ऍड.प्रकाश आंबेडकर यांच्या मते, आजच्या तरुण पिढीमध्ये म्हणजेच जेन झी मध्ये मोठी राजकीय ताकद आहे. ही ताकद राजकीय पक्षांपेक्षाही मोठी असू शकते आणि त्यांच्यात सरकार उलथवून टाकण्याची क्षमता आहे. मात्र, या ऊर्जेला योग्य दिशेची आणि एका चांगल्या मार्गदर्शकाची (Guide) नितांत गरज आहे. केवळ रस्त्यावर उतरून घोषणाबाजी करण्यापेक्षा, या तरुणांनी कोणत्या मुद्द्यांवर संघर्ष करावा आणि कशा प्रकारे पुढे जावे, यासाठी वैचारिक स्पष्टता आवश्यक असल्याचे ते सांगतात.दीपक शर्मा यांनी ऍड. प्रकाश आंबेकराच्या सोबत घेतलेल्या मुलाखती नंतर वाचकांसाठी आम्ही हे प्रस्तुती करण केले आहे.
केवळ तात्कालिक मुद्द्यांपुरते मर्यादित राहू नका
सध्याचे तरुण पेपर लीक किंवा केंद्रीय मंत्री धर्मेंद्र प्रधान यांच्या राजीनाम्यासारख्या मुद्द्यांवरून आंदोलन करत आहेत. प्रकाश आंबेडकरांच्या मते, हे मुद्दे महत्त्वाचे असले तरी ते अत्यंत मर्यादित आहेत. मोदी सरकार धर्मेंद्र प्रधान यांना बाजूला करून हा विषय सहज हाताळू शकते, परंतु यामुळे मूळ समस्या सुटणार नाही. तरुणांनी आपला लढा केवळ वैयक्तिक किंवा छोट्या मुद्द्यांपर्यंत मर्यादित न ठेवता, सरकारचा मोठा व्हिजन आणि त्यांच्या धोरणांमधील त्रुटी उघड करण्यावर लक्ष दिले पाहिजे.
वैदिक अर्थव्यवस्था आणि आर्थिक विषमता
प्रकाश आंबेडकरांनी मोदी सरकारच्या आर्थिक धोरणांवर कडक टीका केली आहे. ते या अर्थव्यवस्थेला वैदिक अर्थव्यवस्था असे संबोधतात. त्यांच्या मते, या अर्थव्यवस्थेचे मुख्य उद्दिष्ट हे आहे की, देशाची आर्थिक सत्ता काही मोजक्या लोकांच्या हातात एकवटलेली असावी, जेणेकरून समाजावर नियंत्रण मिळवणे सोपे जाईल. ज्याप्रमाणे मनुस्मृतीमध्ये विशिष्ट वर्गाला मालमत्तेपासून वंचित ठेवले गेले होते, त्याचप्रमाणे आजची व्यवस्थाही आम जनतेच्या हातातील सत्ता काढून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे, असा दावा त्यांनी केला आहे. यामुळे देश तुटला तरी या सत्ताधाऱ्यांना त्याचे सोयरसुतक नसल्याचे ते नमूद करतात.
राष्ट्रीय हिताचे मुद्दे आणि परराष्ट्र धोरण
तरुणांनी विचारले पाहिजे की, भारत आज अमेरिकेचा केवळ एक सॅटेलाईट (उपग्रह) का बनत आहे? अमेरिकेचे जे हित असेल, तेच भारताचे हित असावे, अशा प्रकारचे करार केले जात आहेत, जे एक प्रकारे गुलामीच असल्याचे आंबेडकर म्हणतात. याशिवाय, क्रूड ऑईलचे (कच्चे तेल) दर आंतरराष्ट्रीय बाजारात कमी असतानाही भारतात पेट्रोल-डिझेल महाग का? इराण आणि रशिया स्वस्त दरात तेल देण्यास तयार असतानाही भारत महागडे तेल का खरेदी करत आहे? यांसारख्या थेट आर्थिक मुद्द्यांवर तरुणांनी जाब विचारला पाहिजे.
उत्तर-दक्षिण दरी आणि भविष्यातील धोके
येत्या काळात भारताच्या एकात्मतेसमोर मोठी आव्हाने उभी राहू शकतात, असा इशारा आंबेडकरांनी दिला आहे. मतदारसंघांची पुनर्रचना (Delimitation) केल्यास दक्षिण भारतातील राज्यांवर अन्याय होण्याची भीती आहे, कारण त्यांनी कुटुंब नियोजन प्रभावीपणे राबवले आहे. यामुळे उत्तर आणि दक्षिण भारत अशी मोठी दरी निर्माण होऊन देशाच्या फाळणीसारखी परिस्थिती उद्भवू शकते. त्यांनी पंजाब ते चेन्नई गहू वाहतुकीचे उदाहरण देऊन आर्थिक असमतोलावरही भाष्य केले आहे.
विरोधी पक्षांवर टीका
प्रकाश आंबेडकरांनी केवळ सरकारवरच नाही, तर राहुल गांधी, ममता बॅनर्जी, अखिलेश यादव यांसारख्या विरोधी नेत्यांवरही टीका केली आहे. हे नेते राष्ट्रीय हिताचे गंभीर मुद्दे संसदेत का उचलत नाहीत, असा त्यांचा प्रश्न आहे. उदाहरणादाखल त्यांनी रिझर्व्ह बँकेने विकलेल्या सोन्याचा मुद्दा किंवा निवडणूक आयोगाच्या अधिकारांबाबतच्या सर्वोच्च न्यायालयाच्या टिप्पणीचा उल्लेख केला, ज्यावर विरोधकांनी मौन बाळगले आहे.
तरुणांसाठी प्रकाश आंबेडकरांचा सल्ला
तरुणांना मार्गदर्शन करताना त्यांनी खालील महत्त्वाच्या बाबी सांगितल्या आहेत:
- अजेंडा निश्चित करा: आंदोलनाला सुरुवात करण्यापूर्वी विचारांची सुसंगतता (Meeting of Minds) असावी आणि एक ठोस अजेंडा असावा.
- सोशल मीडियाचा वापर: आपल्या कल्पना आणि विचार सोशल मीडियावर मांडून लोकांचे मत जाणून घ्या आणि बहुमताने निर्णय घ्या.
- अध्ययन करा: बाबासाहेब आंबेडकरांचे थॉट्स ऑन लिंग्विस्टिक स्टेट्स हे पुस्तक तरुणांनी वाचले पाहिजे, जेणेकरून त्यांना देशाच्या संरचनेची चांगली समज येईल.
- भविष्यासाठी लढा: केवळ आजच्या नोकरीचा विचार न करता, पुढच्या पिढ्यांचे भविष्य कशात सुरक्षित आहे, हे पाहून लढा उभा करा.
निष्कर्ष
प्रकाश आंबेडकर हे जेन झी तरुणांच्या चळवळीला पाठिंबा देण्यास आणि त्यांना मार्गदर्शन करण्यास तयार आहेत, मात्र त्यासाठी तरुणांकडे केवळ राग असून चालणार नाही, तर एक स्पष्ट विचार आणि दूरदृष्टी असावी लागेल. अण्णा हजारे यांच्या आंदोलनासारखी अवस्था होऊ नये, यासाठी योग्य वेळी आणि योग्य मुद्द्यांवरून संघटित होणे आवश्यक असल्याचे ते मुलाखतीच्या शेवटी स्पष्ट करतात.
