शॅडो ऑफ द आर्सेनल: इराणचा भूगर्भस्थ लष्करी विस्तार आणि अमेरिकेसोबतचा नवा संघर्ष

ट्रम्प म्हणतात युद्ध संपले, पण इराणने जमिनीखाली उभारला नव्या क्षेपणास्त्रांचा कारखाना!

४ अब्ज डॉलर्सचे नुकसान आणि रिक्त साठे: अमेरिकन हवाई संरक्षण यंत्रणेपुढील मोठे आव्हान

 मध्यपूर्वेतील नव्या शॅडो वॉरचे स्वरूप

मध्यपूर्वेतील युद्ध भूमीवरून आता समुद्राच्या ६,००० मीटर खोलीपर्यंत आणि आकाशातील इलेक्ट्रॉनिक युद्धभूमीवर पोहोचले आहे. अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी इराणसोबतचे युद्ध प्रभावीपणे संपले आहे आणि इराण लष्करीदृष्ट्या पराभूत झाला असल्याचा दावा केला असला, तरी प्रत्यक्षात परिस्थिती भलतीच गंभीर दिसत आहे. अमेरिकन आणि इस्रायली दलांनी गेल्या आठ महिन्यांत केलेल्या प्रचंड बॉम्बवर्षावानंतरही, इराणने आपल्या अथांग भूगर्भस्थ मिसाईल सिटीज(भूमिगत क्षेपणास्त्र शहरे) मधून सैन्याची ताकद पुन्हा उभी करण्यास सुरुवात केली आहे. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनल गार्ड कॉर्प्स  ने नुकतीच एका अतिप्रगत भूमिगत क्षेपणास्त्र शहराची निर्मिती जगासमोर आणली आहे. हा केवळ शस्त्रास्त्रांचा साठा दडवून ठेवण्याचा प्रयत्न नसून, जमिनीखालीच पूर्ण क्षमतेने क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोनचे उत्पादन सुरू ठेवण्याचे एक अवाढव्य धोरण आहे. त्यामुळे पृष्ठभागावरील लष्करी तळांवर हल्ले करून इराणची लष्करी ताकद नष्ट करण्याचे पाश्चात्य राष्ट्रांचे प्रयत्न आता निष्फळ ठरताना दिसत आहेत.

इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअरचा मोठा धक्का: ड्रोन हायजॅकिंग आणि पाणबुड्या ताब्यात घेतल्याचा दावा

इराणचे सर्वोच्च सुरक्षा प्रमुख मोहसीन रझाई  यांनी अमेरिकन लष्कराच्या आधुनिक तंत्रज्ञानाला सुरुंग लावल्याचा एक खळबळजनक दावा केला आहे. रझाई यांच्या दाव्यानुसार, इराणच्या प्रगत इलेक्ट्रॉनिक वॉरफेअर (इलेक्ट्रॉनिक युद्धप्रणाली) सिस्टीमने आकाशात उडणारी ७ अमेरिकन मानवरहित विमाने (ड्रोन) हवेतच पूर्णपणे आपल्या नियंत्रणात घेतली आणि त्यांना कोणतीही हानी न पोहोचवता सुखरूप जमिनीवर उतरवले. एवढेच नव्हे, तर रझाई यांनी हा संघर्ष केवळ आकाशापुरता मर्यादित नसून समुद्राच्या अथांग खोलीत पसरल्याचे सांगितले. इराणच्या सैन्याने समुद्रात ६,००० मीटर (अंदाजे २०,००० फूट) खोल समुद्रात काम करण्याची क्षमता असलेली २ अत्याधुनिक अमेरिकन मानवरहित अंडरवॉटर व्हेईकल्स (अंडरवॉटर पाणबुड्या/ड्रोन) ताब्यात घेतल्याचा दावा केला आहे. जरी वॉशिंग्टन किंवा अमेरिकन संरक्षण मंत्रालयाने या दाव्यांची अधिकृत पुष्टी केलेली नसली आणि स्वतंत्र तांत्रिक पुरावे समोर आले नसले, तरी या दाव्यांनी अमेरिकन लष्करी वर्तुळात प्रचंड खळबळ उडवून दिली आहे. जर हे दावे खरे ठरले, तर याचा अर्थ असा होतो की इराणने अमेरिकेच्या अत्यंत संवेदनशील आणि गुप्त लष्करी तंत्रज्ञानावर कब्जा मिळवला आहे.

भूगर्भस्थ मिसाईल सिटी: शस्त्रांच्या साठवणुकीकडून थेट भूमिगत उत्पादनाकडे

इराणच्या लष्करी धोरणातील सर्वात मोठा आणि धोरणात्मक बदल म्हणजे त्यांच्या ‘मिसाईल सिटीज’चे नवे स्वरूप. याआधी भूमिगत बंकर्सचा वापर केवळ शत्रूच्या हवाई हल्ल्यांपासून क्षेपणास्त्रे सुरक्षित ठेवण्यासाठी केला जात असे. मात्र, आता इराणने या क्षेपणास्त्र शहरांचे रूपांतर थेट शस्त्रास्त्रांच्या उत्पादनात केले आहे. इराणच्या सशस्त्र दलांचे प्रमुख मेजर जनरल अब्‍दुल्लाही (अब्‍दुलरहीम मुसावी) आणि IRGC एरोस्पेस फोर्सचे कमांडर ब्रिगेडियर जनरल सय्यद मजीद मुसावी यांच्या उपस्थितीत या नव्या भूमिगत संकुलाचे अनावरण करण्यात आले. या संकुलात बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांबरोबरच क्रूझ क्षेपणास्त्रे आणि अत्याधुनिक लाँच सिस्टीम्सची मोठी फळी तैनात करण्यात आली आहे. या वेळी बोलताना मेजर जनरल अब्‍दुल्लाही यांनी शत्रूंना थेट इशारा दिला की, इराणची ही प्रगत क्षेपणास्त्रे युद्धभूमीवर आपल्या प्रभावाने शत्रूला हादरवून सोडतील. IRGC चे प्रवक्ते ब्रिगेडियर जनरल हुसेन मोहेबी यांनी स्पष्ट केले की, इराणने आपल्या क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन उत्पादन लाईन्स जमिनीवरून थेट खोल भूगर्भात हलवल्या आहेत. यामुळे शत्रूने जमिनीवरील पृष्ठभागावर कितीही भीषण बॉम्बवर्षाव केला, तरी भूगर्भातील कारखान्यांमध्ये क्षेपणास्त्रांची निर्मिती २४ तास अखंडपणे सुरू राहील.

क्षेपणास्त्रांचा अफाट साठा आणि उत्पादनाची आकडेवारी

इराणवरील आठ महिन्यांच्या प्रदीर्घ बॉम्बवर्षावानंतरही इराणची शस्त्रनिर्मिती पूर्णपणे रोखणे पाश्चात्य राष्ट्रांना शक्य झालेले नाही. ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार आणि पाश्चात्य गुप्तचर संस्थांच्या मूल्यांकनानुसार:

• दरमहा उत्पादन: इराणचे क्षेपणास्त्र कारखाने सध्या युद्धापूर्वीच्या क्षमतेच्या ५०% क्षमतेने चालत असले, तरी इराण दरमहा ५० नवे बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र तयार करत आहे.
• सध्याचा साठा: इराणच्या शस्त्रागारात आजही किमान १,७०० बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा प्रचंड साठा सुस्थितीत उपलब्ध आहे.
• युद्धातील वापर: फेब्रुवारीमध्ये युद्ध सुरू झाल्यापासून इराणने आतापर्यंत २,२०० पेक्षा जास्त बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे आणि ४,९०० पेक्षा जास्त शाहेद ड्रोन डागले आहेत.

ही आकडेवारी हेच सिद्ध करते की, प्रचंड नुकसान सोसल्यानंतरही इराणची शस्त्रे तयार करण्याची आणि सतत पुरवठा चालू ठेवण्याची क्षमता नष्ट झालेली नाही.

अमेरिकन हवाई संरक्षण यंत्रणेवरील ताण आणि आयआरजीसीचे ९ दावे

इराणच्या या सातत्यपूर्ण क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यांमुळे अमेरिका आणि तिच्या मित्रांच्या हवाई संरक्षण यंत्रणेवर प्रचंड आर्थिक आणि लष्करी ताण आला आहे.

• पॅट्रियट इंटरसेप्टर्सचा प्रचंड वापर: इराणचे हल्ले रोखण्यासाठी अमेरिकन दलांना किमान १,००० पॅट्रियट इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रे डागावी लागली आहेत.
• आर्थिक नुकसान: एका पॅट्रियट इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्राची किंमत तब्बल ४० लाख डॉलर ($4 Million) आहे. म्हणजेच या हल्ल्यांना उत्तर देताना अब्जावधी डॉलर्सचा चुराडा झाला आहे.
• उत्पादनाची मर्यादा: अमेरिका वर्षाला साधारणपणे केवळ ६५० पॅट्रियट क्षेपणास्त्रांची निर्मिती करू शकते. मात्र या युद्धाने एकाच वर्षात १,००० हून अधिक क्षेपणास्त्रे गिळंकृत केल्यामुळे अमेरिकेचा राखीव साठा वेगाने रिकामा होत आहे, ज्याचा परिणाम इतर जागतिक ठिकाणांवरील सुरक्षेवर होत आहे.

त्याच वेळी IRGC एरोस्पेस फोर्सचे प्रवक्ते ब्रिगेडियर जनरल हुसेन मोहेबी यांनी आपल्या दलाच्या ९ प्रमुख कामगिरींचा पाढा वाचला. यामध्ये: 

१. शाहेद-१३६ ड्रोन (Shahed-136), अरमान क्षेपणास्त्र (Arman Missile), ३५८ ड्रोन आणि थर्ड खोर्दाद (Khordad-3) हवाई संरक्षण यंत्रणेचे स्वदेशी आणि अथांग उत्पादन. 

२. परदेशी सुटे भाग आणि आयातीवरील अवलंबित्व पूर्णपणे कमी करणे. 

३. २६० हून अधिक शत्रूची विमाने आणि ड्रोन नष्ट केल्याचा दावा: यामध्ये F-35, F-16, F-5, F-18 यांसारखी आधुनिक लढाऊ विमाने तसेच MQ-1 आणि RQ-4 सारख्या महाकाय ड्रोनचा समावेश असल्याचे त्यांनी सांगितले. 

४. रेडार-इव्हॅसिव्ह तंत्रज्ञान: इराणने आपल्या क्षेपणास्त्रांचे रेडार सिग्नेचर कमी केले आहे, ज्यामुळे ती क्षेपणास्त्रे अमेरिकेच्या THAD आणि पॅट्रियटसारख्या प्रगत संरक्षण यंत्रणांना गुंगारा देऊन लक्ष्यावर मारा करत आहेत.

मुत्सद्देगिरीचा नकार आणि जागतिक संघर्षाचा इशारा

राजनैतिक आघाडीवर इराणने आपले धोरण अत्यंत कठोर ठेवले आहे. कतार आणि पाकिस्तान हे दोन्ही देश अमेरिका आणि इराणमध्ये मध्यस्थीचे प्रयत्न करत असले, तरी इराणचे सुरक्षा प्रमुख मोहसीन रझाई यांनी स्पष्ट केले आहे की, वॉशिंग्टनसोबत सध्या कोणतीही थेट किंवा गुप्त चर्चा सुरू नाही.

• अणुकार्यक्रमावर ठाम: इराणने संवर्धित युरेनियमचा  एक कणही परदेशात पाठवण्यास किंवा हस्तांतरित करण्यास स्पष्ट नकार दिला आहे.
• होर्मुझची सामुद्रधुनी: इराणच्या अटी मान्य होईपर्यंत होर्मुझची सामुद्रधुनी  व्यापारासाठी पूर्ववत खुली केली जाणार नाही.
• ग्लोबल रिटॅलिएशनचा इशारा: जर अमेरिकेने इराणवर पुन्हा हल्ला केला, तर इराण आपला पलटवार केवळ मध्यपूर्वेपुरता मर्यादित ठेवणार नाही. युरोपमधील अमेरिकन लष्करी तळ, दूरवरच्या बेटांवरील लष्करी ठिकाणे आणि ज्या देशांच्या भूमीचा वापर इराणवर हल्ला करण्यासाठी केला जाईल, त्या सर्वांना थेट लक्ष्य केले जाईल असा थेट इशारा रझाई यांनी दिला आहे.

निष्कर्ष: जमिनीखालील युद्ध आणि भविष्यातील आव्हाने

इराणचा हा भूगर्भस्थ लष्करी विस्तार जागतिक राजकारणाला आणि युद्धशास्त्राला एका नव्या वळणावर घेऊन आला आहे. अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष ट्रम्प युद्ध संपल्याचे घोषित करत असले, तरी इराण जमिनीखाली क्षेपणास्त्रांची नवी फौज उभारून युद्धाच्या तिसऱ्या लाटेची  तयारी करत आहे. जमिनीवर दिसणारे तळ उद्ध्वस्त करून शत्रूला पराभूत करण्याचे दिवस आता मागे पडले आहेत. जमिनीच्या शेकडो मीटर खाली चालू असलेले हे क्षेपणास्त्र उत्पादन हेच दाखवते की, इराण दीर्घकालीन संघर्षासाठी पूर्णपणे सज्ज आहे. पश्चिम आशियातील हे अदृश्य युद्ध येत्या काळात जागतिक शांततेला आणि सुरक्षेला एका मोठ्या महायुद्धाच्या खाईत लोटू शकते, हेच या सर्व घडामोडींवरून स्पष्ट होते.