शाब्बास विश्वास नांगरे पाटील साहेब शाब्बास ..

खाकीचा हाफ प्रवास आणि घी चे राजकारण: एक व्यंगात्मक विश्लेषण

भारतीय लोकशाहीच्या रंगमंचावर सध्या एक नवा अंक सुरू झाला आहे, जिथे मुख्य पात्रांनी आपल्या ‘वर्दी’चा रंग आणि नियमपुस्तिकाचा अर्थ दोन्ही सोयीनुसार बदलून टाकले आहेत. अलीकडेच नागपूरच्या भूमीत जे घडले, ते पाहून वाटले की कदाचित आपण लोकशाहीतून सरळ चरणवंदना युगात प्रवेश केला आहे. ज्या खाकी वर्दीवर या देशाच्या संविधानाचे रक्षण करण्याची जबाबदारी होती, तीच खाकी आता नागपूरच्या हाफ पँटशी सलगी करताना पाहून कोणाच्याही डोळ्यात पाणी येईल दुःखाचे नाही, तर हसून हसून येणारे पाणी.

नागपूरचे विश्वास आणि इतिहासाचे शोध

१९९७ च्या बॅचचे आयपीएस अधिकारी, जे सध्या नागपूरचे पोलीस आयुक्त आहेत, त्यांनी एका सकल हिंदू समाज आयोजित हिंदू संमेलनात उभे राहून जी मुक्ताफळे उधळली, ती ऐकून थोर इतिहासकारही आपले पदव्यांचे कागद फाडून टाकतील. विश्वास नांगरे पाटील साहेबांनी चक्क राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे संस्थापक केशव बळीराम हेडगेवार यांना दूरदर्शी आणि महान राष्ट्रभक्त म्हणून घोषित केले. आता गमतीची गोष्ट अशी की, ज्या हेडगेवारांच्या देशभक्तीचे पुरावे सतीश चंद्र, बिपिन चंद्र किंवा सुमित सरकार यांसारख्या दिग्गज इतिहासकारांना आयुष्यभर शोधून सापडले नाहीत, ते पुरावे आपल्या पोलीस आयुक्तांना नागपूरच्या आयुक्त कार्यालयात बसल्या बसल्या सापडले. कदाचित युपीएससीच्या परीक्षेत जे इतिहास शिकवला जातो, त्यापेक्षा वेगळा व्हॉट्सॲप युनिव्हर्सिटीचा इतिहास आयुक्तांनी जास्त मन लावून वाचला असावा. ज्या संघाने १९४७ मध्ये स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर कित्येक दशके आपल्या मुख्यालयावर तिरंगा फडकवला नाही, त्यांच्या देशभक्तीचे सर्टिफिकेट आता संविधानिक पदावर बसलेला अधिकारी देतो, हेच तर या बदलत्या भारताचे लक्षण आहे.

नियमपुस्तिका: संदुकीत बंद की कचरापेटीत?

अखिल भारतीय सेवा (आचरण) नियम १९६८ नावाचा एक जुनाट दस्तऐवज आहे. या नियमांनुसार, कोणत्याही आयपीएस अधिकाऱ्याने राजकीय, धार्मिक किंवा वैचारिक संघटनेच्या व्यासपीठावर सरकारच्या परवानगीशिवाय जाता कामा नये. नियमावली सांगते की अधिकाऱ्यांनी राजकीय तटस्थता राखली पाहिजे. पण साहेब, हे नियम तर नेहरूंच्या काळातील आहेत! आताच्या काळात तर ‘चरणवंदना’ हाच सर्वात मोठा नियम आहे. जेव्हा एखादा अधिकारी हिंदू संमेलन २०२६ मध्ये उभा राहून भाषण देतो, तेव्हा ती त्याची वैयक्तिक मते नसतात, तर तो त्या वर्दीचा आणि संविधानाचा अपमान असतो, ज्याची त्याने शपथ घेतली आहे. जर याच जागी एखाद्या मुस्लीम अधिकाऱ्याने एखाद्या शांतता कमिटीच्या बैठकीत दोन इस्लामिक शब्द उच्चारले असते, तर आतापर्यंत त्याचे निलंबन होऊन त्याची चौकशी सुरू झाली असती. पण इथे तर संघ आहे, आणि जिथे संघ आहे तिथे सर्व काही माफ आहे.

संघी’ म्हणजे घी पिणारे!

सध्याच्या काळात सरकारी अधिकाऱ्यांसाठी संघी असणे हा एक ओटीपी (OTP) झाला आहे. हा ओटीपी टाकला की सत्तेची सर्व सुखे, क्रीम पोस्टिंग आणि पदोन्नतीचे दरवाजे आपोआप उघडतात. एका नेत्याने अगदी योग्य म्हटले आहे की, संघी मध्येच घी (तूप) लपलेले आहे. तुम्हाला जर तुपाचा प्याला प्यायचा असेल आणि सत्तेच्या मलाईचा आस्वाद घ्यायचा असेल, तर तुम्हाला नमस्ते सदा वत्सले म्हणता आलेच पाहिजे. राज ठाकरे यांनी यावर योग्यच टोला लगावला आहे की, जर तुम्हाला संघाची इतकीच स्तुती करायची असेल, तर आधी राजीनामा द्या आणि मग खुशाल शाखेत जाऊन बसा. पण राजीनामा कोण देणार? वर्दीची ताकद आणि संघाचा वरदहस्त असा कॉक्टेल अनुभव घ्यायला कोणाला आवडणार नाही?

संविधानाचा नॉर्थ पोल आणि संघाचा साऊथ पोल

संविधान सर्वांना समानतेची वागणूक देते, तर संघ एका विशिष्ट विचारधारेचा पुरस्कार करतो. हे दोन टोकांचे विचार आहेत, जसे उत्तर ध्रुव आणि दक्षिण ध्रुव. पण आपल्या काही अधिकाऱ्यांनी या दोन्ही ध्रुवांना एकत्र आणण्याचा चमत्कार करून दाखवला आहे. नागपूरमध्ये जेव्हा पोलीस आयुक्त अशा व्यासपीठावर जातात, तेव्हा नागपूरच्या सामान्य नागरिकाने, विशेषतः अल्पसंख्याकाने न्यायाची अपेक्षा कोणाकडे करावी? की त्याने आता आयुक्त कार्यालयाऐवजी थेट रेशीमबागच्या संघ कार्यालयातच आपली तक्रार घेऊन जावी? ज्या संघाने एकेकाळी संविधानाची होळी केली होती, ज्यांनी तिरंग्याला अशुभ मानले होते, त्या संघटनेचे गुणगान गाताना अधिकाऱ्यांच्या जिभेला थोडे तरी चटके बसायला हवे होते. पण सत्तेचा अनुग्रह मिळवण्यासाठी आता ‘नफ्या-तोट्या’चे गणित मांडले जाते, संविधानाचे नाही.

लोकशाहीचे स्तंभ आणि त्यांचे कोसळणे

आज केवळ नोकरशाहीच नाही, तर निवडणूक आयोग, तपास यंत्रणा आणि अगदी न्यायपालिका सुद्धा संशयाच्या भोवऱ्यात आहे. जेव्हा एखादी न्यायमूर्ती हायकोर्टातून निवृत्त होताना निर्लज्जपणे कबूल करते की मी संघामुळेच इथपर्यंत पोहोचले, तेव्हा समजून जावे की सिस्टिमला वाळवी लागली आहे. आज नागपूरला येणारा प्रत्येक नवा अधिकारी आधी संघ कार्यालयात जाऊन आपली हजेरी लावतो का, अशी परिस्थिती निर्माण झाली आहे.

निष्कर्ष

शेवटी, हे सर्व कशासाठी? तर सत्तेच्या मलाईसाठी, बढतीसाठी आणि राजाश्रय मिळवण्यासाठी. ज्यांच्यावर देशाची सीमा आणि अंतर्गत सुरक्षा राखण्याची जबाबदारी आहे, तेच जर एका विचारधारेचे गुलाम बनले, तर या देशाचे भविष्य धोकादायक आहे. नांगरे पाटील साहेब, तुम्ही तर रोल मॉडेल होतात, पण आता तुम्ही सत्तेच्या खेळातले केवळ एक मोहरे बनून राहिला आहात. खाकी वर्दी ही या देशाच्या स्वाभिमानाचे प्रतीक आहे, तिला हाफ पँटची जोड देऊन तिचे विद्रुपीकरण करू नका. नाहीतर इतिहास जेव्हा लिहिला जाईल, तेव्हा त्यात तुमच्या पराक्रमा पेक्षा तुमच्या लोटांगण  घालण्याच्या कलेचीच जास्त चर्चा होईल. सध्या तरी, संघी व्हा आणि घी प्या हाच या नव्या भारताचा नारा दिसतोय.

.