युनोमध्ये भाषणबाजी, पडद्यामागे तडजोड: ट्रम्प, एर्दोगान आणि मध्य पूर्वेतील भोंदू मुत्सद्देगिरीचा पर्दाफाश!

उम्मतच्या गप्पा मारणारे एर्दोगान आणि अमेरिकेसमोर झुकलेले नेते: मध्य पूर्वेतील सत्ताकारणाचा आक्रमक लेखाजोखा!

जागतिक राजकारणाच्या पटावर सध्या संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेचे व्यासपीठ तापले आहे, परंतु या व्यासपीठावर बोलले जाणारे शब्द आणि पडद्यामागे घडणाऱ्या प्रत्यक्ष घडामोडी यांच्यात जमीन-अस्मानाचा फरक आहे. जगभरातील नेते अमेरिकेत जमून शांतता आणि न्यायाच्या गप्पा मारत असताना, मध्य पूर्वेच्या भूराजनीतीत मात्र विश्वासघात, दुटप्पीपणा आणि नव्या गुप्त करारांची रणनीती आखली जात आहे.

एर्दोगान यांचे युनोमधील ढोंग आणि तुर्कियेचा दुटप्पीपणा

युनायटेड नेशन्सच्या महासभेत तुर्कियेचे अध्यक्ष रजब तय्यिप एर्दोगान यांनी गझामधील युद्धविरामाबाबत डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या सहकार्याचा उल्लेख करताच इस्रायली शिष्टमंडळाने सभात्याग केला. गझामध्ये युद्धविराम होऊनही १३०० हून अधिक निष्पाप नागरिकांचा बळी गेल्याचा दावा एर्दोगान यांनी केला. परंतु, सोशल मीडियावर इस्लामी जगताचे तारणहार म्हणून पेश केले जाणारे एर्दोगान प्रत्यक्षात किती दुटप्पी आहेत, हे त्यांच्या कृतीवरून स्पष्ट होते. एर्दोगान इच्छित असतील तर इस्रायलला होणारा तेलपुरवठा एका मिनिटात रोखून त्यांची आर्थिक नाकेबंदी करू शकतात, मात्र ते तसे कधीही करत नाहीत. एवढेच नव्हे, तर अमेरिकेने इराणच्या विमानांवर निर्बंध लादण्याची आणि त्यांना आपल्या देशात उतरू न देण्याची धमकी देताच, सर्वात आधी अमेरिकेसमोर मान झुकवणारा देश कोणता असेल, तर तो तुर्कियेच होता. उम्मतच्या आणि मुस्लिम एकतेच्या मोठ्या मोठ्या गप्पा मारणारे एर्दोगान प्रत्यक्षात स्वतःच्या राजकीय फायद्यासाठी इस्रायलला छुपा पाठिंबा देतात आणि अमेरिकेच्या इशाऱ्यावर इराणची कोंडी करतात, ही वस्तुस्थिती नाकारता येत नाही.

अमेरिका-इराण पडद्यामागची थेट गुप्तभेट: कूटनीतीचा नवा वळणदार पट

एकीकडे जाहीर व्यासपीठांवरून एकमेकांना धमक्या दिल्या जात असताना, दुसरीकडे अमेरिका आणि इराण यांच्यात अत्यंत गुप्तपणे थेट वाटाघाटी सुरू आहेत. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची हे कतारमार्गे अमेरिकेत पोहोचले आणि तिथे त्यांची अमेरिकेचे प्रतिनिधी स्टीव्ह विटकॉफ यांच्याशी थेट भेट झाली. आतापर्यंत अमेरिका आणि इराण यांच्यातील सर्व चर्चा ओमानच्या मध्यस्थीने किंवा इतर देशांमार्फत होत असत. ओमानमध्ये तर दोन्ही देशांचे शिष्टमंडळ वेगवेगळ्या खोलीत बसत आणि ओमानी अधिकारी मधल्या खोलीतून संदेशांची देवाणघेवाण करत असत. परंतु, आता अराघची आणि विटकॉफ यांची थेट समोरासमोर भेट होणे हे दर्शवते की, जाहीरपणे युद्धाच्या धमक्या दिल्या जात असल्या तरी पडद्यामागे कराराची जोरदार तयारी सुरू आहे. इराण आणि अमेरिका यांच्यातील संबंध पूर्ववत होण्याचे हे संकेत इस्रायलसाठी अत्यंत धक्कादायक ठरू शकतात.

सौदी अरेबियाला ट्रम्प यांचा मोठा धक्का आणि एमबीएसचा संताप

दुसरीकडे, अमेरिका आणि सौदी अरेबिया यांच्यातील तणाव कमालीचा वाढला आहे. यमनमधील हुथी बंडखोरांविरुद्ध थेट लष्करी कारवाई करण्यासाठी सौदी क्राउन प्रिन्स मोहम्मद बिन सलमान यांनी डोनाल्ड ट्रम्प यांना दोनदा विनंती केली होती. परंतु ट्रम्प यांनी सौदीला थेट नकार देत हात वर केले आणि थेट लष्करी हस्तक्षेपास पूर्णपणे नकार दिला. अमेरिका सौदीला गुप्तचर माहिती, शस्त्रे आणि एअर डिफेन्स सिस्टीम पुरवत असली, तरी यमनच्या वाळवंटात किंवा समुद्रात स्वतःचे सैन्य पाठवून हुथींशी दोन हात करण्याची अमेरिकेची किंवा ब्रिटनची अजिबात तयारी नाही. यापूर्वी इस्रायलच्या मदतीसाठी आलेल्या अमेरिकेला हुथींशी लढताना अवघ्या १० दिवसांत १ अब्ज डॉलरहून अधिक नुकसान सहन करावे लागले होते आणि शेवटी करार करून माघार घ्यावी लागली होती. त्यामुळे हुथींनी लाल समुद्रात केवळ सौदीच्या जहाजांवर नाकेबंदी लादली असताना, अमेरिकेने सौदीला त्यांच्या नशिबावर सोडून दिले आहे आणि स्वतःच्या जहाजांच्या सुरक्षेसाठी हुथींशी छुपी तडजोड केली आहे.

हारमुझची सामुद्रधुनी: इराणची मजबूत पकड आणि अट

जागतिक तेलाच्या वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या हारमुझच्या सामुद्रधुनीवर इराणने आपले वर्चस्व अत्यंत हुशारीने निर्माण केले आहे. इराणचे परराष्ट्र मंत्री अराघची यांनी अमेरिकेसमोर अट ठेवली आहे की, जर अमेरिकेने सागरी नाकेबंदी हटवली, गोठवलेली इराणी मालमत्ता मोकळी केली आणि निर्बंध शिथिल केले, तर इराण अवघ्या एका आठवड्यात हारमुझची सामुद्रधुनी खुली करू शकतो. परंतु, याच वेळी इराणने आपल्या संसदेच्या राष्ट्रीय सुरक्षा समितीमार्फत कलम १३, १४ आणि १५ मंजूर करून असा कडक कायदा केला आहे की, हारमुझमधून जाणाऱ्या जहाजांनी इराणचे नियम मोडल्यास त्यांच्या एकूण जहाजाच्या किंवा मालाच्या किमतीवर २०% पर्यंत प्रचंड दंड ठोठावला जाईल आणि दंड न भरल्यास जहाज जप्त केले जाईल. म्हणजे एकीकडे मुत्सद्देगिरीच्या गप्पा मारायच्या आणि दुसरीकडे हारमुझवरील आपला लष्करी व कायदेशीर कसाब अधिक मजबूत करायचा, असा दुहेरी आणि आक्रमक डाव इराण खेळत आहे.

ट्रम्प यांचे निवडणुकीचे नाटक आणि पेझेशकियान यांची रणनीती

डोनाल्ड ट्रम्प युनोमध्ये इराणशी करार करा किंवा इराणला पूर्णपणे उद्ध्वस्त करा अशी मोठी भाषणे ठोकत आहेत, परंतु हा केवळ अमेरिकेतील आगामी मध्यावधी निवडणुकांसाठी रचलेला एक राजकीय स्टंट आणि प्रोपोगंडा आहे. ट्रम्प यांची लोकप्रियता घसरून ३०% वर आली आहे. मध्यावधी निवडणुकीपूर्वी युद्ध छेडल्यास होणाऱ्या राजकीय नुकसानाला सामोरे जाण्याची ट्रम्प यांची क्षमता नाही. इराणचे अध्यक्ष मसूद पेझेशकियान आणि परराष्ट्र मंत्री अराघची हे दोघेही युनोच्या बैठकीसाठी न्यूयॉर्कमध्ये दाखल झाले आहेत. ट्रम्प हे पेझेशकियान यांना थेट भेटण्यास उत्सुक आहेत. इराणलाही हे ठाऊक आहे की, अमेरिकेच्या मध्यावधी निवडणुकांपूर्वी जे काही साध्य करायचे आहे ते करावे लागेल; कारण निवडणुकीनंतर ट्रम्प जिंकले तर ते लष्करी हल्ल्याचा मार्ग निवडू शकतात. म्हणूनच इराण युद्धाची पूर्ण तयारी ठेवून कूटनीतीचे पत्ते अत्यंत चलाखीने खेळत आहे.

इस्रायलमध्ये नेतान्याहूंचा घसरता पाया

या संपूर्ण प्रादेशिक घडामोडींमध्ये इस्रायलचे पंतप्रधान बिन्यामिन नेतान्याहू हे राजकीयदृष्ट्या उघडे पडताना दिसत आहेत. इस्रायलमधील ताज्या निवडणूक सर्वेक्षणांनुसार, नेतान्याहू यांच्या सत्ताधारी आघाडीला केवळ ३८ जागा मिळण्याचा अंदाज आहे, तर त्यांच्याविरोधातील विरोधी पक्षांच्या आघाडीला ६६ जागा मिळण्याची शक्यता आहे. इस्रायलच्या जनतेमध्ये नेतान्याहूंविरोधात प्रचंड असंतोष निर्माण झाला आहे आणि त्यांची पकड ढिली होत चालली आहे.

निष्कर्ष: मध्य पूर्वेतील बदलती महासत्तांची चक्रे

एकंदरीत, मध्य पूर्वेतील सत्तेचा पट आता पूर्णपणे बदलला आहे. अमेरिकेची सुपरपॉवर ही केवळ भाषणांपुरती उरली असून, प्रत्यक्ष मैदानात सौदीसारख्या मित्रदेशांना उघड्यावर पाडणे आणि इराणसारख्या शत्रूशी पडद्यामागे वाटाघाटी करणे, हीच अमेरिकेची खरी हतबलता आहे. एर्दोगान यांचे उघडे पडलेले ढोंग, सौदीची एकाकी अवस्था, इराणची हारमुझवरील मजबूत पकड आणि इस्रायलमधील नेतान्याहूंची ढासळती सत्ता ही मध्य पूर्वेतील नव्या वास्तवाची नांदी आहे. येत्या काळात ट्रम्प आणि पेझेशकियान यांची भेट होते का आणि मध्यावधी निवडणुकांआधी हा समझोता पूर्ण होतो की युद्ध आणखी भडकते, यावरच जगाचे भवितव्य अवलंबून असणार आहे.

Kanthak Suryatal