२२ विद्यार्थ्यांच्या मृत्यूवर मौन, पण शिव्यांवरून रडगाणे? जेंजी (Gen Z) विरुद्ध मोदी असा नवा संघर्ष

पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची प्रतिमा आजवर एक कणखर आणि अविचल नेता अशी राहिली आहे. मात्र, अलीकडच्या काही दिवसांत सोशल मीडियावर आणि जंतरमंतरच्या रस्त्यांवर जे चित्र पाहायला मिळत आहे, ते काहीतरी वेगळेच सूचित करत आहे. रात्री ११-१२ वाजता उठून देशाच्या पंतप्रधानांना व्हिडिओ संदेश जारी करावा लागतो, यातच सर्व काही आले. अमित शाह यांच्या राजीनाम्याची चर्चा सुरू झाल्यापासून पंतप्रधानांची झोप उडाली आहे की काय, असा प्रश्न आता विचारला जाऊ लागला आहे.

क्षमा की हतबलता? नुकत्याच समोर आलेल्या पाचव्या व्हिडिओमध्ये पंतप्रधान मोदी एका वेगळ्याच भूमिकेत दिसले. जंतरमंतरवर झालेल्या आंदोलनादरम्यान काही तरुणांनी, विशेषतः रुचिका नावाच्या १५ वर्षांच्या मुलीने, पंतप्रधानांना आणि त्यांच्या मातोश्रींना उद्देशून अपशब्द वापरले होते. यावर भाष्य करताना मोदींनी मुले चुकतात, मी त्यांना माफ करतो अशी भूमिका घेतली. त्यांनी दात आणि जिभेचे उदाहरण देत सांगितले की, जरी जिभेला जखम झाली तरी आपण आपले दात तोडत नाही. पण येथे खरा प्रश्न असा आहे की, ही खरंच क्षमा आहे की निवडणूक आणि कोर व्होटर (हक्काचा मतदार) दुरावण्याच्या भीतीने केलेली मलमपट्टी आहे?

विरोधाभासाचे राजकारण एकीकडे आयटी सेलच्या माध्यमातून मोदींची प्रतिमा अशी रंगवली जाते की, रशिया आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्षही त्यांना विचारून नाश्ता करतात [३]. मात्र, दुसरीकडे देशातील तरुण पिढी (जेंजी) रस्त्यावर उतरून इतक्या उघडपणे संताप व्यक्त करत आहे, हे ब्रँड मोदीसाठी धोक्याची घंटा आहे. जेव्हा एखादा व्हिडिओ करोडो लोकांपर्यंत पोहोचतो, तेव्हा याचा अर्थ असा होतो की त्या भावनेशी देशातील मोठा मतदार वर्ग सहमत आहे.

प्रियांका गांधी यांनी मोदींच्या या पिडीत प्रतिमेवर सडकून टीका केली आहे. त्यांच्या मते, मोदी नेहमी स्वतःला मिळणाऱ्या शिव्यांचे रडगाणे गात असतात, तर गांधी कुटुंबाने देशासाठी बलिदान दिले आहे. राहुल गांधींनी म्हटल्याप्रमाणे, जोपर्यंत तुम्ही पळता, तोपर्यंत ते मागे लागतात; पण जेव्हा तुम्ही फिरून उभे राहता, तेव्हा समोरचा मागे हटतो. आज तरुण पिढी तशीच उभी राहिलेली दिसत आहे.

ऐतिहासिक विधाने आणि दुटप्पीपणा पंतप्रधानांना आज स्वतःला मिळालेल्या शिव्यांचे दुःख होत आहे, पण भूतकाळात त्यांनी स्वतः वापरलेल्या शब्दांचे काय? ५० कोटींची गर्लफ्रेंड, जर्सी गाय, शूर्पणखेचे हसणे किंवा डॉ. मनमोहन सिंग यांच्याबद्दल रेनकोट घालून बाथरूममध्ये अंघोळ करण्याची कला ही विधाने खुद्द मोदींनीच केली होती. इतकेच नाही तर, महात्मा गांधींना शिव्या देणाऱ्या सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर्सना भाजपचे नेते सन्मानित करतात आणि खुद्द पंतप्रधान अशा व्यक्तींना फॉलो करतात, हे वास्तव ओल्ड न्यूज सारख्या प्लॅटफॉर्मने उघड केले आहे.

ज्वलंत प्रश्न आणि तात्पुरती मलमपट्टी देशातील खरा प्रश्न हा गाल्यांचा (शिव्यांचा) नसून गोल्यांचा (गोळ्यांचा) आहे. बिहारमध्ये आंदोलक तरुणांवर गोळ्या झाडल्या गेल्या, ज्यात काही निरपराध तरुणांचा जीव गेला किंवा ते गंभीर जखमी झाले. नीट (NEET) पेपर फुटीच्या प्रकरणामुळे २२ विद्यार्थ्यांनी आत्महत्या केली. या मुलांच्या पालकांची माफी पंतप्रधान कधी मागणार? ज्यांनी गोळ्या झाडण्याचे आदेश दिले, त्यांना वीरता पुरस्कार मिळणार की शिक्षा होणार? 

निष्कर्ष पंतप्रधानांचे हे रात्रीचे व्हिडिओ म्हणजे मोठ्या जखमेवर लावलेली साधी बँडेज (पट्टी) आहे. पण जखम इतकी खोल आहे की त्यासाठी सर्जरीची गरज आहे. लोकांच्या मनातील भीती संपली आहे आणि ते आता उघडपणे बोलू लागले आहेत. जोपर्यंत सरकार मूळ प्रश्नांवर (बेरोजगारी, पेपर फुटी, शेतकरी प्रश्न) काम करत नाही, तोपर्यंत केवळ भावनिक आवाहन करून जनक्षोभ शमवता येणार नाही. सत्ताधाऱ्यांनी हे लक्षात घेतले पाहिजे की, सार्वजनिक जीवनात ‘टाळ्या’ मिळतात, तशा गाळ्या ही सोसाव्या लागतात.