जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर सर्वात मोठा हल्ला! होर्मुझच्या धुमीत दोन सुपरटँकर्स उद्ध्वस्त; इराणने दिली अमेरिकेला कठोर कारवाईची धमकी!

तेहरान / वॉशिंग्टन (खास प्रतिनिधी) – पश्चिम आशियातील अत्यंत संवेदनशील आणि जागतिक खनिज तेल वाहतुकीचा कणा मानल्या जाणाऱ्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत परिस्थिती अत्यंत चिंतातुर आणि स्फोटक बनली आहे. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स नौदलाने बिछावलेल्या सागरी सुरुंगांच्या  तडाख्यात सापडून अमेरिकेच्या अत्याधुनिक फायटर जेट्स आणि पाळत ठेवणाऱ्या ड्रोन्सच्या थेट लष्करी सुरक्षेत प्रवास करणारी दोन महाकाय तेलवाहू जहाजे भीषण स्फोटासह उद्ध्वस्त झाली आहेत. या दोन्ही सुपरटँकर्समध्ये मिळून ४० लाखांपेक्षा जास्त बॅरल कच्चं तेल भरलेले होते. स्फोटानंतर या दोन्ही जहाजांना भीषण आग लागली असून संपूर्ण होर्मुझची सामुद्रधुनी सध्या धगधगत्या ‘बर्निंग ऑईल कॉरिडोर’मध्ये  रूपांतरित झाली आहे. या भीषण घटनेनंतर जागतिक खनिज तेल बाजारपेठेत तीव्र खळबळ उडाली असून सागरी वाहतूक आणि जागतिक ऊर्जा सुरक्षेवर मोठे सावट पसरले आहे.

३घटनेचा सविस्तर तपशील आणि आयआरजीसी नौदलाचा दावा

इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स नौदलाने दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, ही दोन्ही तेलवाहू जहाजे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील एका अनधिकृत आणि प्रतिबंधित सागरी मार्गावरून गुप्तपणे प्रवास करण्याचा प्रयत्न करत होती. या गुप्त प्रवासादरम्यान अमेरिकन हवाई दलाची फायटर जेट्स आणि पाळत ठेवणारे ड्रोन्स या जहाजांच्या संरक्षणासाठी वर घिरट्या घालत होते. अमेरिकेचे लष्करी संरक्षण असतानाही, इराणने या मार्गावर पेरलेल्या सागरी सुरुंगांवर ही जहाजे आदळली. सुरुंगांचा दणका बसताच जहाजांमध्ये लागोपाठ प्रचंड स्फोट झाले. स्फोटांची तीव्रता इतकी भयानक होती की, जहाजांवरील कर्मचाऱ्यांना तात्काळ जहाजे सोडून पळ काढावा लागला. सध्या ही दोन्ही जळती जहाजे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीच्या दक्षिण किनाऱ्याजवळ  तरंगत असून त्यातून प्रचंड प्रमाणात धूर आणि आगीच्या ज्वाला निघत आहेत. यामुळे आधीच धोक्याच्या छायेत असलेला हा सागरी मार्ग अत्यंत धोकादायक आणि लष्करी संघर्षाचे मुख्य केंद्र बनला आहे.

तेहरानचा वॉशिंग्टन आणि मित्रदेशांना थेट आणि कठोर इशारा

या घटनेनंतर इराणची राजधानी तेहरान येथून अमेरिकेचे अध्यक्षीय कार्यालय आणि त्यांच्या मित्रदेशांना अत्यंत स्पष्ट व आक्रमक इशारा देण्यात आला आहे. IRGC नौदलाने घोषित केले आहे की, इराणने प्रतिबंधित केलेल्या किंवा अनधिकृत घोषित केलेल्या सागरी मार्गांवरून जाण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कोणत्याही जहाजावर इराणकडून कठोर आणि थेट लष्करी कारवाई केली जाईल. इराणने विशेषतः अमेरिकन लष्करी कमांडच्या नेतृत्वाखाली चालणाऱ्या किंवा अमेरिकन सैन्याशी सहकार्य करणाऱ्या कोणत्याही व्यापारी व तेलवाहू जहाजांना लक्ष्य करण्याचा इशारा दिला आहे. इराणच्या दाव्यानुसार, सागरी हद्दीचे उल्लंघन आणि अनधिकृत मार्गांचा वापर इराणची राष्ट्रीय सुरक्षा आणि सागरी सार्वभौमत्वावर गदा आणणारा आहे. त्यामुळे अमेरिका किंवा त्यांच्या मित्रराष्ट्रांनी लष्करी संरक्षण देऊन जहाजे पाठवल्यास त्यांना IRGC च्या आक्रमक आणि चोख प्रत्युत्तराला (Firm Response) सामोरे जावे लागेल.

जागतिक ऊर्जा पुरवठा आणि सागरी सुरक्षेवर होणारा भीषण परिणाम

होर्मुझची सामुद्रधुनी ही संपूर्ण जगातील खनिज तेल वाहतुकीची सर्वात महत्त्वाची सागरी वाहिनी मानली जाते. जगातील एक-पंचमांशपेक्षा जास्त खनिज तेल याच चिंचोळ्या सागरी मार्गावरून विविध देशांमध्ये पाठवले जाते. दोन महाकाय सुपरटँकर्सवरील स्फोट आणि त्यात अडकलेले ४० लाखांहून अधिक बॅरल कच्चं तेल यामुळे केवळ लष्करी तणावच वाढलेला नाही, तर जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळी  पूर्णपणे विस्कळीत होण्याचा धोका निर्माण झाला आहे. जर या मार्गावरील व्यापारी जहाजांची वाहतूक ठप्प झाली किंवा थांबली, तर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाच्या किमतीत प्रचंड वाढ होऊन जागतिक अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसू शकतो. एका स्फोटाची ठिणगी संपूर्ण आखाती क्षेत्रात आणि जागतिक स्तरावर आर्थिक संकटाची लाट पसरवू शकते, असा इशारा सागरी वाहतूक तज्ज्ञांनी दिला आहे.

भू-राजकीय संदर्भ आणि महासत्तांचे हितसंबंध

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील वाढता तणाव हा केवळ इराण आणि अमेरिका यांच्यातील द्विपक्षीय संघर्ष राहिला नसून, त्याला जागतिक भू-राजकारणाचे मोठे परिमाण प्राप्त झाले आहे. युनायटेड स्टेट्स आणि चीन या दोन्ही महासत्तांचे या क्षेत्रातील सागरी वाहतूक सुरळीत राहण्यात आणि ऊर्जा पुरवठा अबाधित राहण्यात समान हितसंबंध आहेत. त्याचप्रमाणे, इराणने अण्वस्त्रे  प्राप्त करू नयेत, यावरही वॉशिंग्टन आणि बीजिंग यांचे एकमत आहे. जागतिक स्तरावर अशिया-पॅसिफिक आर्थिक सहकार्य शिखर परिषद आणि विविध आंतरराष्ट्रीय व्यासपीठांवरून जागतिक सुरक्षेबाबत चर्चा होत असतानाच, दुसरीकडे होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत घडलेला हा स्फोटक प्रकार जागतिक सत्तासमीकरणांना नवे वळण देणारा ठरत आहे. जागतिक व्यापारातील अडथळे दूर करणे आणि खुल्या सागरी वाहतुकीला प्रोत्साहन देणे आवश्यक असल्याचे महासत्तांकडून वारंवार स्पष्ट केले जात असले, तरी प्रत्यक्ष सागरी हद्दीत सुरू असलेला हा संघर्ष अधिकच चिघळत चालला आहे.

निष्कर्ष आणि पुढील वाटचाल

इराणच्या आयआरजीसी नौदलाने सागरी सुरुंगांचा वापर करून अमेरिकन सुरक्षेतील जहाजांवर केलेला हा हल्ला म्हणजे मध्य पूर्वेतील युद्धाचे सावट अधिक गडद करणारा ठरला आहे. अमेरिकेचे फायटर जेट्स आणि ड्रोन्स तैनात असूनही इराणने आपली लष्करी ताकद दाखवून देत सागरी मार्गांवर आपले वर्चस्व सिद्ध करण्याचा प्रयत्न केला आहे. येत्या दिवसांत अमेरिका या कारवाईला कसे प्रत्युत्तर देते, यावर संपूर्ण जगाचे लक्ष लागून राहिले आहे. जर दोन्ही देशांमधील लष्करी चकमकी वाढल्या, तर होर्मुझची सामुद्रधुनी पूर्णपणे बंद होण्याची आणि त्यामुळे जागतिक स्तरावर इंधन तुटवडा निर्माण होण्याची गंभीर शक्यता निर्माण झाली आहे.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: Content is protected !!