सर्बियातील गोदी मीडियाचा अंत: स्वतंत्र पत्रकारांना दहशतवादी ठरवणाऱ्या राष्ट्रपतींचा दणकेबाज पराभव! बेलग्रेड (प्रतिनिधी) – सर्बियाच्या राजकीय इतिहासात २५ ऑक्टोबर २०२६ हा दिवस सुवर्णअक्षरांनी लिहिला गेला आहे. गेल्या १२ वर्षांपासून सर्बियाच्या सत्तेवर आणि माध्यमांवर पूर्ण वर्चस्व गाजवणारे राष्ट्रपती अलेक्झांडर वुचिच यांच्या सत्ताधारी युतीचा संसदीय निवडणुकीत दारुण पराभव झाला आहे. विद्यार्थी-समर्थित स्टुडंट लिस्ट या आघाडीने वुचिच यांच्या बलाढ्य पक्षाला धुळ चारली आहे. या ऐतिहासिक पराभवानंतर सर्बियाची राजधानी बेलग्रेडच्या रस्त्यांवर नागरिकांनी अभूतपूर्व जल्लोष केला. मात्र, या सत्तांतरापेक्षाही एका अभूतपूर्व घटनेने जगभराचे लक्ष वेधून घेतले आहे. गेल्या एका दशकाहून अधिक काळ सत्तेची लाचारी करणाऱ्या, विरोधी पक्षांची बदनामी करणाऱ्या आणि राष्ट्रपती वुचिच यांना ‘ईश्वर’ म्हणून सादर करणाऱ्या सर्बियातील मुख्य प्रवाहातील टीव्ही चॅनेलच्या अँकर्सवर थेट प्रक्षेपण चालू असताना कॅमेऱ्यासमोर हात जोडून आणि नाक घासून जनतेची माफी मागण्याची वेळ आली आहे. १२ वर्षांच्या एकाधिकारशाहीचा असा झाला अंत अलेक्झांडर वुचिच यांनी २०१४ पासून सप्टेंबर २०२६ पर्यंत सर्बियाच्या राजकारणावर पूर्ण नियंत्रण ठेवले. त्यांनी सुमारे ३ वर्षे पंतप्रधान म्हणून आणि तब्बल ९ वर्षे ४ महिने राष्ट्रपती म्हणून कार्यभार सांभाळला. या काळात दीर्घ आणि आकर्षक भाषणे, जुमलेबाजी, विरोधी पक्षाच्या नेत्यांवर वैयक्तिक व फूहड हल्ले करणे आणि स्वतंत्र आवाजांचे दमन करणे ही त्यांच्या कारभाराची प्रमुख वैशिष्ट्ये होती. पोलीस, प्रशासन, न्यायव्यवस्था आणि वृत्तवाहिन्या पूर्णपणे वुचिच यांच्या मुठीत होत्या. टीव्ही चॅनेल्स रात्रंदिवस त्यांची प्रतिमा अजिंक्य नेता आणि महत्वाकांक्षी राष्ट्रपुरुष अशी बनवण्यात व्यस्त होते. परंतु, आतून देश इतका पोकळ व कमजोर झाला होता की, निवडणुकीत पराभव होताच सर्बियाच्या जनतेने रस्त्यावर उतरून वुचिच यांच्या हजारो पुतळ्यांची जोड्यांनी पिटाई करत या हुकूमशाहीतून मुक्तीचा उत्सव साजरा केला. गोदी मीडियाचा उघडा पडलेला बुरखा आणि अँकर्सची जाहीर माफी जेव्हा सर्बियातील जनता महागाई, भ्रष्टाचार आणि मूलभूत समस्यांनी त्रस्त होती, तेव्हा तेथील मुख्य प्रवाहातील प्रसारमाध्यमे आणि स्टार अँकर्स केवळ राष्ट्रपती वुचिच यांच्या टाचा चाटण्यात व्यस्त होते. सत्तापालट झाल्यानंतर हेच अँकर्स आता टीव्हीवर हात जोडून सांगत आहेत: आम्ही वर्षांनुवर्षे तुम्हाला पक्षपाती आणि एकतर्फी बातम्या दाखवल्या, याबद्दल आम्ही जनतेची माफी मागतो. सर्बियामध्ये माध्यमांबद्दल प्रामुख्याने तीन मोठे आरोप आणि टीका समोर आल्या होत्या: सरकारसमर्थक बातम्यांचे पूर्ण वर्चस्व: विरोधी पक्षाचा किंवा जनतेच्या समस्यांचा एकही आवाज टीव्हीवर दाखवला जात नसे. स्वतंत्र पत्रकारांवर भीषण दबाव: ज्यांनी सरकारविरोधात लिहिले, त्यांना तुरुंगात डांबले गेले किंवा बदनाम केले गेले. नियामक संस्थांचे सरेंडर: ब्रॉडकास्ट कौन्सिल, प्रेस कौन्सिल आणि न्यायालये यांसारख्या संस्थांनी सत्तेसमोर पूर्णपणे लोटांगण घातले होते. आता सत्ता गेल्यावर जनतेचा रोष इतका तीव्र आहे की, रस्त्यावर उतरल्यास नागरिक आपल्याला पिटून काढतील या भीतीने हे अँकर्स आणि मीडिया मालक थेट टीव्हीवर माफी मागत आहेत. माध्यमांवर ताबा मिळवण्याचे वुचिच यांचे तीन मार्ग वुचिच यांनी सत्तेत आल्यानंतर प्रसारमाध्यमांना आपले बाहुले बनवण्यासाठी तीन प्रमुख मार्गांचा वापर केला होता: सरकारी जाहिराती व अनुदाने: सरकारी जाहिरातींचा पैसा आणि अप्रत्यक्ष अनुदाने केवळ सरकारधार्जिण्या चॅनेल्सनाच दिली जायची. उद्योगपतींचे मीडिया मालकीहक्क: सत्ताधारी पक्षाशी जवळचे संबंध असलेल्या उद्योगपतींच्या माध्यमातून मोठ्या वृत्तवाहिन्या आणि वृत्तपत्रांची मालकी खरेदी करण्यात आली. नियंत्रक संस्थांचे बाहुलेकरण: सर्बियातील इलेक्ट्रॉनिक मीडियाची पाळत ठेवणारी संस्था आरईएम पूर्णपणे सरकारचा भोंपू बनली होती. समाजात द्वेष पसरवणारी भाषणे, हिंसाचार आणि संविधानविरोधी वक्तव्यांवर आरईएम मौन बाळगायची, परंतु विरोधी पक्षाच्या नेत्यांना किरकोळ कारणावरूनही बदनाम केले जायचे. स्वतंत्र पत्रकारांना दहशतवादी ठरवण्याचा प्रयत्न जेव्हा एन १ आणि नोव्हा एस सारख्या काही मोजक्या स्वतंत्र वृत्तसंस्थांनी वुचिच सरकारच्या भ्रष्टाचारावर आवाज उठवला, तेव्हा त्यांच्यावर सरकारी यंत्रणांच्या माध्यमातून खोटे गुन्हे दाखल करण्यात आले आणि त्यांना बदनाम करण्याचे अभियान चालवले गेले. फ्रीडम हाऊस २०२६ च्या अहवालानुसार, जून २०२५ मध्ये राष्ट्रपती वुचिच यांनी एन १ आणि नोव्हा एस या संस्थांच्या रिपोर्टिंगला विशुद्ध दहशतवाद असे म्हटले होते आणि अधिकाऱ्यांना अशा पत्रकारांवर कठोर कारवाई करण्याचे संकेत दिले होते. तसेच, आंतरराष्ट्रीय निवडणूक निरीक्षकांच्या ओएससीई अहवालात स्पष्टपणे नमूद करण्यात आले होते की, निवडणुकीदरम्यान सर्बियन मीडियाने वुचिच यांच्या दलालांसारखे काम केले, ज्यामुळे सामान्य मतदारांपर्यंत निष्पक्ष माहिती पोहोचणे अत्यंत कठीण झाले होते. न्यायव्यवस्थेचा वापर आणि गुंडांना दिलेली माफी माध्यमांसोबतच न्यायव्यवस्थेवरही वुचिच यांनी प्रचंड राजकीय दबाव आणला होता. युरोपियन कमिशनच्या २०२५ च्या रूल ऑफ लॉ अहवालात सर्बियाच्या न्यायव्यवस्थेतील राजकीय हस्तक्षेपावर तीव्र चिंता व्यक्त करण्यात आली होती. न्यायाधीशांच्या नियुक्त्या, त्यांच्या बदल्या आणि पदोन्नतीमध्ये राष्ट्रपती कार्यालयाकडून थेट फेरफार केला जात असे. इतकेच नव्हे तर जुलै २०२५ मध्ये जेव्हा नागरिक सरकारच्या धोरणांविरोधात निदर्शने करत होते, तेव्हा वुचिच यांच्या समर्थक गुंडांनी आंदोलकांना बेदम चोपले होते. या गुंडांवर न्यायालयात गंभीर आरोप प्रस्थापित होण्याआधीच राष्ट्रपती वुचिच यांनी आपल्या विशेष क्षमादान अधिकाराचा वापर करून त्या सर्व गुंडांना कोर्टाचा निकाल येण्यापूर्वीच माफी देऊन मोकळे केले होते. नवीन कुमार यांचे विश्लेषण: लोकशाहीच्या गुन्हेगारांना जनता माफ करत नाही भारतीय पत्रकार नवीन कुमार – आर्टिकल १९ इंडिया यांनी सर्बियातील या ऐतिहासिक घडामोडींचे विश्लेषण करताना म्हटले आहे की, सर्बियातील घडामोडी आणि भारतातील सध्याची माध्यम परिस्थिती यात थक्क करणारी समानता आहे. सत्तेच्या टाचा चाटणारे टीव्ही चॅनेल्स, पत्रकारांना दिलेली दहशतवादी किंवा राष्ट्रविरोधी ही विशेषणे, आणि संस्थांचे झालेले बाहुलेपण हे कोणत्याही हुकूमशाहीचे लक्षण असते. परंतु, सर्बियाच्या जनतेने हे दाखवून दिले आहे की, मीडिया आणि सत्ताधाऱ्यांनी कितीही खोटी प्रलोभने किंवा भीती दाखवली, तरी शेवटी जनमताचाच विजय होतो. सर्बियातील अँकर्स आज नाक घासून माफी मागत आहेत; कारण त्यांनी लोकशाहीचा गळा घोटण्याचा अपराध केला होता. सर्बियातील हे सत्तांतर जगभरातील हुकूमशाही प्रवृत्तीच्या नेत्यांसाठी आणि त्यांच्या पाठीशी उभ्या असणाऱ्या गोदी माध्यमांसाठी एक मोठा इशारा ठरला आहे. Kanthak Suryatal Post Views: 211 Facebook WhatsApp Telegram Twitter LinkedIn Snapchat Threads Post navigation युक्रेनमध्ये रशियन ड्रोनचा कहर: मेट्रो, शाळा आणि निवासी इमारतींवर थेट प्रहार; चिमुकल्यासह अनेक नागरिक जखमी!
