४८ तासांची फसवणूक करणारी शांतता आणि क्षेपणास्त्रांचा पाऊस

मध्यपूर्वेतील युद्धजन्य परिस्थितीत गेल्या ४८ तासांपासून एक प्रकारची अनपेक्षित शांतता दिसून येत होती. अमेरिका कोणताही नवा लष्करी हल्ला करत नव्हती आणि इराणनेही आपल्या आक्रमक कारवायांची तीव्रता काहीशी कमी केली होती. दोन्ही बाजूंनी केवळ मुत्सद्दी चर्चा आणि नवीन लष्करी उपकरणांच्या व क्षेपणास्त्रांच्या चाचण्यांवर भर दिला जात होता. मात्र, ही ४८ तासांची शांतता हे एका भीषण वादळापूर्वीचे सावट ठरले. इराणने अचानक जॉर्डनसह संपूर्ण प्रदेशातील अमेरिकन आणि मित्रदेशांच्या तळांवर एकाच वेळी ४० हून अधिक बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांचा प्रचंड मारा केला. गेल्या पाच महिन्यांतील एकाच वेळी केलेला हा सर्वात मोठा क्षेपणास्त्र हल्ला मानला जात आहे. या आक्रमक कारवाईने केवळ मध्यपूर्वेतील लष्करी तणाव वाढवला नाही, तर अमेरिकेची लष्करी रणनीती आणि तिची जगप्रसिद्ध क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली यांवरही मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे.

क्षेपणास्त्र मारा आणि अमेरिकन संरक्षण यंत्रणेची उघडी पडलेली मर्यादा

इराणने डागलेल्या ४० बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांच्या माऱ्याने अमेरिकेच्या संरक्षण व्यवस्थेची खरी मर्यादा उघडी पाडली आहे. या ४० क्षेपणास्त्रांपैकी केवळ १३ क्षेपणास्त्रे हवेतच रोखण्यात अमेरिकन एअर डिफेन्सला यश आले, तर उर्वरित २७ क्षेपणास्त्रांनी जॉर्डनमधील मुवफक साल्टी या मुख्य अमेरिकन एअरबेसवर अचूक मारा केला. या घटनेमुळे वॉशिंग्टन आणि पेंटागॉनच्या गोटात प्रचंड अस्वस्थता पसरली आहे. मध्यपूर्वेत तैनात असलेल्या अमेरिकन लष्करी तळांवर सध्या इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रांची मोठी टंचाई भासत आहे. अमेरिकन संरक्षण उत्पादक कंपन्यांच्या मते, ज्या वेगाने ही इंटरसेप्टर क्षेपणास्त्रे युद्धात वापरली जात आहेत, तितक्या वेगाने त्यांचे नवीन उत्पादन करणे तांत्रिकदृष्ट्या शक्य नाही. अमेरिका स्वतःच्या मुख्य भूमीच्या सुरक्षेसाठी राखून ठेवलेली क्षेपणास्त्रे मध्यपूर्वेत पाठवू शकत नाही, कारण तसे केल्यास अमेरिकेची स्वतःची सुरक्षा धोक्यात येऊ शकते. जॉर्डनच्या आकाशात मोठ्या प्रमाणात इंटरसेप्टर्स डागूनही इराणी क्षेपणास्त्रांना रोखण्यात यश आले नाही, ही बाब जॅक्सन हिंकल यांनी प्रसिद्ध केलेल्या फुटेजमधूनही उघड झाली आहे.

सीआयए मुख्यालयाचा विनाश आणि गुप्त लष्करी तळांवर घाला

या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांचे लष्करी व धोरणात्मक परिणाम अत्यंत भीषण ठरले आहेत. सौदी अरेबियाची राजधानी रियाध येथे असलेले अमेरिकेची गुप्तचर संस्था सीआयएचे मुख्यालय इराणच्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यात पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाल्याचे धक्कादायक वृत्त समोर आले आहे. याशिवाय, जॉर्डनमधील सार्वजनिकरीत्या माहीत असलेल्या मुवफक साल्टी आणि प्रिन्स हसन या तळांवर सातत्याने हल्ले होत असल्याने अमेरिकन सैन्याने आपली विमाने आणि लष्करी साहित्य वाचवण्यासाठी ते ट्रकमध्ये लादून टिटिन ब्राक्स या गुप्त तळावर हलवले होते. मात्र, इराणला या गुप्त तळाचा पत्ता लागताच तेथेही जोरदार हल्ला करून प्रचंड नुकसान पोहोचवण्यात आले. या वाढत्या नुकसानामुळे अमेरिकेच्या मध्यवर्ती कमान म्हणजेच सेंटकॉमला मध्यपूर्वेतील आपले तळ सोडून सैनिकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याचा विचार करावा लागत आहे. सीएनएनच्या अहवालानुसार, अमेरिकन नौदलाच्या ॲडमिरल्सनी आपले सैनिक लवकरच बहरीनला परतणार नाहीत असे संकेत दिले आहेत. तसेच आयआरजीसी ॲरोस्पेस फोर्सने जॉर्डनमधील अल-अझरक किंवा अल-असद या अमेरिकन एअरबेसवर डागलेल्या क्षेपणास्त्रांची चित्रफीत विशेष संदेशासह प्रसिद्ध करून अमेरिकेला थेट इशारा दिला आहे.

जनमानसातील उद्रेक: मध्यपूर्वेतील अरबी जनतेचा बदलता दृष्टिकोन

या युद्धाचा सर्वात महत्त्वाचा सामाजिक व भू-राजकीय पैलू म्हणजे मध्यपूर्वेतील स्थानिक जनतेची बदललेली मानसिकता होय. जॉर्डन आणि बहरीनसारख्या देशांमध्ये अमेरिकन तळांवर हल्ले झाल्यानंतर तेथील स्थानिक नागरिक दुःखी होण्याऐवजी रस्त्यावर उतरून उत्सव साजरा करताना दिसत आहेत. गझा संघर्ष आणि इस्राईल-हमास युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर मध्यपूर्वेतील नवीन पिढी इतिहासाचा पुनर्शोध घेत आहे. भूतकाळात इराणमधील पह्लवी राजवटीच्या काळात तेथील तेल आणि नैसर्गिक वायूचा अमेरिकेने कसा गैरवापर केला आणि आपली महासत्ता म्हणून पकड मजबूत केली, हे लोकांच्या लक्षात आले आहे. इराणच्या दाव्यानुसार, जॉर्डनमधील स्थानिक जनता आणि लष्करातील काही घटकांनीच अमेरिकन सैनिकांच्या निवासाची अचूक माहिती इराणपर्यंत पोहोचवली होती. यामुळेच स्थानिक नागरिक आपल्याच सरकारांच्या अमेरिकाधार्जिण्या धोरणांविरोधात उभे ठाकत आहेत.

इस्रायलवरील परिणाम, आंतरराष्ट्रीय दबाव आणि अमेरिकेचे एकाकीपण

इराणच्या या आक्रमक रणनीतीचा थेट फटका इस्रायललाही बसला आहे. यापूर्वी १५ जून २०२५ रोजी झालेल्या संघर्षात हायफामधील तेल शुद्धीकरण कारखान्यावर इराणच्या दोन बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांनी थेट मारा केला था, ज्याच्या आठवणींमुळे इस्रायल सध्या इराणसोबत थेट लष्करी संघर्ष ओढवून घेण्याचे टाळत आहे. आगामी निवडणुका ध्यानात घेता इस्रायली नेतृत्व कोणताही मोठा धोका पत्करण्यास तयार नाही. इराणचे परराष्ट्र मंत्री सय्यद अब्बास अरागची यांनी स्पष्ट केले की, ४७ वर्षांच्या कठोर आर्थिक निर्बंधांनंतरही अमेरिकेला इस्रायलच्या बाजूने इराणविरुद्ध थेट युद्धात उतरावे लागले, परंतु यामुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अमेरिकेची मोठी नाचक्की झाली आहे. अल जझीराच्या अहवालानुसार, वेस्ट बँकमधील इस्रायलच्या बेकायदेशीर वस्त्यांविरोधात आता जगातील १२ प्रमुख देश एकत्र आले आहेत. यामध्ये स्पेन, डेन्मार्क, फिनलंड, फ्रान्स, आइसलँड, आयर्लंड, कॅनडा, नॉर्वे, पोलंड, पोर्तुगाल, स्वीडन आणि ब्रिटन या देशांचा समावेश आहे. एकेकाळी अमेरिकेच्या प्रत्येक धोरणाला डोळे झाकून पाठिंबा देणारे हे देश आज अमेरिकन धोरणांच्या विरोधात उभे राहिले आहेत. जॉन वॉल्श यांच्या विश्लेषणानुसार, दडपशाही करणाऱ्या गुंडाला प्रत्युत्तर देण्यासाठी इराणने घेतलेली आक्रमक भूमिका अत्यंत प्रभावी ठरली आहे.

निष्कर्ष: जागतिक महासत्तेच्या वर्चस्वाला बसलेला तडा

थोडक्यात सांगायचे तर, इराणचा हा क्षेपणास्त्र मारा केवळ एक लष्करी कारवाई नसून तो मध्यपूर्वेतील अमेरिकन वर्चस्वाला दिलेला मोठा हादरा आहे. अमेरिकेच्या अत्याधुनिक क्षेपणास्त्र संरक्षण यंत्रणेची अपुरी क्षमता, सीआयए मुख्यालयाचा विनाश आणि अमेरिकेच्या मित्रदेशांमधील जनतेचा वाढता विरोध या गोष्टी अमेरिकेच्या महासत्ता असण्यावर प्रश्नचिन्ह उपस्थित करतात. एकीकडे अमेरिकेचे पारंपारिक युरोपीय मित्रदेश तिच्या धोरणांपासून दूर जात आहेत, तर दुसरीकडे मध्यपूर्वेतील स्थानिक जनता अमेरिकन सैन्याच्या उपस्थितीविरोधात बंड पुकारत आहे. या घडामोडीवरून स्पष्ट होते की, मध्यपूर्वेत अमेरिकेचा लष्करी व राजकीय दबदबा आता ओसरू लागला असून, एक नवे भू-राजकीय समीकरण आकारास येत आहे, ज्याचे हादरे थेट अमेरिकेच्या राजधानीपर्यंत जाणवत आहेत.