आता नाही थांबणार – संतोष पंडितांचा तुरुंगवास, व्यवस्थेचे वाभाडे आणि सामान्याचा लढा सामाजिक मुद्द्यांवर रोखठोक बोलणारे कार्यकर्ते संतोष पंडित यांना नुकतीच १५ दिवसांच्या न्यायालयीन आणि पोलीस कोठडीच्या कायदेशीर प्रक्रियेला सामोरे जावे लागले. मध्यरात्री साडेबारा ते एकच्या सुमारास झालेल्या अटकेपासून सुरू झालेला हा प्रवास येरवडा कारागृहापर्यंत पोहोचला. तुरुंगातील आणि पाच दिवसांच्या पोलीस कोठडीच्या काळात एकांतातील मानसिक दडपण तसेच नैराश्यामुळे हे सगळे बंद करून टाकावे का असा विचार त्यांच्या मनात डोकावून गेला होता. मात्र जामिनावर बाहेर आल्यानंतर सोशल मीडियावरील रील्स, सर्वसामान्य जनतेचा उस्फूर्त प्रतिसाद, पाठिंबा आणि प्रसारमाध्यमांनी दिलेली साथ पाहून संतोष पंडित यांनी आता नाही थांबणार असा ठाम निर्धार व्यक्त केला आहे. हा केवळ एका व्यक्तीचा प्रवास नसून एका सामान्य नागरिकाने प्रस्थापित व्यवस्थेशी घेतलेला पंगा आणि त्यातून समोर आलेले विदारक वास्तव आहे. पोलीस यंत्रणा, व्हीआयपी संस्कृती आणि सामान्य नागरिक संतोष पंडित यांनी आपण करत असलेले काम हे थेट पोलीस खात्याच्या हिताचेच असल्याचे स्पष्ट केले आहे. रस्त्यावरील खड्डे, पीएमपीएमएलच्या बंद पडणाऱ्या बसेस किंवा वाहतूक कोंडी या नागरी समस्या महापालिकेच्या निष्काळजीपणामुळे निर्माण होतात; परंतु रस्त्यावर उतरून शिव्या मात्र पोलिसांना खाव्या लागतात, कारण वाहतूक नियंत्रण पोलिसांच्या हाती असते. तसेच समाजातील दुटप्पीपणावर बोट ठेवताना त्यांनी व्हीआयपी संस्कृतीवर जोरदार प्रहार केला: फॅन्सी नंबर प्लेट्स आणि नो पार्किंग: लोकप्रतिनिधी, खासदार, आमदार किंवा शासन आणि भारत सरकार नाव लिहिलेल्या गाड्या जेव्हा नो पार्किंगमध्ये उभ्या असतात किंवा फॅन्सी नंबर प्लेट लावतात, तेव्हा पोलीस त्यांच्यावर कारवाई करत नाहीत. सामान्यांवर लगेच कारवाई: याउलट एखाद्या सर्वसामान्य नागरिकाची गाडी नो पार्किंगमध्ये दिसल्यास किंवा फॅन्सी नंबर प्लेट असल्यास तत्काळ दंडात्मक कारवाई केली जाते. या पक्षपाती व्यवहारामुळे पोलिसांची प्रतिमा जनतेच्या नजरेत विनाकारण खराब होते. पोलिसांचा कोणताही दोष नसताना त्यांना सहन करावा लागणारा जनक्षोभ आणि पोलीस व जनता यांच्यातील दरी भरून काढणे हाच आपला मुख्य उद्देश असल्याचे पंडित यांनी सांगितले. जलद गतीने कारवाई करणाऱ्या मुख्य पोलीस यंत्रणेच्या कार्यक्षमतेचे कौतुक करत त्यांनी आपण पोलिसांचे फॅन झालो असेही नमूद केले. १५ दिवसांचा कोठडीतील अनुभव आणि पायाभूत सुविधांचा बोजवारा तुरुंगातील आणि कोठडीतील १५ दिवसांच्या अनुभवातून संतोष पंडित यांनी पोलीस प्रशासनातील अत्यंत गंभीर पायाभूत त्रुटी चव्हाट्यावर आणल्या आहेत: कोथरूड पोलीस ठाण्यात लॉकअपचा अभाव: कोथरूड पोलीस ठाण्यात स्वतःचे लॉकअप उपलब्ध नाही. यामुळे पंडित यांच्यासारख्या आरोपीला चार दिवसांत पहिल्या दिवशी येरवडा, दुसऱ्या दिवशी खडकी, तिसऱ्या दिवशी पुन्हा येरवडा आणि चौथ्या दिवशी खडकी लॉकअप असा फेरफटका मारावा लागला. रात्री-अपरात्री आरोपींना एका ठाण्यातून दुसऱ्या ठाण्यात हलवताना पळून जाण्याचा धोका असतो, याकडे त्यांनी लक्ष वेधले. फरसखाना लॉकअप बंद आणि येरवड्यातील अतिगर्दी: ३० ते ३५ कैद्यांची क्षमता असलेले मध्यवर्ती ठिकाणचे फरसखाना पोलीस ठाण्याचे लॉकअप ड्रेनेजच्या समस्येमुळे बंद पडले आहे. तसेच विश्रामबाग आणि फरसखाना ठाण्याची जागा गणपती मंदिराच्या विस्तारासाठी जाणार असल्याने भविष्यात लॉकअपची कमतरता अधिक गंभीर होणार आहे. येरवडा कारागृहावरील ताण: येरवडा कारागृहाची मूळ क्षमता दोन ते अडीच हजार कैद्यांची असताना तेथे तब्बल सात हजार कैदी ठेवण्यात आले आहेत. शहरात मोठमोठ्या इमारतींचे बांधकाम होत असताना पायाभूत सुविधांकडे, रस्त्यांच्या रुंदीकरणाकडे आणि लॉकअपसारख्या आवश्यक व्यवस्थांकडे दुर्लक्ष होत असल्याबद्दल त्यांनी राज ठाकरे यांच्या १५ टक्के रस्त्यांच्या प्रमाणाचा संदर्भ देऊन टीका केली. नैराश्याकडून जिद्दीकडे: वाल्याचा वाल्मिकी आणि तत्त्वज्ञान तुरुंगात असताना निर्माण झालेल्या मानसिक ताणावर बोलताना पंडित यांनी वाल्या कोळी आणि नारद मुनी यांच्या कथेचा दाखला दिला. वाल्या कोळी दरोडे टाकत असताना त्याच्या कुटुंबाने पापात सहभागी होण्यास नकार दिला, त्यामुळे वाल्याचा वाल्मिकी झाला. मात्र पंडित यांनी स्पष्ट केले की, मी जे काम करतोय ते जनतेसाठी करत आहे आणि जनता पूर्णपणे माझ्या पाठीशी उभी आहे. त्यामुळे मला कोणत्याही वाल्मिकीची गरज नाही आणि मी नैराश्यात जाण्याचा प्रश्नच येत नाही, असा ठाम युक्तिवाद त्यांनी मांडला. तसेच माजी पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या निंदकाचे घर असावे शेजारी या वाक्याचा पुनरुच्चार करत पंडित यांनी स्पष्ट केले की व्यवस्थेतील डाग दाखवणे म्हणजे गुन्हा नाही. जर मित्राच्या शर्टवर डाग पडला असेल आणि तो दाखवून देणे गुन्हा ठरत असेल तर मला शिक्षा द्या, असे सांगत त्यांनी चुकीच्या धोरणांवर बोट ठेवण्याचा आपला घटनात्मक अधिकार बजावत राहण्याचा निर्धार व्यक्त केला. भाषेचा वाद, राजकीय दबाव आणि भावनिक दिलगिरी आपल्या आंदोलनादरम्यान वापरल्या जाणाऱ्या भाषेवर आणि अपशब्दांवर होणाऱ्या आलेखांवर संतोष पंडित यांनी अत्यंत प्रामाणिकपणे आपली बाजू मांडली: राजकीय दबाव आणि प्रक्षोभ: राजकीय पक्षांचे कार्यकर्ते फोन करून धमक्या देतात, शिवीगाळ करतात आणि त्याचे व्हिडिओ सोशल मीडियावर टाकतात. अशा वेळी सामान्य नागरिक म्हणून संतापाच्या भरात एखादा शब्द तोंडातून निघून जातो. कॉमन मॅन ही ओळख: आपण कोणत्याही राजकीय पक्षाचे कार्यकर्ते नाही किंवा आपला कोणता राजकीय अजेंडा नाही; आपण एक सामान्य नागरिक म्हणजेच कॉमन मॅन आहोत. देशातील १२० कोटी जनतेपैकी मोजकेच लोक पुढे येऊन प्रश्न विचारतात आणि व्यवस्थेने त्यांना अशा प्रकारे दाबणे अयोग्य आहे. हात जोडून माफी: तरीही आपल्या शब्दवापरामुळे कोणाचे मन दुखवले गेले असेल तर त्यांनी हात जोडून सार्वजनिकरीत्या माफी मागितली. अनेक राजकीय नेते शिवीगाळ करून जाहीर माफी मागतात आणि जनता त्यांना माफ करते, मग एका सामान्य नागरिकाला क्षमा का नाही, असा सवालही त्यांनी उपस्थित केला. सामाजिक बांधिलकी आणि भविष्याची दिशा संतोष पंडित यांनी आजवर केलेल्या सामाजिक कार्याची पाळेमुळे खूप खोलवर रुजलेली आहेत. दुसऱ्या टाळेबंदीच्या काळात सरकारने केवळ हप्ते स्थगिती दिली होती, पण सामान्यांचे व्यवसाय कोलमडले होते. अशा काळात त्यांनी तब्बल दोन लाख ऐंशी हजार लोकांना आर्थिक अडचणीतून बाहेर काढले आणि प्रत्यक्ष भेटीगाठी घेऊन सोळाशे ते सतराशे लोकांना आत्महत्येपासून परावृत्त केले. त्यामुळेच जनतेशी असलेली नाळ कोणीही तोडू शकत नाही, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला. कोठडीत असताना इतर कैद्यांनीही आपल्या व्यथा त्यांच्यासमोर मांडल्या. घाणीत पाय टाकलाय तर घाण अंगाला लागणारच, पण ही घाण साफ करायची मानसिकता हवी, या शब्दांत त्यांनी आपला लढा पुढे चालू ठेवण्याचे संकेत दिले. निष्कर्ष संतोष पंडित यांची अटक आणि त्यानंतरची सुटका ही केवळ एका वैयक्तिक वादाची परिणती नाही, तर ती प्रशासनातील त्रुटी, पोलीस ठाण्यांमधील पायाभूत सुविधांचा अभाव आणि सर्वसामान्यांचा दबलेला आवाज पुन्हा एकदा चव्हाट्यावर आणणारी घटना आहे. कायदेशीर प्रक्रियेचा आदर करत आणि स्वतःच्या भाषेत सुधारणा करण्याचे कबूल करत संतोष पंडित यांनी जनतेच्या व मीडियाच्या पाठिंब्याच्या जोरावर आपले सामाजिक काम अधिक तीव्रतेने चालू ठेवण्याचा निर्धार व्यक्त केला आहे. Kanthak Suryatal Post Views: 52 Facebook WhatsApp Telegram Twitter LinkedIn Snapchat Threads Post navigation नागपूर महानगरपालिकेच्या घनकचरा व्यवस्थापनाची चौकशी करा – किशोर तिवारी आरक्षणाच्या आडून महिलांवर अश्लील भाष्य? माजी मंत्री लक्ष्मण ढोबळेंच्या बेताल वक्तव्यावरून नांदेडमध्ये संतापाचा उद्रेक!
