दौडता मार्केट कर देगा बर्बाद ! — शेअर बाजारातील ऐतिहासिक तेजीमागे मोठा धोका? वाचा सखोल विश्लेषण सरकारी बातम्यांचे शगूफे आणि एफआयआयचा खेळ: सामान्य गुंतवणूकदारांची फसवणूक होतेय का? बाजारातील अभूतपूर्व तेजी आणि समृद्धीचा भास भारतीय शेअर बाजारात सध्या निफ्टी आणि बँक निफ्टीच्या ऐतिहासिक घोडदौडीची जोरदार चर्चा सुरू आहे. निफ्टी २५,००० च्या मानसशास्त्रीय पातळीच्या वर (सुमारे २५,२०० ते २५,५०० च्या आसपास) पोहोचला आहे, तर बँक निफ्टीने ६१,७०० चा जुना विक्रम मोडीत काढत ६२,७०० ची सर्वोच्च पातळी गाठली आहे. वरवर पाहता २२,२०० च्या पातळीवरून सुरू झालेली ही सुमारे ३००० ते ३२५० अंकांची दणदणीत तेजी भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या सुदृढतेचे चित्र रेखाटताना दिसते. परंतु, या चकाकत्या आकडेवारीच्या पडद्यामागे सामान्य आणि लहान गुंतवणूकदारांची झालेली अवस्था अत्यंत चिंताजनक आहे. अर्थव्यवस्थेचे विश्लेषक आणि करंट अनप्लग्ड बाय राजीवचे संपादक राजीव रंजन यांच्या मते, ‘नयी परख’ या मंचावर ज्येष्ठ पत्रकार अभय दुबे यांच्याशी झालेल्या विश्लेषणात्मक चर्चेत उघड झालेले वास्तव हे दर्शवते की, ही तेजी बाजारातील सर्वसमावेशक वाढीमुळे आलेली नसून केवळ काही निवडक बँकिंग स्टॉक्सच्या जोरावर उभी राहिलेली एक एकांगी आणि सट्टेबाजीतून जन्मलेली घोडदौड आहे. सरकारी धोरण आणि खासगीकरणाच्या बातम्यांची ‘सुरसुरी’ या बाजारातील तेजीचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे यामध्ये केंद्र सरकारची थेट आणि स्पष्ट भूमिका दिसून येत आहे. राजीव रंजन यांच्या मते, साम, दाम, दंड, भेद वापरून शेअर बाजार कसाही करून वरच्या पातळीवर ठेवणे हेच सध्याच्या धोरणाचे प्रमुख सूत्र बनले आहे. बाजार जेव्हा मूळ आर्थिक कारणांमुळे वर जात नव्हता, तेव्हा सुरुवातीला दीर्घकालीन भांडवली लाभ कर (LTCG – Long-Term Capital Gain Tax) कमी केला जाणार असल्याच्या बातम्या १०-१५ दिवस प्रसारमाध्यमांमध्ये पेरल्या गेल्या. जेव्हा या बातमीचा परिणाम ओसरला, तेव्हा सरकारने आयडीबीआय बँकेच्या (IDBI Bank) खासगीकरणाची प्रक्रिया वेगाने पुढे सरकवल्याची बातमी समोर आणली. यासोबतच बँक ऑफ महाराष्ट्र, कॅनरा बँक यांसारख्या इतर १० ते १२ सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांचे (PSUs) खासगीकरण केले जाईल, अशा सुरसुऱ्या प्रसारमाध्यमांद्वारे पसरवण्यात आल्या. “२७ ऑक्टोबर ते १७ नोव्हेंबर या २० दिवसांच्या काळात देशाच्या मूळ अर्थव्यवस्थेत असा कोणताही आमूलाग्र बदल झालेला नव्हता. केवळ आयडीबीआय बँक आणि इतर बँकांच्या खासगीकरणाच्या बातम्या पेरून विदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांना (FIIs) आकृष्ट केले गेले.” — राजीव रंजन या प्रक्रियेतील आणखी एक संशयास्पद पैलू म्हणजे आयडीबीआय बँकेच्या खरेदीदाराचे स्वरूप. कॅनडास्थित फेअरफॅक्स या प्रेम वत्स यांच्या वित्तीय संस्थेऐवजी कॅनडामध्येच नोंदणीकृत असलेल्या एका निनावी, केवळ अंकांनी ओळखल्या जाणाऱ्या नंबर कंपनी द्वारे हा व्यवहार केला जात असल्याचे समोर आले आहे. अशा अज्ञात कुलशील कंपन्यांच्या माध्यमातून होणारे संपादन देशाच्या वित्तीय सुरक्षिततेवर आणि सार्वजनिक संपत्तीच्या पारदर्शकतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण करते. बाजारातील मोठा विरोधाभास: डेप्थचा अभाव आणि मिडकॅप-स्मॉलकॅपची पडझड या तेजीचे सर्वात धोकादायक लक्षण म्हणजे बाजारात ‘गहराई’ किंवा ‘डेप्थ’चा (Breadth/Depth) पूर्णपणे अभाव आहे. ॲडव्हान्स-डिक्लाईन गुणोत्तर (Advance-Decline Ratio): बाजाराचे तांत्रिक विश्लेषण केल्यास सध्या एक शेअर वाढतो तेव्हा दोन शेअर्स घसरत आहेत. निवडक क्षेत्रांचीच तेजी: केवळ निफ्टी ५० मधील बँकिंग आणि फायनान्शियल स्टॉक्स — जसे की एचडीएफसी बँक, आयसीआयसीआय बँक, कोटक महिंद्रा बँक, ॲक्सिस बँक, बजाज फायनान्स, सुंदरम फायनान्स, बीएसई आणि पेटीएम — यामध्येच परदेशी गुंतवणूकदारांचा मोठा पैसा ओतला जात आहे. इतर प्रमुख क्षेत्रांची पिछाडी: आयटी (IT) क्षेत्र ठप्प आहे, रिलायन्स इंडस्ट्रीजचा शेअर १३०० ते १३५० च्या एकाच पट्ट्यात अडकला आहे, तर मारुती आणि टाटा मोटर्स पॅसेंजर व्हेइकल्स यांसारख्या वाहन निर्मिती (Automobile) कंपन्यांच्या शेअर्सची मोठी पडझड झाली आहे. क्षेत्र / श्रेणी सध्याची स्थिती बाजारातील वास्तव बँकिंग व फायनान्शियल स्टॉक्स अभूतपूर्व तेजी (All-Time High) FII कडून खासगीकरणाच्या आशेने प्रचंड खरेदी मिडकॅप व स्मॉलकॅप स्टॉक्स भीषण पडझड (लाल रंगात) किरकोळ गुंतवणूकदारांचे मोठे नुकसान आयटी व ऑटोमोबाईल मंदावलेली गती / घसरण देशांतर्गत व जागतिक मागणीचा अभाव रिलायन्स इंडस्ट्रीज एकाच पातळीत स्थिर (1300-1350) व्यापक बाजाराच्या सहभागाचा अभाव आर्थिक विरोधाभासाचे गणित: बँकिंग क्षेत्र हे देशांतर्गत अर्थव्यवस्थेच्या सुदृढतेवर अवलंबून असते. जर अर्थव्यवस्था खरोखरच मजबूत असेल, तर मुख्यत्वे देशांतर्गत बाजारावर अवलंबून असणारे मिडकॅप आणि स्मॉलकॅप शेअर्स सुद्धा वाढायला हवे होते. परंतु, मिडकॅप आणि स्मॉलकॅप शेअर्सचे भाव कोसळत असताना केवळ बँकिंग स्टॉक्स भसाभस वाढणे हा एक मोठा आर्थिक विरोधाभास आहे. हे स्पष्ट करते की बँकांची तेजी अर्थव्यवस्थेच्या मजबुतीमुळे नसून केवळ खासगीकरणाच्या नरेटिव्हवर आधारित आहे. पडद्यामागचे अर्थकारण: एफआयआयची लॉबी, म्युच्युअल फंड आणि फॅमिली ऑफिसचा खेळ १ नोव्हेंबरपासून भारतीय बाजारात परदेशी संस्थागत गुंतवणूकदारांनी (FIIs) ८४,००० कोटी रुपयांहून अधिक भांडवल ओतले आहे. यामागे एफआयआयचा अत्यंत स्पष्ट हेतू आहे. अल्पकालीन नफा : सध्या स्वस्त दरात मिळणारे बँकिंग शेअर्स (उदा. ८० रुपयांना) खरेदी करायचे आणि खासगीकरणाची अधिकृत घोषणा होताच शेअर्सचे भाव १२० रुपयांवर पोहोचल्यावर ५०% नफा कमावून अवघ्या ४ ते ६ महिन्यांत बाजारातून बाहेर पडायचे. धोरणात्मक दबाव : बँकांमध्ये मोठा हिस्सा खरेदी करून सरकारवर भविष्यात नियम आपल्या सोयीनुसार बदलण्यासाठी दबाव आणायचा. [एफआयआय भांडवल आवक] ➔ [खासगीकरणाच्या बातम्यांमुळे भाववाढ] ➔ [५०% नफा वसुली] ➔ [अचानक भांडवल माघारी (Hot Money Outflow)] भारतीय म्युच्युअल फंडांची संशयास्पद भूमिका: भारतीय किरकोळ गुंतवणूकदार दरमहा ३०,००० ते ३५,००० कोटी रुपये एसआयपीच्या माध्यमातून म्युच्युअल फंडात जमा करत आहेत. असे असताना भारतीय म्युच्युअल फंड अत्यंत कमी भावात आपले शेअर्स परदेशी गुंतवणूकदारांना का विकत आहेत? यामागील अंतर्गत यंत्रणा उघड करताना असे निदर्शनास येते की, अनेक बडे कॉर्पोरेट्स आपले अल्पकालीन कर्ज किंवा प्रकल्प भांडवल म्युच्युअल फंडांच्या डे-फंड मध्ये ठेवतात. हे कॉर्पोरेट्स म्युच्युअल फंडांवर दबाव आणतात की, आम्ही तुमच्या डे-फंडमध्ये पैसे ठेवतो, पण तुम्ही तुमचे इक्विटी शेअर्स विका, जेणेकरून मॉरिशस किंवा सायप्रस मार्गे बनवलेल्या आमच्या ‘फॅमिली ऑफिस’ (Family Offices) किंवा एफआयआय खात्यांद्वारे आम्ही ते स्वस्तात खरेदी करू शकू.” पूंजीचे गतिमान स्वरूप (Mobile Capital): आज जगभरात मायकेल डेल (Dell), अजीम प्रेमजी, नंदन निलेकणी, नारायण मूर्तींचे कॅटामरान यांसारख्या बड्या उद्योगपतींचे हजारो फॅमिली ऑफिस सक्रिय आहेत. नव्या पिढीला प्रत्यक्ष उद्योग चालवण्यात रस नसल्याने अब्जावधी रुपयांचे भांडवल हे केवळ एका बाजारातून दुसऱ्या बाजारात जलद नफा मिळवण्यासाठी फिरवले जात आहे. या हॉट मनी मुळे बाजारात १५ दिवसांत ३००० अंकांची अनपेक्षित तेजी दिसून येते. सोने आणि चांदी: २०२७ चे महानायक का ठरणार? शेअर बाजारातील या अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर, सुरक्षित गुंतवणुकीचा मार्ग म्हणून सोने आणि चांदीकडे पाहणे अत्यंत महत्त्वाचे ठरते. सध्या सोने आणि चांदीच्या भावात काही प्रमाणात मंदी किंवा स्थैर्य दिसून येत असले, तरी दीर्घकालीन दृष्टिकोनातून ही मोठी संधी असू शकते. “माझ्या अंदाजानुसार, २०२७ मध्ये चित्रपटसृष्टीत जसे अमिताभ बच्चन आणि रजनीकांत महानायक आहेत, तसेच वित्तीय जगात सोने आणि चांदी ‘सुपरस्टार’ ठरणार आहेत.” — राजीव रंजन सुवर्ण अन् रौप्य तेजीची कारणे: अमेरिकन फेडरल रिझर्व्हचे व्याजदर चक्र: अमेरिकेत व्याजदर सध्या उच्चांकी पातळीवर पोहोचले आहेत. डिसेंबरच्या बैठकीनंतर व्याजदर आणखी वाढवण्यास वाव उरलेला नाही. व्याजदरात घट होण्यास सुरुवात होताच सोने आणि चांदीमध्ये प्रचंड तेजी येईल. गुंतवणूकदारांची मानसिकता (Fear & Greed): सामान्य गुंतवणूकदार जेव्हा सोन्या-चांदीचे भाव गगनाला भिडतात तेव्हा खरेदीसाठी धावतात, पण जेव्हा भाव खाली आलेले असतात तेव्हा भीतीपोटी दूर राहतात. ‘पॅन अमेरिकन सिल्व्हर’ (Pan American Silver) सारख्या अग्रगण्य सिल्व्हर मायनिंग कंपन्यांच्या उदाहरणावरून हे स्पष्ट होते की, घसरणीच्या काळात केलेली गुंतवणूकच मोठा नफा मिळवून देती. निष्कर्ष: सरकारचे अल्पकालीन ध्येय आणि भविष्यातील धोके शेअर बाजाराला कृत्रिमरीत्या फुगवून ठेवण्यामागे सरकारचे दोन मुख्य अल्पकालीन हेतू दिसून येतात: फॉरेक्स रिझर्व्ह आणि रुपयाचे स्थैर्य: परदेशी डॉलर देशात आल्याने परकीय चलन साठा वाढतो आणि रुपया तात्पुरता मजबूत होतो. राजकीय नरेटिव्ह मॅनेजमेंट: देशातील बिघडलेल्या आर्थिक परिस्थितीवर आणि बेरोजगारीवर प्रश्न विचारणाऱ्या विरोधकांना बाजारातील उच्चांकी तेजी दाखवून गप्प करणे. परंतु हा हॉट मनी जितक्या वेगाने देशात येतो, तितक्याच वेगाने संकट समयी बाहेर पडतो. केवळ ५० कंपन्यांच्या (आणि त्यातही मुख्यत्वे बँकांच्या) जोरावर उभी असलेली ही तेजी सर्वसामान्य गुंतवणूकदारांसाठी एक मोठा सापळा ठरू शकते. बाजारात गहराई नसताना, मिडकॅप-स्मॉलकॅप लाल रंगात बुडालेले असताना आणि वास्तविक अर्थव्यवस्थेत उत्पादन व रोजगाराची साथ नसताना केवळ सट्टेबाजीवर आधारित असलेली ही घोडदौड कधीही उलटू शकते. त्यामुळे सामान्य गुंतवणूकदारांनी अशा कृत्रिम तेजीला भुलून न जाता अत्यंत सतर्क राहणे आणि सोन्या-चांदीसारख्या मजबूत मालमत्तांमध्ये संतुलित गुंतवणूक ठेवणे काळाची गरज आहे. Kanthak Suryatal Post Views: 264 Facebook WhatsApp Telegram Twitter LinkedIn Snapchat Threads Post navigation CJI vs धाकड न्यायाधीश: जनतेचे न्यायाधीश अमानुल्लाह यांच्याकडून मोठे खटले का काढून घेण्यात आले?