डोनाल्ड ट्रम्प यांच्यासाठी सर्वात मोठा राजकीय धक्का! रशिया-इराणच्या गुप्त लष्करी कराराचा पर्दाफाश! ३

मॉस्कोचा तातडीचा ट्रॅव्हल इशारा आणि पुतीन-रझाई यांची उच्चस्तरीय भेट

मध्य पूर्वेतील आधीच कमालीच्या तणावग्रस्त आणि स्फोटक बनलेल्या परिस्थितीला आता एका नव्या, अत्यंत गुंतागुंतीच्या आणि चिंताजनक भू-राजकीय वळणाची किनार मिळाली आहे. रशियाचे अध्यक्ष व्लादिमीर पुतीन यांनी इराणच्या सुप्रीम नॅशनल सिक्युरिटी कौन्सिलचे सचिव मोहसेन रझाई यांच्याशी मॉस्कोमध्ये अत्यंत महत्त्वाची आणि हाय-प्रोफाईल बैठक पार पाडली. या अत्यंत महत्त्वाच्या बैठकीनंतर अवघ्या काही तासांतच मॉस्कोने आपल्या नागरिकांसाठी इराण प्रवासाबाबत एक दुर्मिळ आणि गंभीर सल्लागार सूचना जारी केली आहे. रशियन परराष्ट्र मंत्रालयाच्या अधिकृत वक्त्या मारिया झाखारोव्हा यांनी ५ नोव्हेंबर रोजी घेतलेल्या परराष्ट्र मंत्रालयाच्या विशेष पत्रकार परिषदेत रशियाच्या भूमिकेची माहिती दिली. झाखारोव्हा यांनी रशियन नागरिकांना इराणमध्ये तात्पुरता प्रवास टाळण्याचे स्पष्ट निर्देश दिले. तसेच जे रशियन नागरिक आधीपासूनच इराणमध्ये उपस्थित आहेत, त्यांना अत्यंत सतर्क राहण्याचे, गर्दीच्या ठिकाणी व मोठ्या सार्वजनिक मेळाव्यांमध्ये जाणे टाळण्याचे आणि लष्करी तसेच सरकारी आस्थापनांपासून दूर राहण्याचे आवाहन केले. याशिवाय, रशियन परराष्ट्र मंत्रालयाने आपल्या नागरिकांना इराणमधील संवेदनशील पायाभूत सुविधा, वाहतूक जाळे, ऊर्जा प्रकल्प आणि लष्करी तळांचे कोणत्याही प्रकारचे चित्रीकरण न करण्याचा कडक इशारा दिला आहे. नागरिकांनी स्थानिक इराणी प्रशासनाच्या सूचनांचे तंतोतंत पालन करावे आणि केवळ तेहरानमधील अधिकृत माहितीवरच विश्वास ठेवावा, असेही झाखारोव्हा यांनी स्पष्ट केले. जरी मॉस्कोने या ट्रॅव्हल वॉर्निंगचा थेट आणि औपचारिक संबंध पुतीन व रझाई यांच्या बैठकीशी जोडलेला नसला, किंवा कोणताही लष्करी संघर्ष अगदी तोंडावर आला आहे असे स्पष्टपणे म्हटले नसले, तरीही या इशाऱ्याची वेळ अनेक गंभीर प्रश्न उपस्थित करते. मध्य पूर्वेतील रशियाची भूमिका एका दूरच्या निरीक्षकापुरती मर्यादित नसून, मॉस्कोने तेहरानसोबत अत्यंत जवळचे राजकीय आणि लष्करी संबंध जपले आहेत. २ नोव्हेंबर रोजी झालेल्या टेलिफोनिक संवादानंतर पार पडलेली ही प्रत्यक्ष भेट रशिया आणि इराणमधील धोरणात्मक सहकार्याची उच्च पातळी स्पष्ट करते. अमेरिका आणि इराण यांच्यात व्यापक तणाव निर्माण झालेला असताना, रशियाने घेतलेली ही खबरदारी मध्य पूर्वेत एका नव्या आणि मोठ्या लष्करी संघर्षाची शक्यता गृहीत धरून घेतलेली तयारी असल्याचे स्पष्ट संकेत देते.

मोहसेन रझाई यांची भूमिका: लष्करी वर्चस्व आणि वॉशिंग्टनशी शांतता चर्चेचा दुवा

या संपूर्ण धोरणात्मक आणि राजनैतिक घडामोडींमध्ये मोहसेन रझाई यांची उपस्थिती अत्यंत निर्णायक मानली जात आहे. रझाई हे इराणमधील साधे-सुधे अधिकारी नसून, ते इराणच्या शक्तिशाली इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) चे माजी कमांडर राहिलेले आहेत. सध्या ते इराणच्या सर्वोच्च राष्ट्रीय सुरक्षा संस्थेचे प्रमुख आहेत, जी संस्था देशाचे लष्करी, सुरक्षा आणि राजकीय नेतृत्व एकत्र आणण्याचे काम करते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, रझाई यांचा इराणचे सर्वोच्च नेते मुस्तबा खामेनेई यांच्याशी थेट संपर्क असून तेहरानच्या धोरणात्मक व रणनीतिक निर्णय प्रक्रियेत त्यांचा मोठा प्रभाव आहे. विशेष म्हणजे, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या प्रशासनासाठी देखील रझाई हे एक अत्यंत महत्त्वाचे केंद्रस्थान बनले आहेत. उपलब्ध अहवालानुसार, अमेरिकेचे कुलगुरू (व्हॉईस प्रेसिडेंट) जे. डी. व्हॅन्स यांनी रझाई यांना थेट एक पत्र पाठवले असून, त्याद्वारे वॉशिंग्टन आणि तेहरान यांच्यात संभाव्य शांतता कराराची चौकट तयार करण्याबाबत चर्चा सुरू केली आहे. वॉशिंग्टनच्या दृष्टीने रझाई ही अशी एकमेव प्रभावशाली व्यक्ती आहे, जी इराणच्या शक्तिशाली लष्करी आणि राजकीय आस्थापनांमध्ये सहमती घडवून आणू शकते. याचाच अर्थ असा की, पुतीन आता अशा एका व्यक्तीशी थेट आणि सखोल संवाद साधत आहेत, जी व्यक्ती इराणची लष्करी रणनीती आणि वॉशिंग्टनसोबतची राजनैतिक चर्चा या दोन्ही आघाड्यांवर पूर्ण नियंत्रण ठेवू शकते. इराणी सरकारी माध्यमांनी दिलेल्या माहितीनुसार, पुतीन आणि रझाई यांनी दोन्ही देशांच्या प्रमुखांनी ठरवून दिलेल्या रोडमॅपअंतर्गत धोरणात्मक सहकार्य सुरू ठेवण्यावर भर दिला आहे. ट्रम्प प्रशासन इराणसोबत अण्वस्त्र कार्यक्रम, आर्थिक निर्बंध आणि हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील तणावावर तोडगा काढण्याचा प्रयत्न करत असतानाच, रशिया इराणच्या सुरक्षा व मुत्सद्देगिरीच्या चाब्या हातात असलेल्या मुख्य अधिकाऱ्यांशी आपले संबंध घट्ट करत आहे.

९० APUL क्षेपणास्त्र लाँचर्स आणि Mi-28 हेलिकॉप्टरची घातक डील

रशिया आणि इराणमधील संबंध केवळ मुत्सद्दी आणि राजकीय संवादापुरते मर्यादित राहिलेले नाहीत, तर ते थेट युद्धभूमीवर वापरल्या जाणाऱ्या अत्याधुनिक शस्त्रास्त्रांच्या करारापर्यंत पोहोचले आहेत. आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध असलेल्या फायनान्शियल टाईम्स (FT) या वृत्तपत्राने उघड केलेल्या गुप्त दस्तऐवजांनुसार, युक्रेनमधील खाजगी बुद्धिमत्ता संस्था डॅलस ॲनालिटिक्सने सादर केलेल्या माहितीवरून रशिया आणि इराणमधील नव्या लष्करी कराराचा पर्दाफाश झाला आहे. या अहवालानुसार, रशियाने इराणला ९० APUL क्षेपणास्त्र लाँचर्स पुरवण्यास संमती दिली आहे. हे APUL लाँचर्स रशियाच्या LMUR (किंवा ISD 305) या हलक्या, बहुउद्देशीय अचूक मार्गदर्शित क्षेपणास्त्रांसाठी (Precision-Guided Missiles) खास डिझाइन केलेले आहेत. ही क्षेपणास्त्रे चालत्या लक्ष्यांवर अचूक मारा करण्यास सक्षम असून, उड्डाणादरम्यान ऑपरेटर त्यांच्या मार्गात बदल करू शकतो. २०२२ मध्ये रशियन सैन्यात दाखल झालेल्या या क्षेपणास्त्रांचा युक्रेन युद्धात रशियाने मोठ्या प्रमाणावर वापर केला आहे. हे APUL लाँचर्स रशियाच्या Mi-28 अटॅक हेलिकॉप्टरवर बसवण्यासाठी तयार केले गेले असून एका लाँचरमध्ये दोन क्षेपणास्त्रे बसवता येतात. इराणने नोव्हेंबर २०२३ मध्येच या Mi-28 हेलिकॉप्टर्सच्या पुरवठ्याची अंतिम प्रक्रिया पूर्ण झाल्याची घोषणा केली होती. जानेवारी २०२६ मध्ये तेहरानमधील एका विमान वाहतूक केंद्रावर Mi-28 हेलिकॉप्टरचे छायाचित्रही समोर आले होते.रशियाची राज्य शस्त्रास्त्र निर्यातदार कंपनी रोसोबोरोनेक्सपोर्टने इराणसाठी K10 हा गुप्त कोड वापरून २०२४ आणि २०२५ च्या संरक्षण उत्पादन वेळापत्रकात या लाँचर्सचा समावेश केला आहे. जरी मे २०२४ मध्ये रशियन क्षेपणास्त्र उत्पादक कंपनी विम्पेल यांनी सुट्या भागांच्या पुरवठ्यात झालेल्या विलोंबामुळे इतर करारांना धोका निर्माण झाल्याचा इशारा दिला असला, तरी रशिया स्वतः युक्रेन युद्धात मोठ्या प्रमाणावर व्यस्त असतानाही इराणला लष्करी मदत पुरवणे सुरूच ठेवल्याचे यावरून सिद्ध होते.

सुपरसॉनिक क्रूझ मिसाईल आणि व्हेर्बा हवाई संरक्षण यंत्रणा

रशिया आणि इराणमधील लष्करी सहकार्याचा सर्वात गंभीर आणि धोकादायक पैलू म्हणजे C430L या गुप्त प्रकल्पांतर्गत सुरु असलेले सुपरसॉनिक क्रूझ मिसाईल तंत्रज्ञानाचे हस्तांतरण होय. फायनान्शियल टाईम्सने उघड केलेल्या रशियन पत्रव्यवहार, प्रवास नोंदी आणि लष्करी पेटंट्सनुसार, हा प्रकल्प २०२३ मध्ये सुरू झाला आणि २०२६ मधील इराण, अमेरिका व इस्रायल यांच्यातील संघर्षाच्या काळातही सुरूच राहिला. या प्रकल्पाचे मुख्य उद्दिष्ट रॅमजेट प्रणोदन प्रणाली विकसित करणे हे आहे, जी क्षेपणास्त्राला ध्वनीच्या वेगापेक्षा कितीतरी पटीने अधिक वेगाने प्रवास करण्यास सक्षम करते. असे तंत्रज्ञान विकसित झाल्यास पर्शियन आखातात तैनात असलेल्या अमेरिकन आणि मित्र राष्ट्रांच्या हवाई संरक्षण यंत्रणांचा प्रतिक्रिया देण्याचा वेळ अत्यंत नगण्य होणार आहे. इराणने या प्रणालीच्या उड्डाण चाचण्या आधीच घेतल्या असून, रशियन अभियंत्यांनी वारंवार इराणचा दौरा करून चाचण्यांच्या डेटाचे विश्लेषण केले आहे आणि इंधन प्रणाली, कंबशन स्टेबिलिटी, एअर इनटेक व इंजिन डिझाइनबाबत महत्त्वपूर्ण तांत्रिक मार्गदर्शन दिले आहे. याशिवाय, रशियाने इराणला खांद्यावरून डागली जाणारी अत्याधुनिक व्हेर्बा  हवाई संरक्षण प्रणाली पुरवण्यासही संमती दर्शवली आहे, ज्यामुळे इराणच्या हवाई सुरक्षेला आणखी एक मजबूत कवच मिळणार आहे.

दुहेरी लष्करी भागीदारी आणि जागतिक समीकरणांवर परिणाम

रशिया आणि इराणमधील ही लष्करी भागीदारी केवळ एकांगी राहिलेली नाही, तर ती दोन्ही बाजूंच्या गरजेवर आधारित एक मजबूत दुहेरी व्यवहार बनली आहे. यापूर्वी युक्रेन युद्धात रशियाने इराणकडून पुरवण्यात आलेल्या शाहेद आत्मघाती ड्रोन्सचा मोठ्या प्रमाणावर वापर केला होता आणि रशियामध्येच या ड्रोन्सच्या स्थानिक उत्पादनाची क्षमता निर्माण करण्यासाठी इराणने मदत केली होती. आता जेव्हा इराणला अमेरिका आणि इस्रायलसोबत दीर्घकालीन लष्करी संघर्षाचा सामना करावा लागत आहे, तेव्हा रशिया अत्याधुनिक युद्ध उपकरणांचा पुरवठा, तांत्रिक ज्ञान आणि क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञान हस्तांतरित करून त्या सहकार्याची परतफेड करत आहे. इराणचा अण्वस्त्र कार्यक्रम, आर्थिक निर्बंध आणि हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील जहाजांची ये-जा यावर वॉशिंग्टन आणि तेहरान यांच्यातील मतभेद गंभीर आहेत. अशा स्थितीत अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प एका बाजूने इराणसोबत चर्चा करण्याचा मार्ग शोधत असताना, रशिया मात्र इराणच्या लष्करी आणि मुत्सद्दी चाब्या हातात ठेवणाऱ्या मुख्य अधिकाऱ्यांशी आपले नाते अधिक घट्ट करत आहे.

निष्कर्ष

पुतीन आणि मोहसेन रझाई यांची उच्चस्तरीय भेट आणि त्यानंतर मॉस्कोने आपल्या नागरिकांसाठी जारी केलेला तातडीचा ट्रॅव्हल इशार ही केवळ योगायोगाची घटना मानता येणार नाही. रशिया आणि इराणमधील ही वेगाने वाढणारी रणनीतिक आणि लष्करी युती मध्य पूर्वेतील शक्तींचा समतोल कायमचा बदलून टाकणारी ठरत आहे. युक्रेनच्या रणांगणावर चाचणी घेतलेली अत्याधुनिक शस्त्रे आणि सुपरसॉनिक मिसाईलसारखे संवेदनशील तंत्रज्ञान इराणच्या हाती सोपवून, रशियाने वॉशिंग्टनच्या चिंतेत प्रचंड भर घातली आहे. अमेरिकेला मध्य पूर्वेत रोखण्यासाठी आणि आपल्या जागतिक प्रभावाचा विस्तार करण्यासाठी पुतीन यांनी इराणला आपले मुख्य अस्त्र बनवले आहे. यामुळे येत्या काळात मध्य पूर्वेत एका नव्या आणि अधिक भयंकर लष्करी संघर्षाचा भडका उडण्याची दाट शक्यता निर्माण झाली आहे.