आंतरराष्ट्रीय स्तरावर माहिती युद्ध सुरु;इराण अमेरिका युद्धात आलेला नवीन प्रकार
अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांच्या प्रशासनावर मध्यपूर्वेतील घडामोडींविषयी चुकीची माहिती पसरवल्याचा गंभीर आरोप करण्यात आला आहे. एका विश्लेषक वक्त्याने केलेल्या दाव्यानुसार, गेल्या सुमारे ५५ दिवसांपासून ट्रंप प्रशासन सतत असे सांगत आहे की त्यांनी इराणची नौदल आणि हवाई शक्ती पूर्णपणे नष्ट केली आहे. मात्र प्रत्यक्षात परिस्थिती वेगळी असल्याचे वक्त्याचे म्हणणे आहे. या दाव्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर माहिती युद्ध (Information Warfare) सुरू असल्याचेही स्पष्ट होत असल्याचे मत व्यक्त करण्यात आले.
तज्ज्ञांच्या मते, अमेरिकेने इराणवर निर्णायक लष्करी विजय मिळवल्याचा दावा केला असला तरी त्याला ठोस पुरावे उपलब्ध नाहीत. उलट, इराणने मध्यपूर्वेतील अमेरिकन लष्करी उपस्थितीवर मोठ्या प्रमाणावर प्रत्युत्तरात्मक कारवाई केल्याचे सांगितले जाते. अहवालानुसार, इराणने मध्यपूर्वेत असलेल्या अमेरिकेच्या ११ महत्त्वाच्या लष्करी तळांवर लक्ष्यित हल्ले केले. या कारवायांमध्ये १०० हून अधिक लक्ष्यांवर अचूक प्रहार करण्यात आल्याचा दावा आहे. या हल्ल्यांनंतर काही ठिकाणी अमेरिकन सैनिकांना तात्पुरते माघार घ्यावी लागल्याचेही वक्त्याने नमूद केले.
हल्ल्यांमुळे विविध देशांतील अमेरिकन तळांचे नुकसान झाल्याची माहिती समोर आली आहे. कुवैतमधील अली अल-सलेम एअरबेस येथे वेअरहाउस आणि धावपट्टीच्या काही भागांना नुकसान झाल्याचे सांगितले गेले. तसेच बहरीनमध्ये अमेरिकेच्या पाचव्या नौदल ताफ्याच्या मुख्यालयातील संप्रेषण प्रणाली आणि रडार उपकरणांना लक्ष्य करण्यात आल्याचा दावा करण्यात आला. या प्रणालींना झालेल्या नुकसानीमुळे काही काळ लष्करी संवाद प्रक्रियेत अडथळे निर्माण झाल्याचे सांगितले जाते.
याशिवाय कतारमधील अल-उदैद एअरबेस आणि सौदी अरेबियातील प्रिन्स सुल्तान एअरबेस या अमेरिकेच्या महत्त्वाच्या तळांनाही धक्का बसल्याचा दावा करण्यात आला आहे. या ठिकाणी पायाभूत सुविधांवर अचूक हल्ले करण्यात आले असून, ते पूर्णपणे नष्ट करण्याऐवजी कार्यक्षमतेवर परिणाम होईल अशा पद्धतीने कारवाई केल्याचे विश्लेषणात नमूद केले गेले.
तज्ज्ञांच्या मते, इराणने अत्यंत नियोजनबद्ध आणि निवडक रणनीती अवलंबली. सर्वत्र अंधाधुंद हल्ले करण्याऐवजी केवळ महत्त्वाच्या लष्करी संरचनांवर अचूक लक्ष्य साधले गेले. विशेष म्हणजे, काही उपग्रह चित्रण करणाऱ्या कंपन्यांना नुकसानीची छायाचित्रे सार्वजनिक करू नयेत, अशा सूचनाही देण्यात आल्याचा आरोप करण्यात आला. यामागे जागतिक पातळीवर माहिती नियंत्रण ठेवण्याचा प्रयत्न असल्याचे वक्त्याने म्हटले आहे.
या घडामोडींमुळे अमेरिकेची लष्करी प्रतिमा धक्का बसल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे. ट्रंप प्रशासनाने जाहीर केलेले विजयाचे दावे आणि प्रत्यक्ष परिस्थिती यामध्ये मोठी दरी असल्याचे चर्चेत सांगण्यात आले. वक्त्याच्या म्हणण्यानुसार, हल्ल्यांमधील अपयश लपवण्यासाठीच अमेरिकेकडून युद्धविरामासाठी आक्रमकपणे प्रयत्न सुरू असल्याचा आरोप करण्यात आला आहे.
दुसरीकडे, इराणकडून मात्र कोणत्याही चर्चेला किंवा युद्धविराम प्रस्तावाला नकार दिल्याचेही या चर्चेत नमूद करण्यात आले. इराण स्वतःला लष्करी आणि राजनैतिक दृष्ट्या मजबूत स्थितीत असल्याचे मानत असल्याने तडजोडीची गरज नसल्याचा संदेश दिला जात असल्याचे सांगितले जाते. त्यामुळे मध्यपूर्वेतील तणाव आणखी वाढण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.
या संपूर्ण प्रकरणातून आधुनिक युद्ध केवळ रणांगणावरच नव्हे तर माहिती आणि प्रचाराच्या माध्यमातूनही लढले जात असल्याचे स्पष्ट होते. लष्करी कारवायांइतकाच महत्त्वाचा घटक म्हणजे जनमतावर प्रभाव टाकणे आणि आंतरराष्ट्रीय प्रतिमा नियंत्रित ठेवणे हा झाला आहे. त्यामुळे प्रत्यक्ष युद्धस्थिती आणि अधिकृत निवेदनांमधील फरक समजून घेणे आवश्यक असल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे.
एकूणच, ट्रंप प्रशासनाचे दावे, इराणचे प्रत्युत्तरात्मक हल्ले, लष्करी तळांचे कथित नुकसान आणि युद्धविरामाच्या चर्चांभोवती निर्माण झालेली परिस्थिती ही जागतिक राजकारणातील गुंतागुंतीचे चित्र समोर आणते. मध्यपूर्वेतील सामरिक स्पर्धा, महासत्तांमधील संघर्ष आणि माहिती युद्ध यामुळे आगामी काळात भू-राजकीय तणाव कायम राहण्याची शक्यता नाकारता येत नाही.
