कोमेजणारी फुले आणि अज्ञानाचा अंधार: लैंगिक शिक्षणाची अपरिहार्यता
बालपण म्हणजे निरागसता, खेळ आणि स्वच्छंद जगणे. पण आजच्या काळात ही निरागसता एका अत्यंत कठीण आणि धोकादायक वळणावर उभी आहे. राजस्थानमध्ये घडलेली आणि वजीराबाद पोलिसांकडे आलेली ती घटना केवळ एक कायदेशीर गुन्हा नाही, तर आपल्या समाजाच्या डोळ्यात अंजन घालणारी एक वेदनादायी जाणीव आहे. जेव्हा एक अल्पवयीन मुलगी गर्भवती राहते आणि तिला या संकटात ढकलणारा मुलगाही स्वतः अल्पवयीन असतो, तेव्हा प्रश्न केवळ त्या दोन मुलांचा उरत नाही, तर तो संपूर्ण समाजाच्या मानसिकतेचा आणि शिक्षण पद्धतीचा उरतो.
ज्या वयात या मुलांच्या हातात पुस्तकं आणि खेळणी असायला हवी होती, त्या वयात त्यांच्यावर अशा प्रकारची वेळ येणे हे अत्यंत दुर्दैवी आहे. ही मुले गुन्हेगार नसून अज्ञानाचे बळी आहेत, असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. आपण मुलांपासून जगभरातील माहिती लपवू शकत नाही, पण त्यांना योग्य माहिती योग्य वेळी नक्कीच देऊ शकतो. लैंगिक शिक्षण म्हणजे केवळ शारीरिक प्रक्रियेची माहिती नव्हे, तर तो स्वतःच्या शरीराचा आदर, संमतीचे महत्त्व आणि जबाबदारीची जाणीव करून देणारा एक संस्कार आहे.
अनेकदा समाजात असा सूर ऐकायला मिळतो की, मुलांना लैंगिक शिक्षणाची काय गरज? ते अजून लहान आहेत. पण वजीराबादमध्ये घडलेली घटना हे सांगण्यासाठी पुरेशी आहे की, आपण जर त्यांना योग्य माहिती दिली नाही, तर ते अज्ञानापोटी स्वतःचे आणि इतरांचे आयुष्य उद्ध्वस्त करून घेतील. आज आपण शाळांमध्ये ‘गुड टच आणि बॅड टच’ (चांगला स्पर्श आणि वाईट स्पर्श) याबद्दल बोलू लागलो आहोत, ही एक चांगली सुरुवात आहे; पण ही पुरेशी नाही. मुलांच्या शारीरिक आणि मानसिक बदलांच्या काळात त्यांना विश्वासात घेऊन त्यांच्या शंकांचे निरसन करणे काळाची गरज आहे.
एक बालिका जेव्हा माता होण्याच्या उंबरठ्यावर उभी असते, तेव्हा तिचे बालपण कोमेजून गेलेले असते. त्या चिमुकल्या जीवावर झालेला अन्याय आणि त्या मुलाचे अजाणतेपण या दोन्ही गोष्टी समाजाला विचार करायला लावणाऱ्या आहेत. हा प्रकार किती भयंकर आहे, यावर समाजाने अत्यंत प्रखरपणे आणि जलद गतीने विचार करण्याची गरज आहे. जर आपण आज मुलांना या विषयावर बोलायला मोकळीक दिली नाही आणि त्यांना वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून शिक्षण दिले नाही, तर अशा घटनांची पुनरावृत्ती होत राहील.
पालक आणि शिक्षक म्हणून आपली ही जबाबदारी आहे की, मुलांच्या मनात या विषयाबद्दल भीती किंवा चुकीचे आकर्षण निर्माण होऊ नये. त्यांना हे समजले पाहिजे की, शरीर आणि भावना या खेळण्याच्या गोष्टी नाहीत. लैंगिक शिक्षण हे भीती घालण्यासाठी नसून, संरक्षण करण्यासाठी आहे. लहानपणापासूनच मुलांना वयानुरूप लैंगिक शिक्षण दिले गेले, तर त्यांना स्वतःच्या सीमा आणि इतरांच्या सीमा ओळखता येतील.
शेवटी, ही केवळ एका गुन्ह्याची गोष्ट नाही, तर ती एका पिढीच्या भवितव्याची गोष्ट आहे. आपल्या मुलांना सुरक्षित ठेवण्यासाठी त्यांना अज्ञानाच्या अंधारातून बाहेर काढून ज्ञानाचा प्रकाश देणे, हीच काळाची मोठी गरज आहे. समाजाने आता अधिक वेळ न दवडता या विषयाकडे गांभीर्याने आणि संवेदनशीलतेने पाहणे आवश्यक आहे, जेणेकरून कोणत्याही मुलाचे बालपण अशा प्रकारे उद्ध्वस्त होणार नाही.
पालकांसाठी काही टिप्स ..
- वास्तवाची जाणीव करून देणे (Real-life Context): पालकांशी संवाद साधताना राजस्थान येथे गुन्हा दाखल होऊन तो नांदेडला आला आणि एक अल्पवयीन बालक गुन्हेगार झाला. त्या गुन्ह्याचा तपास वजीराबाद पोलिसांकडे आहे. घडलेल्या घटनांसारखी उदाहरणे देऊन त्यांना ही समस्या किती गंभीर आहे याची जाणीव करून द्यावी. जेव्हा पालक हे पाहतात की माहितीच्या अभावामुळे अल्पवयीन मुले स्वतःचे आयुष्य धोक्यात टाकत आहेत, तेव्हा ते या विषयाकडे गांभीर्याने पाहू लागतात.
- शिक्षणाची व्याख्या बदलणे (Redefining Education): पालकांच्या मनात लैंगिक शिक्षणाबद्दल अनेक गैरसमज असतात. त्यांना हे पटवून देणे आवश्यक आहे की, लैंगिक शिक्षण म्हणजे केवळ शारीरिक माहिती नव्हे, तर ते मुलांच्या सुरक्षिततेचे एक साधन आहे. हे शिक्षण मुलांना संभाव्य अन्यायापासून वाचवण्यासाठी सुरक्षा कवच म्हणून काम करते, हे स्पष्ट करावे.
- गुड टच आणि बॅड टच च्या पलीकडे जाणे: अनेक पालक केवळ गुड टच आणि बॅड टच शिकवण्याला पुरेसे मानतात. पण वाढत्या वयानुसार मुलांना त्यांच्या शरीरातील बदल आणि जबाबदारीची जाणीव करून देणे का गरजेचे आहे, हे पालकांना समजावून सांगावे. केवळ प्राथमिक माहिती पुरेशी नाही, तर मुलांना सखोल आणि शास्त्रीय ज्ञान मिळणे आवश्यक आहे.
- वैज्ञानिक आणि सहज दृष्टिकोन: हा विषय गुपित न ठेवता वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून मांडण्यासाठी पालकांना प्रोत्साहित करावे. जर पालक स्वतः मुलांशी मोकळेपणाने बोलले, तर मुले बाहेरून चुकीची माहिती घेणार नाहीत. संवादाचा सूर भीतीदायक नसून आश्वासक असावा, जेणेकरून मुले संकटाच्या वेळी पालकांकडे येतील.
- सामाजिक जबाबदारीची जाणीव: पालकांना हे सांगावे की, हा विषय केवळ त्यांच्या घरापुरता मर्यादित नसून संपूर्ण समाजाच्या भवितव्याचा आहे [१]. अशा प्रकारच्या घटना थांबवण्यासाठी समाजाने अत्यंत प्रखरपणे आणि जलद गतीने विचार करण्याची गरज आहे, हे त्यांच्या मनावर ठसवावे.
- भविष्यातील धोके स्पष्ट करणे: अज्ञानामुळे होणारे शारीरिक आणि कायदेशीर परिणाम (जसे की अल्पवयीन मुलांवर होणारी पोलीस कारवाई किंवा गर्भधारणा) पालकांना स्पष्टपणे सांगावेत [१]. जेव्हा पालकांना भविष्यातील धोक्यांची कल्पना येते, तेव्हा ते मुलांशी संवाद साधण्यासाठी अधिक सक्रिय होतात.
पालकांशी संवाद साधताना त्यांना दोष न देता, त्यांच्या मुलांच्या सुरक्षिततेसाठी त्यांना सहभागीदार करून घेणे हीच सर्वात प्रभावी पद्धत ठरेल. शेवटी, मुलांचे बालपण कोमेजण्यापूर्वी त्यांना ज्ञानाचा प्रकाश देणे, ही आपली सामूहिक जबाबदारी आहे.
संबंधित बातमी ….
