२१ युद्धनौका;२०० हून अधिक लढाऊ विमाने;१५ हजारांपेक्षा अधिक सैनिक
मध्य पूर्वेत पुन्हा एकदा तणावाचे वातावरण निर्माण झाले असून अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या संघर्षामुळे जागतिक राजकारणात अस्वस्थता वाढताना दिसत आहे. लष्करी हालचाली, रणनीतिक तैनाती आणि परस्पर आरोप-प्रत्यारोप यामुळे परिस्थिती अत्यंत संवेदनशील बनली आहे. उपलब्ध अहवालांनुसार या तणावाचा परिणाम केवळ दोन देशांपुरता मर्यादित नसून संपूर्ण पश्चिम आशियाई प्रदेशावर होऊ शकतो.
प्रमुख सैन्य तैनाती
इराणसोबत वाढलेल्या तणावाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेने मोठ्या प्रमाणावर सैन्य शक्ती मध्य पूर्वेत तैनात केली आहे. अहवालानुसार अमेरिकेने तब्बल २१ युद्धनौका या प्रदेशात पाठवल्या आहेत. ही तैनाती साधी संरक्षणात्मक मोहीम नसून स्पष्टपणे सामरिक दबाव निर्माण करण्याच्या उद्देशाने करण्यात आल्याचे मानले जाते. विशेष म्हणजे गेल्या अनेक दशकांत प्रथमच अमेरिकेच्या तीन शक्तिशाली विमानवाहू युद्धनौका एकाच वेळी मध्य पूर्वेत सक्रिय झाल्या आहेत. या युद्धनौकांमध्ये यूएसएस अब्राहम लिंकन, यूएसएस गेराल्ड आर. फोर्ड आणि यूएसएस जॉर्ज डब्ल्यू बुश यांचा समावेश आहे. या तिन्ही जहाजांना अमेरिकन नौदलातील अत्यंत प्रगत आणि निर्णायक लष्करी साधन मानले जाते. एकाच वेळी तीन विमानवाहू नौका कार्यरत असणे म्हणजे संभाव्य युद्धस्थितीसाठी मोठ्या प्रमाणावर तयारी सुरू असल्याचा स्पष्ट संकेत मानला जात आहे.या युद्धनौकांसोबत २०० हून अधिक लढाऊ विमाने तैनात करण्यात आली असून १५ हजारांपेक्षा अधिक सैनिक या भागात सक्रिय आहेत. हवाई हल्ले, समुद्री नियंत्रण आणि जलद प्रतिसाद देण्यासाठी ही सैन्यरचना तयार करण्यात आली असल्याचे लष्करी विश्लेषकांचे मत आहे. एवढ्या मोठ्या प्रमाणावरची तैनाती केवळ संदेश देण्यासाठी नसून प्रत्यक्ष संघर्षाची शक्यता गृहीत धरून केली गेली असल्याची चर्चा सुरू आहे.
तणावाची कारणे आणि उद्दिष्ट
या हालचालींच्या मागे राजकीय आणि सामरिक दोन्ही कारणे असल्याचे सांगितले जात आहे. काही अहवालांनुसार ही तैनाती अमेरिकेच्या तत्कालीन ट्रम्प प्रशासनाच्या दबाव मोहिमेचा भाग होती. उद्देश असा की इराणवर आर्थिक, राजनैतिक आणि लष्करी दबाव वाढवून त्याला नव्या करारासाठी तयार करणे.याच पार्श्वभूमीवर काही संवेदनशील बातम्याही समोर आल्या आहेत. अमेरिकन यंत्रणा इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्युशनरी गार्ड कॉर्प्स (IRGC) मधील वरिष्ठ अधिकारी अहमद वाहिदी,गालीबाब आणि इतर काही प्रभावी नेत्यांना लक्ष्य करण्याचा विचार करत असल्याची चर्चा आहे. अमेरिकेच्या मते हे नेते संभाव्य चर्चांना अडथळा आणत आहेत. अशा प्रकारचे लक्ष्यित कारवाईचे संकेत मिळाल्याने तणाव आणखी वाढण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. दरम्यान, इस्रायलमधील तेल अवीव येथे २५ अमेरिकन लष्करी वाहतूक विमान उतरल्याची माहिती समोर आली आहे. मोठ्या प्रमाणावर सैनिक, शस्त्रसामग्री आणि लॉजिस्टिक उपकरणांची हालचाल युद्धपूर्व तयारी म्हणून पाहिली जात आहे. अमेरिकेची ही हालचाल केवळ संरक्षणासाठी आहे की संभाव्य हल्ल्याची पूर्वतयारी, याबाबत विविध विश्लेषणे सुरू आहेत.
प्रादेशिक परिस्थिती आणि इराणची प्रतिक्रिया
मध्य पूर्वेतील समुद्री मार्गांना या संघर्षात विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. इस्रायलच्या आसपास, लाल समुद्र तसेच अरब समुद्रात अमेरिकन आणि मित्रदेशांच्या नौदलांची रणनीतिक तैनाती करण्यात आली आहे. या तैनातीचा उद्देश समुद्री मार्गांवर नियंत्रण ठेवणे, तेल वाहतुकीचे संरक्षण करणे आणि इराणवर दबाव कायम ठेवणे असा मानला जात आहे.अमेरिकेच्या हालचालींना उत्तर म्हणून इराणनेही आपली तयारी वाढवण्यास सुरुवात केली आहे. काही अहवालांनुसार इराण चीनकडून शस्त्रास्त्रे आणि लष्करी तंत्रज्ञान मिळवत आहे. यामुळे इराण आपल्या संरक्षण क्षमतेत वाढ करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचे दिसते.याशिवाय इराणने होरमुज सामुद्रधुनी आणि ओमान समुद्र परिसरात समुद्री मायन्स पेरण्याची तयारी सुरू केल्याची माहिती समोर आली आहे. होरमुज सामुद्रधुनी ही जगातील सर्वात महत्त्वाची तेल वाहतूक मार्गांपैकी एक आहे. येथे कोणतीही लष्करी कारवाई किंवा अडथळा निर्माण झाल्यास जागतिक तेल बाजार आणि अर्थव्यवस्थेवर मोठा परिणाम होऊ शकतो.इराणचा हा पवित्रा स्पष्ट संदेश देणारा मानला जात आहे जर संघर्ष वाढला तर ते केवळ संरक्षणात्मक भूमिका घेणार नाहीत, तर जागतिक ऊर्जा पुरवठ्यावर परिणाम करणारे पाऊलही उचलू शकतात.
वाढता युद्धाचा धोका
संपूर्ण परिस्थितीचा विचार करता मध्य पूर्वेतील तणाव अत्यंत धोकादायक टप्प्यावर पोहोचल्याचे दिसते. अमेरिकेची प्रचंड सैन्य तैनाती, इस्रायलमधील हालचाली, इराणची प्रतिउत्तर तयारी आणि जागतिक शक्तींचा अप्रत्यक्ष सहभाग यामुळे युद्धाचा धोका कधीही वाढू शकतो.लष्करी तज्ज्ञांच्या मते सध्या दोन्ही बाजूंनी दबाव आणि प्रतिदबाव अशी रणनीती वापरली जात आहे. मात्र इतिहास सांगतो की अशा परिस्थितीत एखादी छोटी चूक, चुकीचा अंदाज किंवा अचानक घडलेली घटना मोठ्या संघर्षाला कारणीभूत ठरू शकते. मध्य पूर्वेत शांतता टिकवणे हे केवळ अमेरिका आणि इराणपुरते मर्यादित नसून जागतिक स्थैर्यासाठी आवश्यक आहे. कारण या प्रदेशातील कोणताही मोठा संघर्ष तेल पुरवठा, आंतरराष्ट्रीय व्यापार, ऊर्जा सुरक्षा आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेवर थेट परिणाम करू शकतो.सध्याची परिस्थिती पाहता युद्ध अजून अधिकृतपणे सुरू झालेले नसले तरी तणावाची पातळी धोक्याच्या सीमारेषेवर पोहोचली आहे. त्यामुळे आगामी काळात राजनैतिक चर्चा यशस्वी होतात की संघर्ष उफाळून येतो, याकडे संपूर्ण जगाचे लक्ष लागले आहे.
