इराण आणि अमेरिका यांच्यातील तणाव आता एका अशा टप्प्यावर पोहोचला आहे जिथे युद्धाची ठिणगी कधीही पडू शकते. ताज्या घडामोडींनुसार, इराणने अधिकृतपणे लाल समुद्रावर ताबा मिळवण्याची तयारी दर्शवली असून, परिस्थिती इतकी गंभीर झाली आहे की इराणने आपले हवाई क्षेत्र (Airspace) दोन दिवसांसाठी पूर्णपणे बंद केले आहे. या निर्णयामुळे जागतिक स्तरावर चिंतेचे वातावरण निर्माण झाले असून अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणवर लष्करी कारवाई करण्याच्या दिशेने पावले उचलण्यास सुरुवात केली आहे.
ट्रम्प यांची आपत्कालीन बैठक आणि लष्करी सज्जता
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी या परिस्थितीचे गांभीर्य ओळखून आपल्या उच्चस्तरीय सल्लागारांसोबत (Top Advisors) तातडीची आपत्कालीन बैठक बोलावली आहे. सूत्रांच्या हवाल्याने असे म्हटले जात आहे की, ट्रम्प यांच्याकडे आता लष्करी हल्ल्याशिवाय दुसरा कोणताही पर्याय उरलेला नाही. परिस्थिती इतकी तणावपूर्ण आहे की, ट्रम्प यांनी आपल्या मुलाच्या लग्नाला जाण्याचा नियोजित कार्यक्रमही रद्द केला असून, ते पूर्णवेळ या युद्धाच्या तयारीवर लक्ष केंद्रित करत आहेत.गेल्या काही आठवड्यांपासून ट्रम्प इराणवर लष्करी कारवाई करण्याच्या विचारात होते, परंतु त्यांनी स्वतःला रोखून धरले होते. मात्र, आता चर्चेचे सर्व मार्ग खुंटले असल्याचे दिसत असून, ट्रम्प लष्करी कारवाईसाठी अधिक आग्रही असल्याचे समजते. जोपर्यंत चर्चेतून कोणताही ठोस मार्ग निघत नाही, तोपर्यंत लष्करी कारवाई हाच शेवटचा पर्याय असल्याचे अमेरिकन प्रशासनाचे मत बनले आहे.
इराणची तिसऱ्या युद्धाची घोषणा
दुसरीकडे, इराणची इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) मागे हटण्यास तयार नाही. IRGC ने जाहीर केले आहे की, येणाऱ्या काही तासांत इराणचे सैन्य अमेरिकेसोबत पुन्हा युद्ध सुरू करण्याची तयारी करत आहे. इराणने याला तिसऱ्या युद्धाची (Third War) योजना असे नाव दिले असून, यामध्ये केवळ अमेरिकाच नाही तर तिच्या मित्रराष्ट्रांनाही मोठ्या प्रमाणावर लक्ष्य केले जाणार असल्याचे स्पष्ट केले आहे. इराणने आपले हवाई क्षेत्र सोमवारी सकाळपर्यंत बंद ठेवण्याचा निर्णय नोटाम (NOTAM) द्वारे जाहीर केला आहे, जे मोठ्या लष्करी हालचालींचे संकेत मानले जात आहेत. इराणच्या मते, हा युद्धाचा तिसरा मोर्चा असून त्याची पूर्ण तयारी करण्यात आली आहे.
इराणची रणनीती: इंटरनेट केबल्स आणि सामुद्रधुनीवर हल्ला
इराणने केवळ लष्करी हल्ल्याची धमकी दिली नाही, तर जागतिक अर्थव्यवस्थेची नाडी कापण्याची योजनाही आखली आहे. इराणच्या रणनीतीनुसार, अमेरिकेने हल्ला केल्यास त्याला प्रत्युत्तर म्हणून दोन मोठे पाऊल उचलले जातील.
बाब अल-मंडेब सामुद्रधुनी बंद करणे: इराणने बाय फायर म्हणजेच थेट लष्करी बळाचा वापर करून बाब अल-मंडेब (Bab-el-Mandeb Strait) हा मार्ग बंद करण्याची योजना आखली आहे. हा तो मार्ग आहे ज्याद्वारे युरोपला तेलाचा पुरवठा केला जातो. जर हा मार्ग बंद झाला तर संपूर्ण युरोपची अर्थव्यवस्था ठप्प होऊ शकते आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यावर प्रचंड दबाव निर्माण होईल. यासाठी इराण आपली सेना किंवा हुथी बंडखोरांचा वापर करू शकतो.
इंटरनेट केबल्स कापून टाकणे: इराणने होर्मुझ सामुद्रधुनीच्या (Strait of Hormuz) खाली असलेल्या सात सबमरीन इंटरनेट केबल्स कापून टाकण्याची धमकी दिली आहे. जर या केबल्स कापल्या गेल्या, तर आखाती देशांमध्ये असा आर्थिक पेचप्रसंग (Economic Crisis) निर्माण होईल ज्याची कोणी कल्पनाही केली नसेल. जगातील सर्वात श्रीमंत मानले जाणारे आखाती देश यामुळे पूर्णपणे कोलमडून पडू शकतात.
क्षेपणास्त्र आणि ड्रोनचा पाऊस
इराण केवळ व्यापारी मार्ग रोखण्यावर थांबणार नाही, तर त्यांनी पुढच्या पिढीतील (Next Generation) क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनच्या साहाय्याने प्रत्युत्तराची तयारी केली आहे. इराणच्या सूत्रांनुसार, आखाती प्रदेशातील ऊर्जा पायाभूत सुविधांवर (Energy Infrastructure) दररोज शेकडो हल्ले केले जातील. यामध्ये पॉवर प्लँट्स आणि ऑईल रिफायनरीज यांना प्रामुख्याने लक्ष्य केले जाईल. जर अमेरिकेने एकही एअर स्ट्राईक केला, तर इराण हजारो क्षेपणास्त्रे डागून युद्धाचा व्याप्ती मोठ्या प्रमाणावर वाढवेल, असा इशारा देण्यात आला आहे.
जागतिक अर्थव्यवस्थेवर होणारे परिणाम
इराणने अमेरिका आणि इस्रायलच्या या भूमिकेची तुलना रशियन रुलेट (Russian Roulette) या जीवघेण्या खेळाशी केली आहे. या युद्धाचा परिणाम म्हणून जागतिक अर्थव्यवस्थेचे पतन होऊ शकते आणि गॅसच्या किमतीत प्रचंड मोठी वाढ होऊ शकते. जर आखाती देशांमधील तेलाचा पुरवठा खंडित झाला आणि इंटरनेट सेवा विस्कळीत झाली, तर विकसित देशांनाही त्याचा मोठा फटका बसेल.सध्याची परिस्थिती पाहता, अमेरिका आणि इराण या दोघांपैकी कोणीही माघार घेण्यास तयार नाही. डोनाल्ड ट्रम्प आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षा सल्लागारांसोबत सतत बैठका घेत असून, इराणनेही आपल्या सैन्याला युद्धाच्या मैदानात उतरण्यासाठी सज्ज राहण्याचे आदेश दिले आहेत. या संघर्षाचे रूपांतर पूर्ण क्षमतेच्या युद्धात झाल्यास, ते केवळ या दोन देशांपुरते मर्यादित न राहता संपूर्ण जगाला आपल्या कचाट्यात घेण्याची शक्यता आहे.
निष्कर्ष
थोडक्यात सांगायचे तर, इराणने तिसऱ्या आघाडीची घोषणा करून जगाला संकटाच्या उंबरठ्यावर उभे केले आहे. इंटरनेट केबल्स कापण्याची धमकी आणि महत्त्वाचे सागरी मार्ग बंद करण्याची योजना यामुळे जागतिक व्यापार आणि संवाद यंत्रणा कोलमडू शकते. डोनाल्ड ट्रम्प यांची लष्करी आक्रमकता आणि इराणची कडवी प्रतिकारशक्ती यामुळे येणारे काही तास संपूर्ण जगासाठी अत्यंत निर्णायक ठरणार आहेत. युद्धाचा हा भडका उडाल्यास त्याचे परिणाम अनेक दशके जगाला भोगावे लागतील.
