इराणमधील अभूतपूर्व जनसागर आणि जागतिक उपस्थिती शहीद आयतुल्ला अली खामनाई यांच्या अंत्यविधीसाठी सध्या तेहरानमध्ये लोकांचा एक प्रचंड महासागर लोटला आहे. आपल्या लाडक्या नेत्याचे शेवटचे दर्शन घेण्यासाठी लोक मोठ्या संख्येने एकत्र आले आहेत. विशेष म्हणजे, इराण सध्या एका युद्धाच्या छायेत असूनही, तेहरानमध्ये केवळ स्थानिक नागरिकच नव्हे तर जगातील सुमारे १०० देशांतील लोक उपस्थित आहेत, इराण सरकारने परदेशी पाहुण्यांच्या सुरक्षेची पूर्ण जबाबदारी घेतली असून हॉटेलपासून मेट्रोपर्यंत सर्व सोयी उत्तम प्रकारे केल्या आहेत.
अंत्यसंस्काराचा ऐतिहासिक आवाका आणि तुलना या अंत्यसंस्कारात सहभागी होणाऱ्या लोकांची संख्या अडीच ते तीन कोटींच्या घरात जाण्याची शक्यता वर्तवण्यात येत आहे,जर ही संख्या प्रत्यक्षात उतरली, तर हा मानवी इतिहासातील सर्वात मोठा अंत्यविधी ठरू शकतो. याची तुलना करताना असे सांगितले जाते की, जेव्हा इमाम खुमैनी यांचे निधन झाले होते, तेव्हा त्यांच्या अंत्ययात्रेत सुमारे १० मिलियन (एक कोटी) लोक सहभागी झाले होते. मात्र, खामनाई यांच्या अंत्यविधीसाठी त्यापेक्षा कितीतरी पट जास्त गर्दी होत आहे.
अंत्यसंस्काराचा प्रवास आणि विधी आयतुल्ला अली खामनाई यांच्या पार्थिवाचे दर्शन वेगवेगळ्या महत्त्वाच्या ठिकाणी आयोजित करण्यात आले आहे. या कार्यक्रमाचे नियोजन खालीलप्रमाणे आहे:
१. तेहरान आणि कुम: येथे मोठ्या प्रमाणावर लोक दर्शनासाठी जमले आहेत. कुम शहराची लोकसंख्या ८ लाख असली तरी तिथे ५० लाखांहून अधिक लोक येण्याची शक्यता आहे.
२. नजाफ आणि कर्बला (इराक): इराणनंतर त्यांचे पार्थिव इराकमधील पवित्र स्थळी नेले जाईल.
३. मशद: शेवटी मशद येथे त्यांच्या पार्थिवाचे दफन केले जाईल.
लोकांच्या भावना: शोक आणि प्रतिशोध इराणच्या लोकांमध्ये सध्या दुःख, मलाल आणि तीव्र संताप अशा संमिश्र भावना आहेत. प्रत्येक डोळा अश्रूंनी भरलेला आहे, पण त्याच वेळी त्यांच्या मनात प्रतिशोधाची (इंतकाम) भावना देखील प्रबळ आहे,. अंत्ययात्रेत मोठ्या प्रमाणावर लाल रंगाचे झेंडे फडकताना दिसत आहेत, जे बदल्याचे प्रतीक मानले जातात,. तसेच खामनाई यांच्या शवपेटीवर (कॉफिन) लाल रंगाचा कपडा टाकण्यात आला आहे, ज्यातून एक स्पष्ट संदेश देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे. वातावरणात डेथ टू अमेरिका आणि इंतकाम (बदला) अशा घोषणा सतत दिल्या जात आहेत.
खामनाई यांचा वारसा आणि इराणचा विकास मौलाना जमीर अब्बास जाफरी यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, खामनाई हे केवळ एक नेते नव्हते, तर ते लोकांच्या दृष्टीने पितृतुल्य व्यक्तिमत्व होते,. त्यांनी गेल्या ३०-३५ वर्षात इराणला एका नव्या उंचीवर नेऊन ठेवले. त्यांच्या काळात इराणमध्ये पायाभूत सुविधा, रस्ते, विद्यापीठे आणि आरोग्य सुविधांचा मोठ्या प्रमाणावर विकास झाला. त्यांनी इराणला केवळ स्वतःसाठीच नव्हे, तर जगातील शोषित आणि मजलूम लोकांसाठी आशेचा किरण म्हणून उभे केले. ज्या परिस्थितीत त्यांना इराण मिळाला होता आणि ज्या स्थितीत त्यांनी तो सोडून दिला, ती प्रगती लोकांच्या नजरेसमोर आहे.
व्यवस्थापन आणि आव्हाने एवढ्या मोठ्या जनसागराचे व्यवस्थापन करणे हे इराण प्रशासनासमोर एक मोठे आव्हान आहे. सध्या तिथे ४० ते ४५ अंश सेल्सिअस इतकी भीषण उष्णता आहे. अशा कडाक्याच्या उन्हातही लोक आपल्या लहान मुलांसह आणि कुटुंबासह रस्त्यावर उतरले आहेत. प्रशासनाने लोकांना पिण्याच्या पाण्याचा पुरवठा करण्यासाठी विशेष प्रयत्न केले आहेत. वाहतुकीची कोंडी टाळण्यासाठी रस्ते बंद करण्यात आले असून मेट्रो सेवा २४ तास मोफत सुरू ठेवण्यात आली आहे.
जागतिक राजकारण आणि संदेश या अंत्यसंस्काराच्या निमित्ताने इराणने जगाला, विशेषतः अमेरिका आणि इस्रायलला एक मोठा संदेश दिला आहे. इराणला जागतिक स्तरावर एकटे पाडण्याचे (Isolate) प्रयत्न सुरू होते, मात्र ३० हून अधिक देशांचे प्रतिनिधी या अंत्यविधीला उपस्थित राहिल्याने हे प्रयत्न फसल्याचे चित्र दिसत आहे. सौदी अरेबिया, कतार, संयुक्त अरब अमिराती, अफगाणिस्तानचे तालिबान प्रतिनिधी आणि त्यांचे विरोधी पक्ष अशा सर्वांनीच हजेरी लावून इराणच्या ताकदीची कबुली दिली आहे. हे या गोष्टीचे लक्षण आहे की इराण एकटा पडलेला नाही, तर अमेरिका आणि इस्रायलच जगात एकाकी पडले आहेत.
मुस्तबा खामनाई यांच्याबद्दलच्या चर्चा पाश्चात्य प्रसारमाध्यमांमध्ये असा दावा केला जात होता की, मुस्तबा खामनाई हे भीतीने बंकरमध्ये लपले आहेत. मात्र, इराणमधील सूत्रांनी दिलेल्या संकेतांनुसार, ते लवकरच सार्वजनिकरीत्या समोर येण्याची शक्यता आहे. मिलिटरी हेड वहीदी आणि एअर फोर्सचे मजीद मुसवी यांसारख्या मोठ्या नेत्यांच्या उपस्थितीने हे संकेत अधिक गडद झाले आहेत.
निष्कर्ष आयतुल्ला अली खामनाई यांचा अंत्यविधी हा केवळ एक धार्मिक विधी उरलेला नसून, तो इराणच्या एकता आणि शक्तीचे प्रदर्शन ठरला आहे. शहादत दिल्यानंतरही एका नेत्याने आपल्या देशाला आणि संपूर्ण मुस्लिम जगाला कसे एकत्र आणले, याचे हे जिवंत उदाहरण आहे. जगातील महासत्ता सुद्धा हा जनसागर पाहून चकित झाल्या आहेत.