इटालीचे लढाऊ विमान लक्ष्य! तांबड्या समुद्रातील संघर्षात युरोपीय महासत्तांची थेट एन्ट्री?

आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचा भडका आणि जागतिक भीती

आंतरराष्ट्रीय बाजारात ब्रेंट क्रूड तेलाचा दर प्रति बॅरल १०० डॉलरच्या पार गेला असून, ही वाढ थांबण्याचे नाव घेत नाही आहे. या सातत्याने वाढणाऱ्या किमतींमुळे भारतातही कोणत्याही दिवशी इंधनाचे दर वाढवले जाण्याची घोषणा होऊ शकते, असा प्रचंड आर्थिक दबाव निर्माण झाला आहे. मध्य पूर्वेत पेटलेला लष्करी संघर्ष आता केवळ क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन हल्ल्यांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही, तर त्याने जागतिक ऊर्जा पुरवठा साखळी आणि महासत्तांच्या अर्थव्यवस्थेला आपल्या विळख्यात घेतले आहे. तांबड्या समुद्रातील वाढता तणाव आणि तेलवाहिन्यांवर झालेले भीषण हल्ले यामुळे जागतिक स्तरावर भीषण संकटाची घंटा वाजली आहे.

ईस्ट वेस्ट पाइपलाइनवरील हल्ला आणि सौदी अरामकोचा युरोपला धक्का

सौदी अरेबियाच्या पूर्व भागातून थेट तांबड्या समुद्रापर्यंत तेल वाहून नेणारी १२-शे किलोमीटर लांबीची महत्त्वपूर्ण ईस्ट वेस्ट पाइपलाइन हल्ल्याचे मुख्य लक्ष्य ठरली आहे. इराकमधील ॲक्सिस ऑफ रेझिस्टन्सच्या दलांनी या पाइपलाइनवर ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रांचा जोरदार मारा केला, ज्यामुळे तेथे प्रचंड स्फोट झाला. १० आणि ११ सप्टेंबर रोजी झालेल्या या ड्रोन हल्ल्यांमुळे पाइपलाइनच्या तीन प्रमुख पंपिंग स्टेशनचे अतोनात नुकसान झाले असून, तेव्हापासून तेथील तेल वाहतुकीचे कामकाज पूर्णपणे ठप्प झाले आहे. सध्या या ठिकाणी दुरुस्तीचे काम सुरू आहे.

या पाइपलाइन दुर्घटनेमुळे सौदी अरेबियाची मुख्य तेल कंपनी सौदी अरामकोने युरोपीय देशांना मोठा आर्थिक व ऊर्जा धक्का दिला आहे. अरामकोने युरोपमधील अनेक देशांना स्पष्ट बजावले आहे की, पाइपलाइन बंद असल्यामुळे ते पुढील महिन्यात कोणताही तेल पुरवठा करू शकणार नाहीत. ब्लूमबर्गच्या अहवालानुसार, कंपनीने युरोपमधील किमान दोन मोठ्या रिफायनिंग कंपन्यांना या निर्णयाची अधिकृत कल्पना दिली आहे. एका बाजूला हॉर्मूझची सामुद्रधुनी आणि दुसऱ्या बाजूला बाब अल मंदबे या दोन्ही सागरी मार्गांवर युद्धाचे सावट असल्याने आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेल पोहोचवायचे कसे, असा गंभीर प्रश्न निर्माण झाला आहे.

तांबडा समुद्र संघर्ष आणि इटालियन लढाऊ विमानावर हल्ला

लाल समुद्राच्या मोक्याच्या ठिकाणी बसलेल्या अन्सॉर अल्लाह म्हणजेच हुती बंडखोरांमुळे या परिसरातील संघर्ष अधिकच घातक बनला आहे. हुती बंडखोरांनी सौदी अरेबियातील अत्यंत महत्त्वाच्या ताईफ एअरबेसवर ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रांचा धडक मारा केला आहे. या ताईफ एअरबेसवर सौदीची युरोफायटर आणि एफ १५ ही प्रगत लढाऊ विमाने तैनात आहेत.

या क्षेपणास्त्र हल्ल्याच्या वेळी ताईफ येथे तैनात असलेल्या इटलीच्या युरोफायटर इएफ २००० या लढाऊ विमानाला क्षेपणास्त्राचा फटका बसला. इटलीने या लष्करी मोहिमेअंतर्गत सौदी अरेबिया, कुवेत आणि बहरीनमध्ये सुमारे ४०० लष्करी सैनिक आणि ताईफ येथे ४ युरोफायटर विमाने तैनात केली होती. चालू संघर्षात युरोपीय देशाच्या लढाऊ विमानावर झालेला हा पहिला नोंदवलेला थेट हल्ला मानला जात आहे. हा घटनाक्रम स्पष्ट करतो की यमन आणि तांबड्या समुद्रातील युद्धाची झळ आता थेट युरोपीय देशांच्या संरक्षण दलांपर्यंत पोहोचली आहे.

दाव्यांचे सखोल विश्लेषण: मक्केवरील हल्ला आणि माहिती युद्ध

युद्धाच्या मैदानाव्यतिरिक्त सध्या मध्य पूर्वेत इन्फॉर्मेशन वॉरफेअर म्हणजेच माहिती युद्धाचा मोठा खेळ खेळला जात आहे.

• सौदी अरेबियाचा दावा: सौदीच्या सूत्रांनी असा दावा केला होता की हुती बंडखोरांनी मक्केवर क्षेपणास्त्र हल्ला केला आहे.
• दाव्याचे वास्तव आणि हुतींचे स्पष्टीकरण: हुतींचे सर्वोच्च नेते अब्दुल मलिक अल हुती यांनी अधिकृत निवेदन जारी करून या दाव्याचे जोरदार खंडन केले आहे. हुतींनी मक्केवर कोणताही हल्ला केलेला नाही आणि उलट मक्का व इतर सर्व इस्लामिक पवित्र स्थळांचे रक्षण करणे हे त्यांचे कर्तव्य असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले. सौदी अरेबिया जागतिक सहानुभूती मिळवण्यासाठी आणि हुतींना बदनाम करण्यासाठी खोटा प्रचार करत असल्याचा आरोप त्यांनी केला.
• जागतिक आणि प्रादेशिक प्रतिक्रिया: या दाव्यानंतर मुस्लिम जगतात मोठा संताप आणि प्रश्न उपस्थित केले गेले. मक्केवर हल्ला झाल्यास काय करणार, यावर पाकिस्तानने मक्केचे संरक्षण करू अशी भूमिका मांडली, तर तुर्कीकडूनही प्रतिक्रिया मागवण्यात आल्या. दरम्यान, यमनची राजधानी सना येथे हजारो लोकांनी रस्त्यावर उतरून सौदी अरेबियाविरोधात प्रचंड निदर्शने केली आणि सौदीच्या धोरणांचा धिक्कार केला. त्यामुळे मक्केच्या हल्ल्याचा दावा हा सैन्यापेक्षा माहिती युद्धाचा एक भाग असल्याचे स्पष्ट होते.

सौदी अमेरिका संबंध आणि डोनाल्ड ट्रम्प यांची राजनैतिक धडपड

सौदी अरेबियाने आपल्या जमिनीवर अमेरिकेला लष्करी तळ उभारण्यासाठी जागा दिली होती. परंतु संकटसमयी अमेरिकेने सौदीची कोणतीही प्रभावी मदत न करता उलट पैशांची वसुलीच केली, अशी हतबलता आणि अडचण सध्या सौदी अरेबियासमोर निर्माण झाली आहे.

दुसऱ्या बाजूला, अमेरिकेचे माजी अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प हे कतार आणि पाकिस्तानच्या माध्यमातून इराणशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करत आहेत. इराणच्या वृत्तानुसार, ट्रम्प यांच्या या मध्यस्थीचा मुख्य उद्देश आंतरराष्ट्रीय बाजारातील तेलाचे वाढते दर नियंत्रित करणे आणि किमती खाली आणणे हाच आहे. चर्चेच्या माध्यमातून तेल बाजारावर प्रभाव टाकण्याचा हा एक राजनैतिक प्रयत्न मानला जात आहे.

जागतिक अर्थव्यवस्था आणि भारतावर होणारा परिणाम

ब्रेंट क्रूड $१०० च्या वर गेल्यामुळे भारतासारख्या मोठ्या प्रमाणावर तेल आयात करणाऱ्या देशांवर याचे थेट सावट पसरले आहे. जर आंतरराष्ट्रीय किमती स्थिर झाल्या नाहीत, तर भारतातही इंधनाचे दर वाढणे अटळ आहे, ज्यामुळे महागाईचा मोठा भडका उडू शकतो. एकीकडे युरोपला सौदीकडून मिळणारा तेल पुरवठा बंद झाला आहे, तर दुसरीकडे तांबड्या समुद्रातील व्यापारी मार्ग धोक्यात आल्याने जागतिक पुरवठा साखळी कोलमडण्याच्या मार्गावर आहे.

निष्कर्ष आणि संपादकीय दृष्टिकोन

एकंदरीत, मध्य पूर्वेतील हा संघर्ष आता केवळ प्रादेशिक सीमांपुरता मर्यादित राहिलेला नाही. तेल वाहिन्यांवर झालेले स्फोट, अरामकोचा खंडित झालेला पुरवठा, युरोपीय लढाऊ विमानांवरील हल्ले आणि मक्केच्या नावाखाली खेळले जाणारे माहिती युद्ध या सर्व घटकांनी जागतिक चिंतेत भर घातली आहे. जर लवकरात लवकर राजनैतिक आणि मुत्सद्दी मार्गाने तेलाचे दर आणि लष्करी तणाव शांत झाला नाही, तर संपूर्ण जगाला एका अभूतपूर्व महागाई आणि ऊर्जा संकटाला सामोरे जावे लागेल, यात शंका नाही.

Kanthak Suryatal