८५ व्या वर्षी पवारांचा धडाका! रुग्णालयातून बाहेर पडताच गुजरात लॉबीचा दिवाळी प्लॅन उधळला!

दिवाळीच्या ऐन मुहूर्तावर दिल्लीचा प्लॅन आणि पवारांचा राजकीय धक्का

महाराष्ट्राच्या राजकारणात आणि केंद्र सरकारच्या समीकरणात शरद पवार हे नाव नेहमीच वादळाचे केंद्रबिंदू राहिले आहे. वयाच्या ८५ व्या वर्षी, प्रकृतीच्या कारणास्तव रुग्णालयात दाखल असतानाही शरद पवारांनी ज्या पद्धतीने भारतीय राजकारणातील सर्वात मोठ्या ‘ऑपरेशन’चा रोख बदलला, उसने दिल्लीतील सत्ताधारी वर्तुळाला चक्रावून सोडले आहे. दिवाळीच्या सणासुदीच्या काळात, जेव्हा केंद्र सरकार आणि ‘गुजरात लॉबी’ महाराष्ट्रातील राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या फुटीर आणि मूळ गटाच्या विलीकरणाची स्वप्ने पाहत होती, तेव्हा शरद पवारांनी रुग्णालयातून बाहेर पडताच एक असा राजकीय चालीचा डाव टाकला की भाजप आणि अमित शाह यांची संपूर्ण रणनीती उधळली गेली. ज्येष्ठ पत्रकार दीपक शर्मा यांच्या विश्लेषणात्मक चर्चेत समोर आलेली माहिती आणि महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश पोहरे व राजकीय विश्लेषक अभिषेक कुमार यांनी मांडलेली निरीक्षणे ही केवळ एका पक्षांतराची कथा सांगत नाहीत, तर ती दिल्लीच्या सत्तेतील डगमगते पाय आणि महाराष्ट्राच्या स्वाभिमानी राजकारणाची चुणूक स्पष्ट करतात.

ब्रीच कँडी ते सिल्व्हर ओक: रुग्णालयातील शय्येवरून रचलेला मास्टरस्ट्रोक

दिल्लीतील सत्ताधाऱ्यांना केंद्र सरकार टिकवण्यासाठी आणि संसदेतील आपले संख्याबळ मजबूत करण्यासाठी सातत्याने खासदारांची गरज भासत आहे. या रणनीतीचा भाग म्हणून यापूर्वी तृणमूल काँग्रेस फोडून २० खासदार आणि शिवसेना फोडून ६ खासदार स्वतःकडे वळवल्यानंतर दिल्लीच्या रणनीतीकारांची नजर शरद पवारांच्या राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या ८ खासदारांवर टिकून होती. शरद पवार ८५ वर्षांचे आहेत, प्रकृती अस्वास्थ्यामुळे मुंबईतील ब्रीच कँडी रुग्णालयात दाखल आहेत, ही वेळ साधून केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांनी पक्षांतराचा आणि विलीनीकरणाचा मोठा प्लॅन आखला होता. केंद्रीय गृहमंत्री अमित शाह यांच्या दिल्लीतील निवासस्थानी प्रफुल पटेल आणि छगन भुजबळ यांच्यासारख्या नेत्यांच्या चहा-बिस्किटांच्या बैठका सुरू होत्या. दोन्ही राष्ट्रवादींचे विलीनीकरण करून शरद पवारांचे ८ आणि अजित पवारांचा १ असे एकूण ९ खासदार एनडीएच्या गोटात सामील केले जातील आणि ही भाजपसाठी दिवाळी भेट ठरेल, अशा बातम्या गोदी मीडियाद्वारे पेरल्या जात होत्या. परंतु, नियतीच्या आणि पवारांच्या मनात काही वेगळेच होते. हृदयाचे ठोके, छातीतील इन्फेक्शन आणि रक्तदाब नियंत्रणात आल्यानंतर शरद पवार ब्रीच कँडी रुग्णालयातून डिस्चार्ज घेऊन बाहेर पडले. कारमध्ये बसताच पवारांची देहबोली पुन्हा एकदा मराठमोळ्या बाण्याची झाली. मुंबईतील सिल्व्हर ओक या त्यांच्या निवासस्थानी पोहोचताच त्यांनी ठणकावून सांगितले, मी जिवंत असेपर्यंत भाजपला पाठिंबा देऊ शकत नाही. मी धर्मनिरपेक्ष होतो आणि शेवटच्या श्वासापर्यंत धर्मनिरपेक्षच राहीन. त्याच वेळी देवेंद्र फडणवीस सरकारमध्ये उपमुख्यमंत्री असलेल्या सुनेत्रा पवार यांचे चिरंजीव पार्थ पवार हे शरद पवारांच्या भेटीला सिल्व्हर ओकवर पोहोचले. मिळालेल्या माहितीनुसार, पवारांनी पार्थ पवार यांच्याशी अत्यंत मिश्कील पण स्पष्ट भाषेत संवाद साधला. त्यांनी सांगितले की, दोन्ही राष्ट्रवादींच्या विलीनीकरणाला आपली कोणतीही हरकत नाही. दोन्ही पक्ष एकत्र यावेत, परंतु विलीनीकरणानंतर पाठिंबा कोणाला देणार? मी नरेंद्र मोदींना पाठिंबा देणार नाही! या एकाच वाक्याने विलीकरणाची सर्व गणिते जागीच गोठली. दुसरीकडे, शरद पवारांची कन्या आणि खासदार सुप्रिया सुळे या राहुल गांधी आणि विरोधी पक्षांच्या आघाडीशी पूर्णपणे कटिबद्ध राहिल्याने पवार कुटुंबात किंवा पक्षात कोणताच संभ्रम उरला नाही.

तेल लावून कुस्ती खेळणारा पैलवान : ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश पोहरे यांचे थेट विश्लेषण

महाराष्ट्राच्या राजकारणावर गेल्या ५० वर्षांपेक्षा जास्त काळ बारीक लक्ष ठेवून असलेले ज्येष्ठ पत्रकार प्रकाश पोहरे यांनी शरद पवारांच्या या कार्यपद्धतीचे अत्यंत रोचक पैलू उघड केले आहेत. पोहरे यांच्या मते, शरद पवारांचा हा इतिहास आहे की जेव्हा जेव्हा त्यांना मोठा राजकीय खेळ खेळायचा असतो, तेव्हा ते रुग्णालयात दाखल होतात! रुग्णालयात मिळणारी शांतता आणि केवळ ठराविक लोकांनाच मिळणारी प्रवेशाची परवानगी यातून पवार आपला पुढचा ‘मास्टरस्ट्रोक’ तयार करतात. समोरचा वाट पाहतो की पवार आता थकले आहेत, पण पवार रुग्णालयात स्वतः दाखल होऊन समोरच्याची राजकीय सर्जरी करून बाहेर पडतात. प्रकाश पोहरे यांनी सध्याच्या भाजपच्या रचनेवरही कडक शब्दांत ताशेरे ओढले. ते म्हणाले की, आजची भाजप ही अटलबिहारी वाजपेयींची भाजप राहिलेली नाही, तर ती ‘अडानी-मोदी-शाह’ यांची पार्टी बनली आहे. त्यामुळे जनतेच्या मनातील या पक्षाचा आणि सत्तेचा खौफ आता संपला आहे. शरद पवारांच्या राजकीय कौशल्याचे वर्णन करताना पोहरे यांनी त्यांना महाराष्ट्राच्या कुस्तीतील अंगाला तेल लावून उतरणारा पैलवान अशी उपमा दिली. असा पैलवान ज्याच्या अंगाला पकडणे प्रतिस्पर्ध्याला कधीच शक्य होत नाही. पवारांची राजकीय परिपक्वता ही इतर कुटुंबांपेक्षा वेगळी आहे. त्यांनी आपले राजकीय जाळे सर्वत्र पसरवून ठेवले आहे. अगदी राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे (आरएसएस) खजिनदार अरुणभाई लखानी यांच्याशी सुप्रिया सुळे यांच्या मुलीचे नातेसंबंध जोडण्यापर्यंत आणि नरेंद्र मोदींना आम्ही पवारांचे बोट धरून राजकारणात आलो असे म्हणायला लावण्यापर्यंत पवारांची पकड आहे. त्यामुळे अमित शाह किंवा भाजपची कोणतीही रणनीती पवारांच्या मुत्सद्दीपणापुढे टिकाव धरू शकत नाही.

दिल्लीची चहा-मुत्सद्देगिरी विरुद्ध महाराष्ट्राचे मराठा राजकारण

राजकीय विश्लेषक अभिषेक कुमार यांनी या संपूर्ण घडामोडींवर प्रकाश टाकताना दिल्लीतील चहाच्या बैठका आणि महाराष्ट्रातील जमिनी वास्तव यातील फरक अधोरेखित केला. प्रफुल पटेल किंवा अन्य नेते अमित शाह, नरेंद्र मोदी किंवा अगदी डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासोबत बसून चहा पिऊ शकतात, परंतु महाराष्ट्रातील आमदारांना आणि खासदारांना टिकवून ठेवण्याची क्षमता प्रफुल पटेल यांच्यात नाही. महाराष्ट्रातील लोकप्रतिनिधींना आणि मतदारांना मराठा राजकारणाची चव आणि स्वाभिमान हवा असतो. जे खासदार भाजपविरोधात आणि गुजरात लॉबीच्या एकाधिकारशाहीविरोधात निवडून आले आहेत, ते पुन्हा भाजपच्या गोटात जाणे म्हणजे स्वतःची राजकीय आत्महत्या ठरली असती. ऐतिहासिकदृष्ट्या पाहिले तर, शरद पवारांनी वसंतदादा पाटलांच्या काळापासून ते सोनिया गांधींच्या परदेशी मूळ मुद्द्यापर्यंत आणि गुजरात दंगलीच्या काळात भाजपच्या वरिष्ठ नेत्यांच्या कायदेशीर अडचणींच्या व्यवस्थापनापर्यंत नेहमीच सत्तेच्या शीर्षस्थानी असणाऱ्यांना धक्के दिले आहेत. ज्या गुजरात लॉबीचे अस्तित्व टिकवण्यात एकेकाळी पवारांची अप्रत्यक्ष भूमिका राहिली, तीच लॉबी आज पवारांचा पक्ष फोडायला निघाली होती; परंतु पवारांनी पुन्हा एकदा दाखवून दिले की महाराष्ट्राच्या चाणक्याला मात देणे दिल्लीला शक्य नाही.

एनडीएतील अंतर्गत असंतोष आणि राष्ट्रीय राजकारणावर पडणारे साद-प्रतिसाद

शरद पवारांनी भाजपसोबत जाण्यास नकार दिल्याने आणि ८ खासदारांची तटबंदी भक्कम ठेवल्याने केवळ महाराष्ट्रातच नव्हे, तर केंद्रातील एनडीए आघाडीतही प्रचंड अस्वस्थता पसरली आहे.

एनडीएतील प्रमुख घटकांची सद्यस्थिती:

• चिराग पासवान (लोक जनशक्ती पक्ष): ५ खासदार असूनही आपल्या मंत्रालयावरून आणि बिहारच्या राजकारणावरून केंद्र सरकारवर नाराज आहेत आणि कॅमेऱ्यासमोर धोरणांवर मोकळेपणाने टीका करत आहेत.
• उपेंद्र कुशवाह आणि जेडीयू (बिहार): बिहारमधील सत्ताधारी आघाडीत अंतर्गत मतभेद तीव्र झाले आहेत, नितीश कुमार यांची भूमिका अस्पष्ट आहे.
• चंद्राबाबू नायडू (तेलुगू देसम पक्ष): केंद्रातील सत्ताधाऱ्यांचा जनाधार आणि आलेख घसरत असल्याचे पाहून स्वतःच्या राजकीय भविष्याची चाचपणी करत आहेत.

अभिषेक कुमार यांच्या विश्लेषणांनुसार, जसा जसा नरेंद्र मोदी आणि अमित शाह यांचा प्रभाव कमी होत आहे आणि राहुल गांधींचा आलेख उंचावत आहे, तसतसा एनडीएतील इतर मित्रपक्षही सरकारची बदनामी स्वतःच्या डोक्यावर घेण्यास तयार नाहीत. आगामी चार महिन्यांत होणाऱ्या उत्तर प्रदेश विधानसभा निवडणुकांचा निकाल देशाच्या राजकारणाची दिशा ठरेल. जर उत्तर प्रदेशात भाजपला धक्का बसला, तर याच संसदेच्या कार्यकाळात शरद पवार हे पुन्हा एकदा एच. डी. देवेगौडा यांच्याप्रमाणे राष्ट्रीय राजकारणात महत्त्वाची मध्यवर्ती भूमिका बजावताना दिसू शकतात, अशी शक्यताही वर्तवली जात आहे.

निष्कर्ष: ८५ व्या वर्षीही अबाधित राहिलेला महाचाणक्य

दिवाळीच्या काळात गुजरात लॉबीने आखलेला हा संपूर्ण राजकीय कट उधळून लावत शरद पवारांनी सिद्ध केले आहे की, राजकारणातील वय हे केवळ एक आकडा असतो. रुग्णालयातून बाहेर पडताना दाखवलेला बाणा, सिल्व्हर ओकवर घेतलेली धर्मनिरपेक्षतेची भूमिका आणि विलीनीकरणाच्या अटींवर लावलेला ब्रेक यामुळे भाजपच्या गोटात शांतता पसरली आहे. अमित शाह आणि नरेंद्र मोदी यांच्या सत्तेला महाराष्ट्राच्या भूमीतून शरद पवारांनी दिलेले हे आव्हान केवळ पक्षाचे अस्तित्व वाचवणारे नाही, तर एनडीए आघाडीच्या पायाला सुरुंग लावणारे ठरू शकते. त्यामुळेच, आजच्या घडीला दिल्लीचे सत्ताधीश जरी स्वतःला चाणक्य मानत असले, तर राजकारणाच्या आखाड्यात ८५ वर्षांचा हा तेल लावलेला मराठा पैलवानच खरा महाचाणक्य ठरला आहे!

Kanthak Suryatal