नवी दिल्ली (प्रतिनिधी) -धावपट्टीवर टेक-ऑफसाठी वेगाने धावत असलेल्या एका विमानाच्या इंजिनला अचानक आग लागल्याने मोठी खळबळ उडाली आहे. सुदैवाने, वैमानिकाने दाखवलेल्या प्रसंगावधानामुळे एक भीषण दुर्घटना टळली असून विमानावरील २२८ प्रवाशांचे प्राण वाचले आहेत. मात्र, या घटनेने भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्रातील देखभालीचा अभाव आणि नियामक यंत्रणेच्या (DGCA) कार्यपद्धतीवर गंभीर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे.
प्रसंगावधान आणि थरारक सुटका मिळालेल्या माहितीनुसार, हे विमान उड्डाण करण्याच्या तयारीत असतानाच त्याच्या एका इंजिनमध्ये बिघाड झाला आणि त्याने पेट घेतला. या विमानात २२८ प्रौढ प्रवासी आणि चार लहान बालके (नवजात अर्भक) प्रवास करत होते. विमान हवेत झेपावण्यापूर्वीच ही घटना घडल्याने वैमानिकाने तात्काळ टेक-ऑफ रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आणि विमान धावपट्टीवरच थांबवले.
विमान थांबल्यानंतर प्रवाशांमध्ये मोठी घबराट पसरली होती. प्रवाशांना सुरक्षित बाहेर काढण्यासाठी इमर्जन्सी स्लाइड्सचा (आणीबाणीच्या मार्ग) वापर करण्यात आला. या प्रक्रियेदरम्यान झालेल्या गोंधळात आणि अफरातफरीमध्ये सुमारे सहा प्रवासी जखमी झाले आहेत. वैमानिकाच्या तत्परतेमुळे सर्व प्रवाशांचे प्राण वाचले असले, तरी प्रवाशांनी अनुभवलेला तो थरार यंत्रणेच्या अपयशाची साक्ष देत होता.
देखभालीतील लापरवाहीवर तज्ज्ञांचे ताशेरे या घटनेनंतर विमान वाहतूक क्षेत्रातील तज्ज्ञ अशोक वानखेडे यांनी विमान कंपन्यांच्या देखभालीच्या (Maintenance) प्रक्रियेवर तीव्र शब्दांत टीका केली आहे. वानखेडे यांनी सवाल उपस्थित केला की, विमानाचे उड्डाण होण्यापूर्वी प्रत्येक वेळेस एक सविस्तर ‘चेक-लिस्ट’ तपासली जाते, असे असतानाही धावपट्टीवर धावत असताना इंजिन फेल कसे होऊ शकते? हे केवळ तांत्रिक बिघाड नसून, नियमित तपासणीत केलेली मोठी टाळाटाळ किंवा लापरवाही असल्याचे त्यांनी सुचवले आहे.
यंत्रणेचे अपयश आणि उत्तरदायित्वाचा अभाव या घटनेने केवळ एका विमान कंपनीचा दोष समोर आणलेला नाही, तर संपूर्ण यंत्रणेच्या विफलतेवर प्रकाश टाकला आहे. स्त्रोतांनुसार, नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालय (DGCA) आणि विमान कंपन्या प्रवाशांच्या सुरक्षिततेबाबतच्या तक्रारींकडे वारंवार दुर्लक्ष करत असल्याचे आरोप होत आहेत. प्रवाशांच्या जिवाशी खेळणाऱ्या या त्रुटींकडे डोळेझाक केली जात असल्याचा सूर उमटत आहे.
सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे, भारतात विमान अपघातांच्या किंवा अशा गंभीर घटनांच्या चौकशी अहवालांबाबत कमालीची गुप्तता पाळली जाते. अनेकदा हे अहवाल वेळेवर सादर केले जात नाहीत किंवा ते सार्वजनिक न करता दाबून ठेवले जातात. यामुळे नेमकी चूक कोणाची होती आणि कोणावर कारवाई झाली, हे कधीच स्पष्ट होत नाही. कोणत्याही व्यक्तीची किंवा अधिकाऱ्याची जबाबदारी निश्चित केली जात नसल्याने अशा घटनांची पुनरावृत्ती होत राहते.
कठोर कारवाईची गरज वक्त्यांनी या विषयावर जोर दिला आहे की, जोपर्यंत विमान कंपन्यांचे मालक आणि जबाबदार सरकारी अधिकारी यांच्यावर कठोर कायदेशीर कारवाई होत नाही, तोपर्यंत परिस्थिती बदलणार नाही. प्रवाशांचे प्राण धोक्यात घालणाऱ्या अशा घटनांसाठी जबाबदार असलेल्यांवर कलम ३०७ (हत्येचा प्रयत्न) सारख्या गंभीर कलमांतर्गत गुन्हा दाखल करण्याची मागणी आता जोर धरू लागली आहे. कठोर दंड आणि शिक्षेची तरतूद नसल्यामुळे विमान कंपन्या सुरक्षेच्या मानकांकडे दुर्लक्ष करत असल्याचे चित्र दिसत आहे.
निष्कर्ष आजची घटना केवळ नशिबामुळे एका मोठ्या दुर्घटनेत रूपांतरित झाली नाही. परंतु, प्रत्येक वेळी नशीब साथ देईलच असे नाही. जोपर्यंत विमान वाहतूक क्षेत्रात पारदर्शकता येत नाही आणि अधिकाऱ्यांची उत्तरदायित्व (Accountability) निश्चित होत नाही, तोपर्यंत सामान्य प्रवाशांचा हवाई प्रवास हा जोखमीचाच राहणार आहे. ही घटना म्हणजे हवाई सुरक्षा यंत्रणेसाठी शेवटची धोक्याची घंटा ठरावी.
