इराण संकट: जे. डी. व्हान्स यांचा मध्यस्थीचा प्रयत्न, तर पेंटागॉनकडून विमानवाहू युद्धनौका तैनात! वाशिंग्टन / तेहरान / बगदाद (खास प्रतिनिधी) – जागतिक खनिज तेल आणि एलएनजी पुरवठ्याचा मुख्य मार्ग मानल्या जाणाऱ्या हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत परिस्थिती अत्यंत स्फोटक आणि चिंतातुर बनली आहे. इराणने लागू केलेल्या सागरी निर्बंधांचे उल्लंघन केल्याचा ठपका ठेवत एकाच दिवसात चार खनिज तेलाचे टँकर सागरी सुरुंगांच्या स्फोटात जळून खाक झाले आहेत. या अभूतपूर्व सागरी संकटामुळे जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळी उद्ध्वस्त होण्याचा धोका निर्माण झाला असून, दुसरीकडे अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या वॉर रूममध्ये इराणविरुद्धच्या पुढील रणनीतीवरून तीन परस्परविरोधी गटांमध्ये जोरदार संघर्ष सुरू झाला आहे. हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत इराणचा सागरी विळखा आणि सुरुंग पेरणी इराणच्या नौदलाने दिलेल्या माहितीनुसार, रविवारी दुपारी पूर्व हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीत चौथी सागरी दुर्घटना घडली. सदर तेल टँकरने आपली ऑटोमॅटिक आयडेंटिफिकेशन सिस्टीम बंद ठेवली होती आणि इराणने प्रतिबंधित घोषित केलेल्या सागरी क्षेत्रात प्रवेश केला होता. यानंतर हा टँकर सागरी सुरुंगावर आदळला आणि त्याला भीषण आग लागली. याच दिवशी सकाळी अशाच प्रकारे अन्य तीन टँकर सागरी सुरुंगाच्या स्फोटात जळाले होते. त्यामुळे २४ तासांच्या आत इराणच्या सागरी हद्दीजवळ उद्ध्वस्त झालेल्या टँकरची संख्या चारवर पोहोचली आहे. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स नौदलाने स्पष्ट केले आहे की, ज्या जहाजांनी इराणच्या सागरी निर्बंधांचे उल्लंघन केले, त्यांना या परिणामांना सामोरे जावे लागले आहे. हॉर्मुझची सामुद्रधुनी हा पर्शियन आखाताला ओमानच्या आखाताशी जोडणारा सर्वात महत्त्वाचा सागरी मार्ग आहे. या मार्गावरून जाणाऱ्या व्यावसायिक जहाजांसाठी इराणने आता स्वतःचे कडक नियम लागू केले आहेत. इराणच्या सूचनेनुसार, ज्या जहाजांनी पूर्वनियोजित परवानगी घेतली आहे आणि इराणने निश्चित केलेल्या कॉरिडोअरमधून प्रवास केला आहे, तीच जहाजे सुरक्षितपणे पार करू शकतात. याउलट, इराणी नियंत्रण टाळण्यासाठी ओमानच्या सागरी हद्दीजवळून जाणाऱ्या दक्षिणेकडील मार्गांना इराणने अनधिकृत घोषित केले असून तिथे मोठ्या प्रमाणावर सागरी सुरुंग पेरले आहेत. त्यामुळे इराणच्या परवानगीशिवाय मार्ग बदलण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या जहाजांना थेट सागरी सुरुंगांच्या जीवघेण्या धोक्याला सामोरे जावे लागत आहे. इराणने स्पष्ट इशारा दिला आहे की, जोपर्यंत तेहरानच्या सुरक्षेला असणारा धोका पूर्णपणे टळत नाही, तोपर्यंत हे सागरी निर्बंध कायम राहतील. हे सर्व निर्बंध २८ फेब्रुवारी रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने इराणवर केलेल्या लष्करी हल्ल्यानंतर लागू करण्यात आले आहेत. इराकची आर्थिक कोंडी: ६० अब्ज डॉलरचे नुकसान आणि सीमेवर अमेरिका-इराण तणाव मध्य पूर्वेतील या वाढत्या संघर्षात इराक दोन महासत्तांच्या कचाट्यात पूर्णपणे भरडला गेला आहे. इराकचे परराष्ट्र मंत्री फुआद हुसेन यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, वॉशिंग्टनने बगदादवर इराणसोबतच्या सर्व सीमा बंद करण्यासाठी प्रचंड दबाव आणला आहे आणि केवळ दोन सीमा मार्ग उघडे ठेवण्याची अट घातली आहे. अमेरिकेच्या लष्करी मोहिमेला आणि सागरी नाकेबंदीला अपेक्षित यश मिळत नसल्यामुळे अमेरिकेने इराकवर हा राजकीय व आर्थिक दबाव वाढवला आहे. हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेलाची निर्यात ठप्प झाल्यामुळे इराकचे जवळपास ६० अब्ज डॉलरचे प्रचंड आर्थिक नुकसान झाले आहे. इराकचे पंतप्रधान अली अल-झैदी यांनी अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्याशी फोनवरून चर्चा करताना स्पष्ट शब्दात बजावले की, इराक आपल्या भूमीचा किंवा हवाई क्षेत्राचा वापर इराणसारख्या शेजारील देशांवर लष्करी हल्ले करण्यासाठी करू देणार नाही. दुसऱ्या बाजूला, अमेरिकेच्या मध्यवर्ती कमांडने इराणचे लष्करी पुरवठा मार्ग तोडण्यासाठी टास्क फोर्स आयर्न गेट नावाची विशेष तुकडी स्थापन केली आहे. ही तुकडी इराणकडून इराक आणि कॅस्पियन समुद्राद्वारे होणाऱ्या शस्त्रास्त्रांची आणि प्रतिबंधित साहित्याची वाहतूक रोखण्याचे काम करत आहे. इराकच्या आत कार्यरत असलेल्या सशस्त्र गटांशी इराणचे जवळचे संबंध असल्याने या मार्गांवरून होणाऱ्या शस्त्रास्त्रांच्या देवाणघेवाणीची अमेरिकेला मोठी चिंता आहे. परंतु या सर्व तणावामुळे इराकमध्ये व्यापारी नुकसान, तीव्र निदर्शने आणि नव्या युद्धाची भीती निर्माण झाली आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या वॉर रूममध्ये ३ तट: अमेरिकेच्या पुढील रणनीतीवर मतभेद इराणसोबतच्या आठ महिन्यांच्या संघर्षानंतर आणि अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकांमध्ये रिपब्लिकन पक्षाच्या पराभवानंतर, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासमोर इराणबाबत तीन अत्यंत भिन्न रणनीती मांडल्या जात आहेत. ट्रम्प प्रशासनाच्या आत आणि बाहेर या तीन गटांमध्ये कोणता मार्ग निवडायचा यावरून तीव्र संघर्ष सुरू आहे. पहिला गट: मुत्सद्देगिरी आणि युद्धातून बाहेर पडण्याचा मार्ग प्रमुख नेते: उपाध्यक्ष जे. डी. व्हान्स आणि विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ. दृष्टिकोन: इराणवर आणखी मोठा लष्करी हल्ला केल्यास युद्धाचे न संपणारे चक्र पुन्हा सुरू होईल आणि त्यातून कोणताही ठोस निष्कर्ष निघणार नाही. कारवाई: जे. डी. व्हान्स गेल्या दोन आठवड्यांपासून इराणसोबत अप्रत्यक्ष मुत्सद्दी चर्चा करत आहेत. त्यांनी कतारचे पंतप्रधान शेख मोहम्मद बिन अब्दुलरहमान अल-थानी आणि पाकिस्तानच्या लष्करप्रमुखांशी संपर्क साधला आहे. तसेच त्यांनी इराणच्या सुरक्षा प्रमुख मोहसीन रझाई यांना थेट चर्चेचा प्रस्ताव देणारे पत्र पाठवले आहे. राजकीय तर्क: मध्यावधी निवडणुकीतील पराभवाचे खापर व्हान्स यांनी इराण युद्धावर फोडले असून आपण का हरलो हे सर्वांना ठाऊक आहे असे त्यांनी म्हटले होते. कतारच्या अमिरांनी ट्रम्प यांच्याशी थेट संवाद साधून युद्ध टाळण्याची विनंती केली आहे. खाडी देशांचा या मुत्सद्दी मार्गाला पाठिंबा आहे. दुसरा गट: कडक आर्थिक नाकेबंदी आणि आंतरराष्ट्रीय दबाव प्रमुख नेते: परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ, अर्थमंत्री स्कॉट बेसेंट आणि सीआयए संचालक जॉन रॅटक्लिफ. दृष्टिकोन: इराणसोबत लगेच शांतता करार करायचा नाही, पण थेट बॉम्बहल्ला करण्याचा मार्गही योग्य नाही. कारवाई: यांची रणनीती इराणची आर्थिक नाकेबंदी अधिक कडक करणे आणि इराणची आर्थिक स्थिती दयनीय करणे ही आहे. यामुळे इराणच्या प्रशासनावर अंतर्गत दबाव वाढून ते स्वतःहून अमेरिकेच्या अटींवर तडजोड करण्यास भाग पडतील असा दावा केला जात आहे. चीनची भूमिका: अर्थमंत्री बेसेंट यांनी ट्रम्प यांच्या संमतीने चीनशी संपर्क साधला असून, इराणवरील आपल्या प्रभावाचा वापर करून युद्ध थांबवण्यासाठी मदत करण्याची विनंती केली आहे. चीनने यानंतर इराणशी संपर्क साधला आहे. तिसरा गट: थेट लष्करी हल्ला आणि युद्ध प्रमुख नेते: संरक्षण मंत्री पीट हेगसेथ, सेंटकॉम कमांडर ॲडमिरल ब्रॅड कूपर आणि इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू. दृष्टिकोन: आठ महिन्यांच्या आर्थिक दबावानंतरही इराणने आपली अण्वस्त्र सामग्री सरेंडर केलेली नाही; त्यामुळे केवळ निर्बंध किंवा मुत्सद्देगिरीने इराणला नमवता येणार नाही. तयारी: पेंटागॉनने या लष्करी कारवाईची तयारी सुरू केली असून यूएसएस थिओडोर रूझवेल्ट हे विमानवाहू युद्धनौका पथक या भागात तैनात केले आहे. अतिरिक्त मरीन सैनिक, हवाई संरक्षण यंत्रणा आणि युद्धनौका हलवण्यात आल्या आहेत. निष्कर्ष: ट्रम्प यांचा अंतिम इशारा आणि जागतिक चिंता या तिन्ही मार्गांपैकी कोणताही एक मार्ग निवडणे अमेरिकेसाठी सोपे नाही. लष्करी कारवाईमुळे इराणकडून मोठा प्रतिहल्ला होऊ शकतो. नाकेबंदी कायम ठेवल्यास आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचे दर गगनाला भिडतील. तर मुत्सद्दी करार केल्यास इराणला काही सवलती द्याव्या लागतील, ज्यांना ट्रम्प यांनी आजवर विरोध केला आहे. या गंभीर परिस्थितीवर बोलताना राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी गुरुवारी इशारा दिला की, आम्ही लवकरच निर्णय घेऊ. शक्य असल्यास मला इराणचा विनाश करायचा नाही, परंतु कदाचित मला तसे करावे लागेल. काय होते ते तुम्हाला लवकरच समजेल. आठ महिन्यांच्या युद्धानंतर आणि राजकीय पडझडीनंतर, ट्रम्प यांचा एक निर्णय मध्य पूर्व आणि जागतिक ऊर्जेचे भविष्य ठरवणार आहे. Kanthak Suryatal Post Views: 132 Facebook WhatsApp Telegram Twitter LinkedIn Snapchat Threads Post navigation मार्केट वाढले नाही, तर वाढवले गेले? १ जानेवारीपर्यंत गुंतवणूकदारांनी का राहावे सावधान?
