मध्य पूर्वेत अमेरिकेला ऐतिहासिक दणका! 15 अब्ज डॉलरचे तळ उद्ध्वस्त, उपग्रह फोटोंनी उघड केले सत्य!

274 इमारतींची राख, 23 सैनिकांचा मृत्यू: इराणच्या अचूक क्षेपणास्त्रांनी अमेरिकन लष्करी साम्राज्याला कसे हादरवले?

मध्य पूर्वेतील शक्ती संतुलनाला बसलेला धक्का

गेल्या काही दशकांपासून मध्य पूर्वेत अमेरिकेचा लष्करी प्रभाव आणि वर्चस्व अबाधित मानले जात होते. मात्र, इराणने अमेरिकन लष्करी तळांवर केलेल्या भीषण क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यांनी या विश्वासाला तडे दिले आहेत. गल्फ प्रदेशातील अमेरिकेच्या सर्वात महत्त्वाच्या लष्करी केंद्रांपैकी एक असलेल्या तळांची झालेली दुरवस्था आता ताज्या उपग्रह छायाचित्रांमधून स्पष्टपणे समोर आली आहे. या उपग्रह फोटोंनी अमेरिकन सेंट्रल कमांडच्या या बहुचर्चित सुरक्षेच्या दाव्यांमधील फोलपणा उघडा पाडला आहे. इराणच्या या क्षेपणास्त्र मोहिमेमुळे केवळ अमेरिकन लष्करी पायाभूत सुविधांचीच अपरिमित हानी झाली नाही, तर वॉशिंग्टनला मध्य पूर्वेतील आपल्या संपूर्ण रणनीतीचा आणि लष्करी उपस्थितीचा पुनर्विचार करण्यास भाग पाडले आहे.

सेंटकॉमचे थिएटर गेटवे: अली अल-सालेम तळाची भीषण पडझड कुवेतमधील अली अल-सालेम हवाई तळ हा अमेरिकन सैन्यासाठी मध्य पूर्वेतील अत्यंत रणनीतिकदृष्ट्या महत्त्वाचा केंद्रबिंदू मानला जातो. अमेरिकन सैन्याने या तळाला सेंटकॉमचे थिएटर गेटवे असे नाव दिले आहे, कारण संपूर्ण मध्य पूर्वेत अमेरिकन लष्करी कर्मचारी, रसद आणि दारूगोळा यांची ने-आण करण्याचे प्रमुख काम याच तळावरून केले जाते. उपग्रह छायाचित्रांमधील तुलना ही अतिशय विदारक चित्र उभे करते. इराण युद्ध सुरू होण्यापूर्वी, म्हणजे 26 फेब्रुवारीच्या छायाचित्रांमध्ये हा तळ पूर्णपणे सुरक्षित, अखंड इमारती आणि विविध सुविधांनी सज्ज दिसत होता. मात्र, 24 जुलैच्या ताज्या उपग्रह छायाचित्रांमध्ये या तळाचा मोठा भाग ढिगाऱ्यात रूपांतरित झाल्याचे दिसते. अनेक महत्त्वाच्या संरचना, इमारती आणि सपोर्ट इन्फ्रास्ट्रक्चर पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले आहेत. हा तळ कोणताही सामान्य किंवा किरकोळ आउटपोस्ट नव्हता. अली अल-सालेम तळ हा अमेरिकन एअर फोर्सच्या 386 व्या एअर एक्स्पेडिशनरी विंगचे निवासस्थान आहे आणि येथून सी-130 जे सुपर हर्क्युलस सारख्या विमानांच्या माध्यमातून मोक्याच्या हवाई वाहतूक ऑपरेशन्स चालवल्या जातात. जवळच असलेल्या कार्गो सिटीच्या सोबतीने या तळावरून दरवर्षी सुमारे 80 हजार प्रवासी आणि 1 लाख 44 हजार टन मालाची वाहतूक केली जात असे. असोसिएटेड प्रेसच्या उपग्रह विश्लेषणाने स्पष्ट केले आहे की, इराण संघर्षादरम्यान अली अल-सालेम तळावर कमीत कमी 30 वेळा क्षेपणास्त्र हल्ले करण्यात आले. त्यामुळे अमेरिकेच्या संपूर्ण प्रादेशिक लष्करी यंत्रणेला चालना देणारे हे मुख्य इंजिनच इराणच्या थेट निशाण्यावर आले.

हल्ल्यांची बदलती रणनीती आणि महाविनाशाचा नकाशा

असोसिएटेड प्रेसच्या विश्लेषणावरून असे दिसून येते की इराणची हल्ल्याची रणनीती युद्धाच्या काळात सातत्याने विकसित होत गेली. सुरुवातीच्या टप्प्यात इराणच्या हल्ल्यांचा मुख्य रोख अमेरिकेच्या हवाई संरक्षण यंत्रणा आणि अर्ली वॉर्निंग रडारवर होता. एकदा का या संरक्षण यंत्रणा निकामी झाल्या किंवा भेदल्या गेल्या, की इराणने आपला मोर्चा विमानांचे हॅंगर्स, गोदामे, दळणवळण साधने, इंधन साठे आणि लष्करी कर्मचाऱ्यांच्या निवासस्थानांकडे वळवला. वॉल स्ट्रीट जर्नलने केलेल्या एका सखोल तपासात आणि उपग्रह विश्लेषणात उघड झाले आहे की, इराणच्या या क्षेपणास्त्र आणि ड्रोन हल्ल्यांनी मध्य पूर्वेतील अमेरिकन सैन्य उपस्थिती असलेल्या एकूण 24 लष्करी तळांवर तब्बल 274 संरचनांचे थेट नुकसान केले आहे. युद्धाच्या पहिल्या दोन आठवड्यांतच 13 तळांवरील 1 ते 19 इमारती उद्ध्वस्त झाल्या होत्या. या हल्ल्यांमध्ये बहरीनमधील अमेरिकन नौदलाच्या 5 व्या फ्लीटचे मुख्यालय – जे गल्फ क्षेत्रातील वॉशिंग्टनचे सर्वात महत्त्वाचे कमांड सेंटर मानले जाते – त्यालाही मोठा फटका बसला. याशिवाय कतारमधील अल उदेद हवाई तळावरील किमान डझनभर इमारतींचे नुकसान झाले. इराणचे हे हल्ले वेळेसोबत अधिक अचूक होत गेले, ज्यामुळे वॉशिंग्टनचे कोट्यवधी डॉलरचे नुकसान झाले.

कोट्यवधी डॉलरचा आर्थिक फटका आणि मानवी जीवितहानी

पेंटागॉनच्या अंतर्गत मूल्यांकनानुसार, केवळ अमेरिकन तळांच्या झालेल्या भौतिक नुकसानाची भरपाई आणि दुरुस्तीचा खर्च 5 अब्ज डॉलरपासून ते 15 अब्ज डॉलरपर्यंत म्हणजेच अंदाजे 1.25 लाख कोटी रुपयांपर्यंत पोहोचू शकतो. याव्यतिरिक्त, पेंटागॉनने काँग्रेसला दिलेल्या अहवालानुसार 16 ऑक्टोबरपर्यंत या युद्धाचा प्रत्यक्ष खर्च 47.1 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचला आहे, जो आता 50 अब्ज डॉलरच्या उंबरठ्यावर आहे.

या 50 अब्ज डॉलरच्या युद्ध खर्चाचे वर्गीकरण खालीलप्रमाणे आहे:

• 29 अब्ज डॉलर: वापरलेल्या दारूगोळ्याची पुनर्रचना व खरेदी करण्यासाठी.
• 6.1 अब्ज डॉलर: नष्ट झालेल्या किंवा खराब झालेल्या उपकरणांच्या नुकसानापोटी.
• 1.9 अब्ज डॉलर: थेट ऑपरेशनल खर्चासाठी.

विशेष म्हणजे, या खर्चात तळांच्या पुनर्रचनेचा 15 अब्ज डॉलरचा खर्च समाविष्ट नाही.

या आर्थिक नुकसानासोबतच अमेरिकन सैन्याला मोठी मानवी किंमतही मोजावी लागली आहे. अमेरिकन सैन्याने अधिकृतपणे मान्य केले आहे की या संघर्षात 23 अमेरिकन सैनिकांचा मृत्यू झाला आहे, ज्यापैकी 11 सैनिकांचा मृत्यू थेट शत्रूच्या गोळीबारात झाला आहे. तसेच 865 अमेरिकन सैनिक व कर्मचारी गंभीर जखमी झाले आहेत. अमेरिकेतील अंतर्गत राजकारणातही यावरून वाद निर्माण झाला आहे. सिनेटच्या फॉरेन रिलेशन्स आणि अप्रोप्रीएशन्स कमिटीचे सदस्य सिनेटर ख्रिस मर्फी यांनी प्रशासनावर युद्धाचा खरा खर्च लपवण्याचा आरोप केला आहे. मर्फी यांनी उघड केले की त्यांना कतारमधील अल उदेद तळावर जाण्यास प्रशासनाकडून मज्जाव करण्यात आला होता.

अमेरिकेची रणनीतिक माघार आणि इराणचा पुनरुज्जीवन प्रवास मध्य पूर्वेत इराणच्या क्षेपणास्त्रांनी केवळ भौतिक नुकसान केले नाही, तर वॉशिंग्टनच्या भौगोलिक आणि रणनीतिक पाऊलखुणांना धक्का दिला आहे. इराणच्या क्षेपणास्त्रांच्या टप्प्यातून आपल्या सैनिकांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी अमेरिकन संरक्षण मंत्रालय आता कुवेत आणि सौदी अरेबियातील तळावरून आपले सैन्य मागे घेऊन त्यांना इराणच्या टप्प्याबाहेर हलवण्याचा विचार करत आहे. इराणची दीर्घकाळापासूनची मागणी राहिली आहे की मध्य पूर्वेतून अमेरिकन सैन्याची पूर्ण माघार व्हावी. आता इराणच्या क्षेपणास्त्र मोहिमेमुळे अमेरिकेला स्वतःहून माघारीचा विचार करावा लागत असल्याने इराणला मोठा रणनीतिक विजय मानला जात आहे. दुसऱ्या बाजूला, अमेरिकन अधिकारी सार्वजनिकपणे इराणचे सैन्य कमकुवत झाल्याचा दावा करत असले, तरी वस्तुस्थिती वेगळी आहे. इराण आपली लष्करी पायाभूत सुविधा वेगाने पूर्ववत करत आहे. क्षेपणास्त्र निर्मिती केंद्र दुरुस्त केली जात आहेत, जमिनीखालील शस्त्रसाठा बाहेर आणला जात आहे आणि इराण आपली संरक्षण क्षमता पुनरुज्जीवित करत आहे.

अयातुल्ला खामेनेईंची नवी युद्ध नियमावली अमेरिका आणि इस्रायलसोबत पुन्हा युद्ध भडकण्याची शक्यता लक्षात घेता, इराणचे सर्वोच्च नेते अयातुल्ला मुश्ताबा खामेनेई यांनी आपल्या वरिष्ठ लष्करी कमांडरना नवी युद्ध नियमावली जारी केली आहे:

1. तात्काळ आणि भौगोलिक मर्यादेविना प्रत्युत्तर: इराणविरुद्धच्या कोणत्याही धमकीला किंवा हल्ल्याला क्षणाचाही विलंब न लावता तात्काळ आणि प्रभावी उत्तर दिले जाईल. हे प्रत्युत्तर हल्ल्याच्या मूळ स्थानापुरते मर्यादित न राहता कोणत्याही भौगोलिक सीमेच्या पलीकडे जाऊन केले जाईल.
2. युद्धाच्या अंताचा अधिकार इराणकडे: शत्रूने मर्यादित हल्ला करून स्वतःच्या अटींवर युद्धबंदी लादण्याचा प्रयत्न करू नये. युद्ध कधी आणि कोणत्या अटींवर संपवायचे, याचा निर्णय केवळ इराण स्वतः घेईल.
3. लक्ष्यांच्या डेटाबेसचा विस्तार: इराणने आपल्या लष्करी नियोजनात सुधारणा करत सर्व अमेरिकन आणि इस्रायली भौतिक व गैर-भौतिक मालमत्तांना आपल्या थेट निशाण्यावर आणण्याचे आदेश दिले आहेत.
4. स्थानिक तंत्रज्ञान आणि उच्च सज्जता: स्वदेशी तंत्रज्ञान, प्रगत संरक्षण तंत्रज्ञान विकसित करणे, सैनिकांचे मनोबल वाढवणे आणि प्रदीर्घ संघर्षासाठी लष्करी गुप्तचर यंत्रणा मजबूत करण्याचे निर्देश देण्यात आले आहेत.
5. राष्ट्रीय एकजूट: लष्कराला पूर्ण पाठिंबा देण्यासाठी देशभरात राष्ट्रीय एकजूट आणि सार्वजनिक पाठिंबा उभारण्यावर भर देण्यात आला आहे.

निष्कर्ष: मध्य पूर्वेतील नवे भू-राजकीय वास्तव गेल्या काही दशकांत अमेरिकेने मध्य पूर्वेत आपले शक्ती प्रदर्शन करण्यासाठी तळांचे जे अवाढव्य जाळे उभे केले होते, ते जाळेच आज इराणच्या अचूक क्षेपणास्त्रांसमोर अत्यंत असुरक्षित ठरले आहे. कुवेतमधील अली अल-सालेम तळाचे विदारक चित्र हे अमेरिकेच्या या असुरक्षिततेचे सर्वात मोठे उदाहरण आहे. 15 अब्ज डॉलरचे तळांचे नुकसान, 50 अब्ज डॉलरचा युद्ध खर्च आणि 23 सैनिकांचा बळी यानंतर आता अमेरिका मध्य पूर्वेतील आपल्या उपस्थितीचा फेरविचार करण्यास भाग पडली आहे. इराणच्या नव्या आक्रमक धोरणामुळे आणि रणनीतिक क्षमतेमुळे मध्य पूर्वेतील भू-राजकीय आणि लष्करी समीकरणांचा चेहरामोहरा कायमचा बदलला आहे.

Kanthak Suryatal