नांदेड (प्रतिनिधी) – आपल्या महान देशात आणि विशेषतः पुरोगामी महाराष्ट्रात भाड्याने देणे ही संस्कृती प्रचंड लोकप्रिय आहे. घर भाड्याने देणे, दुकान भाड्याने देणे किंवा लग्नकार्यासाठी भांडी भाड्याने देणे आपण आजवर ऐकले आहे. पण थेट माणसाचे आयुष्य ठरवणारी, रोगांचे निदान करणारी वैद्यकीय प्रयोगशाळेची सनद (लॅब लायसन्स) एखाद्या सदनिकेसारखी ११ महिन्यांच्या करारावर भाड्याने दिली जाते, आणि त्यानंतर जो काही खेळ सुरू होतो, तो थक्क करणारा आहे! हा केवळ खेळ नाही, तर माणसाच्या आरोग्याशी खेळणारा एक अत्यंत उत्कृष्ट आणि कायदेशीर वाटणारा फार्स आहे.
या कहाणीचे मुख्य नायक आहेत डॉ. भगवान लक्ष्मण चव्हाण. वय वर्षे अवघे ७५! छत्रपती संभाजीनगरचे (जुने औरंगाबाद) रहिवासी असलेले हे प्रयोगशाळा तज्ज्ञ सध्या शांततेत सेवानिवृत्तीचे जीवन जगणे अपेक्षित होते. पण सन २०२१ मध्ये त्यांनी एक अतिशय उदार निर्णय घेतला. त्यांनी आपली महाराष्ट्र मेडिकल कौन्सिलमध्ये नोंदणीकृत असलेली प्रयोगशाळा सनद (नोंदणी क्रमांक ४१३७९) नांदेड जिल्ह्यातील काही मंडळींना ११ महिन्यांच्या भाडेतत्त्वावर चालवण्यासाठी दिली. आता वैद्यकीय परवाना ही काही एखादी ऑटोरिक्षा किंवा भाड्याची सायकल नाही की जी कोणालाही चालवायला द्यावी, पण असो! येथेच तर खरी गोम आहे. ११ महिन्यांचा करार संपला, भाड्याची मुदत संपली, पण नांदेडच्या त्या अदृश्य आणि रक्तपिपासू टोळीची चव्हाण साहेबांच्या प्रमाणपत्रावरची माया काही संपेना!
करार संपून वर्ष सरली, तरीही नांदेड जिल्ह्यात चव्हाण साहेबांच्या नावाने रक्ताच्या आणि लघवीच्या चाचण्यांचा धडाका सुरूच आहे. आता यात सर्वात मोठी गंमत कोणती असेल? तर या डिजिटल युगातील इन्शुरन्स कंपन्या. डॉ. चव्हाण साहेब छत्रपती संभाजीनगरमधील आपल्या घरात आराम करत असताना, त्यांच्या मोबाईलवर अचानक टिंग टिंग असा संदेश येतो. हा संदेश बँक खात्यात पैसे जमा झाल्याचा नसतो, तर तो असतो इन्शुरन्स कंपन्यांचा! तुमच्या परवान्याखाली अमक्या-तमक्या रुग्णाच्या रक्ताची आणि लघवीची चाचणी यशस्वीरीत्या पूर्ण झाली आहे, असा तो संदेश असतो. डॉक्टर विचार करत असतील की, मी औरंगाबादमध्ये चहा पितोय आणि नांदेडमध्ये कोणाचे तरी रक्त आणि लघवी माझ्या नावाने तपासली जात आहे! ही कोणती अद्भुत जादू आहे? हा तर थेट टेली-पॅथॉलॉजीचा आणि अदृश्य प्रयोगशाळा चालकांचा एक अजब अविष्कारच म्हणावा लागेल!
आता या सर्व प्रकरणात नांदेडच्या जिल्हा आरोग्य अधिकारी कार्यालयाची भूमिका म्हणजे निव्वळ कौतुकास्पद! त्यांच्या नाकाखाली, नांदेड जिल्ह्यात एक अज्ञात टोळी एका ७५ वर्षीय वृद्धाच्या परवान्याचा सर्रास दुरूपयोग करून लोकांच्या जीवाशी खेळत आहे. पण आपले आरोग्य खाते एवढे संथ आणि सुशेगाद आहे की, त्यांना या अवैध प्रकाराचा सुगावाही लागत नाही. शेवटी वैतागून डॉ. चव्हाण यांना ७ सप्टेंबर २०२६ रोजी नांदेडच्या जिल्हा आरोग्य अधिकाऱ्यांच्या कार्यालयात लेखी अर्ज सादर करावा लागला. या तक्रारीत त्यांनी स्पष्टपणे डोके धरून सांगितले आहे की, बाबांनो, भविष्यात जर माझ्या या परवाना क्रमांकावरून रुग्णांना चुकीचे रिपोर्ट दिले गेले आणि कोणाचा जीव गेला, तर त्याला मी जबाबदार राहणार नाही! आता प्रश्न असा पडतो की, आरोग्य विभाग या चुकीच्या रक्त आणि लघवीच्या रिपोर्टमुळे कोणाचा गेम होण्याची वाट पाहत आहे का?
अज्ञात व्यक्तींनी चालवलेल्या या प्रयोगशाळांमध्ये नक्की काय चाचण्या होत असतील? एखादा सामान्य माणूस जेव्हा आपला रक्त किंवा लघवीचा नमुना देतो, तेव्हा त्याला वाटते की कोणीतरी तज्ज्ञ डॉक्टर त्याची तपासणी करत आहेत. पण प्रत्यक्षात तिथे चव्हाण साहेबांच्या प्रमाणपत्राची झेरॉक्स भिंतीवर लावून कोणीतरी कंपाउंडर किंवा अजरामर अज्ञात इसम रक्ताच्या रंगावरून आणि लघवीच्या वासावरून रिपोर्ट तयार करत नसेल कशावरून? याचे रक्त थोडे जास्त लाल दिसतेय, म्हणजे हिमोग्लोबिन १५ लिहून टाका! किंवा लघवीचा रंग पिवळा आहे, म्हणजे कावीळ घोषित करून टाका! अशा प्रकारचा धक्कादायक आणि संतापजनक कारभार तिथे सुरू असण्याची दाट शक्यता नाकारता येत नाही. कारण ज्यांच्या नावाने लायसन्स आहे, त्या चव्हाण साहेबांनाच माहिती नाही की त्यांच्या नावे रोज किती लिटर रक्ताचे रिपोर्ट बनवले जात आहेत!
सर्वात खोचक बाब म्हणजे, वैद्यकीय परवाना भाड्याने देणे हाच मुळात एक गंभीर नैतिक आणि कायदेशीर गुन्हा आहे. पण आपल्याकडे कायद्याची भीती कोणाला आहे? भाड्याने लायसन्स घ्यायचे, त्यावर लाखो रुपयांचा धंदा करायचा, गरिबांचे खिसे कापायचे आणि जेव्हा डॉक्टर करार संपवून लायसन्स परत मागेल, तेव्हा थेट त्यालाच अंगठा दाखवायचा! हे अयाती किंवा अज्ञात इसम एवढे निर्धास्त आहेत की त्यांना कायद्याचा, पोलिसांचा किंवा जिल्हा आरोग्य अधिकाऱ्यांचा कोणताही धाक उरलेला नाही. ते रोज सकाळी उठून चव्हाण साहेबांच्या नावाने लॅब उघडतात, लोकांच्या शरीरातून सुया खुपसून रक्त काढतात आणि संध्याकाळी मस्त गल्ला भरून घरी जातात.
आता या सर्व प्रकरणात डॉ. चव्हाण यांनी न्यायाची याचना केली आहे. ७५ वर्षांच्या या वृद्धाला आपल्या हक्काच्या प्रमाणपत्रासाठी नांदेडच्या सरकारी कार्यालयाचे उंबरठे झिजवावे लागत आहेत, ही आपल्या व्यवस्थेची शोकांतिका नाही तर काय? माझ्या नावाचा वापर करून माझी आणि रुग्णांची फसवणूक करणाऱ्या अज्ञात इसमांवर गुन्हे दाखल करा आणि मला न्याय द्या, अशी आर्त हाक त्यांनी मारली आहे. पण आपल्या लाल फितीच्या कारभारात ही फाईल कधी हलणार? जिल्हा आरोग्य अधिकारी साहेब कधी जागे होणार आणि त्या लॅबवर कधी धाड टाकणार? की नेहमीप्रमाणे तपास सुरू आहे, चौकशी समिती नेमली आहे अशा सरकारी उत्तरांच्या वाफा काढत या प्रकरणावर पडदा टाकला जाणार?
शेवटी एवढेच म्हणावेसे वाटते की, जर तुम्हालाही कोणत्याही कष्टाशिवाय, ज्ञानाशिवाय आणि पदवीशिवाय पॅथॉलॉजी लॅब चालवायची असेल, तर नांदेड जिल्हा तुमच्यासाठी सर्वोत्तम पर्याय आहे! फक्त एखाद्या वृद्ध डॉक्टरांचे लायसन्स काही महिन्यांसाठी भाड्याने मिळवा, नंतर करार संपला तरी ते परत करू नका, आणि बिंधास्तपणे लोकांच्या रक्ताशी खेळत राहा. कारण जोपर्यंत आपले सरकारी बाबू सुस्त आहेत, तोपर्यंत या देशात अदृश्य डॉक्टरांचे आणि बोगस लॅबचे साम्राज्य कधीच संपणार नाही! आता तरी जिल्हा आरोग्य अधिकाऱ्यांनी या कुंभकर्णी झोपेतून जागे व्हावे आणि चव्हाण साहेबांच्या या परवान्याचा गैरवापर करणाऱ्या रक्तपिपासू टोळीला गजाआड करावे, अन्यथा उद्या नांदेडकरांना स्वतःच्या रक्ताच्या रिपोर्टऐवजी केवळ पाणी पाहावे लागेल, हे नक्की!
संबंधित डॉक्टरचे निवेदन ….
