोन दशकांत निर्माण करण्यात आलेली राहुल गांधींची नकारात्मक प्रतिमा आता इतिहासजमा होत असल्याचे परदेशी वृत्तपत्रांच्या विश्लेषणावरून स्पष्ट होते. मोदी सरकारच्या १३ वर्षांच्या काळात त्यांना ज्या प्रकारच्या मजबूत विरोधी नेत्याचा सामना करावा लागला नव्हता, तसा विरोधक आता राहुल गांधींच्या रूपाने उभा राहत आहे. परदेशात कोणाचा डंका वाजतोय आणि कोणाचा ढोल फुटला आहे, याचे उत्तर वॉशिंग्टन पोस्टसारख्या आंतरराष्ट्रीय वृत्तपत्रांतील अहवालांनी उघडे पाडले आहे. भारतीय राजकारणात तरुणाईचा वाढता सहभाग आणि राहुल गांधींची बदलती प्रतिमा आगामी काळात नवीन राजकीय समीकरणांना जन्म देईल, यात शंका नाही.

दाव्यांचे सखोल विश्लेषणात्मक परीक्षण

अशोक वानखेडे यांनी मांडलेल्या मुख्य दाव्यांचे सखोल विश्लेषण खालीलप्रमाणे आहे:

ब्रिक्स आणि जी-२० परिषदांचे इव्हेंट विपणन:

• दावा: ब्रिक्स परिषदेचे अध्यक्षपद भारताकडे रोटेशननुसार आलेले असतानाही त्याचा मोठा इव्हेंट केला जात आहे.
• विश्लेषण: जागतिक परिषदांचा वापर देशांतर्गत राजकारणात विश्वगुरू प्रतिमा उभी करण्यासाठी केला जातो. लहान देशांनाही रोटेशनने हे अध्यक्षपद मिळते, मात्र भारतात त्याचे इव्हेंट मॅनेजमेंट केले जाते.

परदेशी वृत्तपत्रांमधील वास्तव विरुद्ध गोदी मीडियाचे दावे:

• दावा: स्थानिक टीव्ही वाहिन्या पंतप्रधान मोदींच्या परदेश दौऱ्यांचे कौतुक करतात, परंतु परदेशी वर्तमानपत्रांत ते प्रश्नांपासून पळ काढत असल्याचे किंवा छोटे पुरस्कार घेत असल्याचे छापून येते.
• विश्लेषण: स्थानिक टीव्ही वाहिन्यांवरील बातम्या आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील वास्तवात मोठी तफावत आहे. परदेशी माध्यमांत भारतीय राजकारणाची आणि विनोदी शोमध्ये पंतप्रधान कार्यालयाच्या भूमिकेची खिल्ली उडवली जाते.

वॉशिंग्टन पोस्टचा अहवाल आणि राहुल गांधींची बदलती प्रतिमा:

• दावा: वॉशिंग्टन पोस्टच्या अहवालानुसार राहुल गांधी Gen Z Political Crush बनले असून तरुण पिढी त्यांच्याकडे भविष्यातील नेता म्हणून पाहत आहे.
• विश्लेषण: दीर्घकाळ भाजपच्या सोशल मीडिया सेलने तयार केलेली पप्पू ही प्रतिमा आता निष्प्रभ ठरली आहे. तरुणांमधील बेरोजगारी व परीक्षा घोटाळ्यांमुळे निर्माण झालेल्या असंतोषामुळे राहुल गांधींचा टी-शर्टमधील सोपा व ऊर्जावान अवतार तरुणांना भावत आहे.

संस्थात्मक ऱ्हास आणि छात्रों की गूंज कार्यक्रमाचा प्रभाव:

• दावा: राहुल गांधी परीक्षा घोटाळे, बेरोजगारी आणि संस्थात्मक ऱ्हासाविरोधात तरुणांना संघटित करत असून छात्रों की गूंज कार्यक्रमाला प्रचंड प्रतिसाद मिळत आहे.
• विश्लेषण: इंदूरमधील कार्यक्रमासाठी १.५ लाखांहून अधिक विद्यार्थ्यांनी केलेली नोंदणी ही राहुल गांधी यांच्या मुद्द्यांना तरुणांचा मिळणारा थेट पाठिंबा दर्शवते. वॉशिंग्टन पोस्टनेही राहुल गांधींच्या या नव्या राजकीय संघर्षाची गांभीर्याने दखल घेतली आहे.

Kanthak Suryatal