ठाण्यातील तो सरकारी कार्यक्रम आणि बॉलीवूड वंदे मातरम
ठाणे जिल्ह्यात एका अधिकृत सरकारी कार्यक्रमाचे आयोजन करण्यात आले होते. या कार्यक्रमाला राज्याचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे स्वतः उपस्थित होते. व्यासपीठावर मान्यवरांची उपस्थिती आणि समोर मोठी जनसभा, अशा वातावरणात कार्यक्रमाची सुरुवात वंदे मातरमने करण्याचे ठरले. भाजप सरकारने नुकतेच वंदे मातरम गायनाबाबत काही निकष आणि नियम कडक केले आहेत. त्यानुसार या गीताचा सन्मान करणे अनिवार्य आहे. मात्र, जेव्हा स्पीकरवर गाणे सुरू झाले, तेव्हा ते संसदेने मान्य केलेले अधिकृत राष्ट्रीय गीत नव्हते. त्याऐवजी, ते भारत रत्न लता मंगेशकर यांच्या एका अल्बममधील गाणे होते, जे अनिल कपूर आणि माधुरी दीक्षित यांच्या पुकार या चित्रपटात वापरले गेले होते. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, हे गाणे तब्बल ४ मिनिटे वाजत राहिले. उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि उपस्थित सर्व लोक अत्यंत आदराने उभे राहिले होते. इतकेच नाही तर, खुद्द शिंदे हे गाण्याचे काही शब्द गुणगुणतानाही कॅमेऱ्यात कैद झाले. बॉलीवूडचे गाणे आणि अधिकृत राष्ट्रीय गीत यातील फरक ओळखण्यास तेथे उपस्थित असलेले प्रशासन आणि नेते अपयशी ठरले, हीच सर्वात मोठी चिंतेची बाब ठरली आहे.
एकनाथ शिंदेंची माफी आणि प्रशासकीय हलगर्जीपणा
हा प्रकार सोशल मीडियावर व्हायरल झाल्यानंतर आणि उपस्थितांमध्ये कुजबुज सुरू झाल्यानंतर एकनाथ शिंदे यांना आपल्या चुकीची जाणीव झाली. आपल्या भाषणाच्या सुरुवातीलाच त्यांनी या चुकीबद्दल जाहीर माफी मागितली. भविष्यात अशा चुका होऊ नयेत यासाठी आयोजकांना कडक सूचनाही दिल्या. त्यांनी स्पष्ट केले की, राष्ट्रगीत किंवा देशभक्तीशी संबंधित कार्यक्रमांमध्ये अशा प्रकारची चूक खपवून घेतली जाणार नाही. मात्र, आता विरोधकांकडून असा सवाल विचारला जात आहे की, जर उपमुख्यमंत्र्यांना ते गाणे चुकीचे आहे हे वेळीच समजले होते, तर त्यांनी ते गाणे थांबवून दुरुस्ती का केली नाही? ४ मिनिटे ते गाणे वाजेपर्यंत त्यांनी वाट का पाहिली? हा केवळ तांत्रिक बिघाड नसून, राष्ट्रवादाचा केवळ दिखावा करणाऱ्यांचा खरा चेहरा समोर आला आहे, अशी टीका आता केली जात आहे.
विरोधकांचा आक्रमक पवित्रा आणि भाजपची कोंडी
या घटनेनंतर विरोधकांना आयते कोलीत मिळाले आहे. काँग्रेसचे प्रवक्ते अतुल लोंढे पाटील यांनी सोशल मीडियावर यावर कडाडून टीका केली. त्यांनी विचारले की, आता भाजपच्या भावना दुखावल्या जाणार नाहीत का? एकनाथ शिंदे यांचा पुतळा जाळला जाणार का किंवा त्यांच्यावर गुन्हा दाखल होणार का? ज्या मुद्द्यावरून भाजप सोनिया गांधी आणि काँग्रेसला घेरण्याचा प्रयत्न करत होती, त्याच मुद्द्यावर त्यांच्या स्वतःच्या मित्रपक्षाने मोठी चूक केली आहे. आम आदमी पार्टीचे खासदार संजय सिंह यांनी तर थेट पंतप्रधान मोदींनाच आव्हान दिले आहे. त्यांनी म्हटले की, भाजपने वंदे मातरमचा वापर केवळ राजकारणासाठी केला आहे. त्यांच्या पूर्वजांचा इतिहास हा देशाला स्वातंत्र्य मिळवून देणाऱ्यांच्या विरोधात होता, असा गंभीर आरोपही त्यांनी केला. आरएसएसच्या मुख्यालयावर ५२ वर्षे तिरंगा का फडकवला गेला नाही, असा जुना प्रश्न त्यांनी पुन्हा उपस्थित केला. भाजपच्या आयटी सेलकडून सोनिया गांधींच्या विरोधात तक्रारी दाखल केल्या जात असताना, स्वतःच्या घरात घडलेल्या या प्रकारावर भाजप आता काय उत्तर देणार, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.
राष्ट्रवादाचे राजकारण आणि वास्तवातील अंतर
पंतप्रधान मोदींनी लाल किल्ल्यावरून केलेल्या भाषणात अर्बन नक्षलवादाचा उल्लेख केला होता, त्यानंतर भाजपने संपूर्ण लक्ष वंदे मातरमच्या मुद्द्यावर वळवले. काँग्रेसवर या गीताचा अपमान केल्याचे आरोप लावून जनतेचे लक्ष मूळ समस्यांवरून भरकटवण्याचा हा प्रयत्न असल्याचे विरोधकांचे म्हणणे आहे. ठाण्यातील घटनेने हे सिद्ध केले आहे की, ज्या गीतावरून राजकारण केले जात आहे, त्याचे गांभीर्य आणि ओळख खुद्द सत्ताधाऱ्यांकडेच नाही. एकीकडे जनतेला राष्ट्रप्रेमाचे धडे द्यायचे आणि दुसरीकडे सरकारी कार्यक्रमात बॉलीवूडची गाणी वाजवून त्याला राष्ट्रगीत म्हणून संबोधित करायचे, हा विरोधाभास जनतेला आता खटकू लागला आहे. जेव्हा आपण एखाद्या प्रतीकाचा वापर राजकीय फायद्यासाठी करतो, तेव्हा त्या प्रतीकाचा खरोखर आदर करणेही तितकेच महत्त्वाचे असते. ठाण्यातील प्रकरणाने केवळ एकनाथ शिंदे यांनाच नाही, तर भाजपलाही बॅकफूटवर आणले आहे.
निष्कर्ष: केवळ घोषणा नकोत, तर माहितीही हवी
वंदे मातरम हे भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील एक अत्यंत महत्त्वाचे गीत आहे. त्याचा सन्मान राखणे हे प्रत्येक भारतीयाचे कर्तव्य आहे. मात्र, राजकीय फायद्यासाठी या गीताचा ढाल म्हणून वापर करणाऱ्यांनी किमान त्या गीताचे मूळ स्वरूप तरी ओळखावे, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे. ठाण्यातील ही चूक प्रशासकीय असली तरी, त्याचे पडसाद राजकीय वर्तुळात बराच काळ उमटत राहतील. सोशल मीडियावर ज्या प्रकारे हा व्हिडिओ व्हायरल होत आहे, ते पाहता जनतेचा संताप आणि विरोधकांचे प्रश्न यांना उत्तरे देणे सरकारसाठी कठीण जाणार आहे. राष्ट्रवाद हा केवळ भाषणांपुरता मर्यादित नसावा, तर तो कृतीतून आणि योग्य ज्ञानातून दिसायला हवा, हेच या प्रकरणातून स्पष्ट होते.
