मोजतबा अली खामनेई समोर डोनाल्ड ट्रॅप सरेंडर 

इराण – अमेरिका आणि इराण दरम्यान नुकताच दोन आठवड्यांचा युद्धविराम घोषित झाला असून, त्याचे भू-राजकीय परिणाम अत्यंत महत्त्वाचे मानले जात आहेत. या घडामोडीकडे इराणचा कूटनीतिक आणि लष्करी विजय म्हणून पाहिले जात आहे.

या बातमीचे मुख्य पैलू खालीलप्रमाणे आहेत

• ट्रम्प यांचा युद्धविराम: इराणला पूर्णपणे उद्ध्वस्त करण्याची धमकी देणाऱ्या डोनाल्ड ट्रम्प प्रशासनाला अखेर इराणच्या अटींवर युद्धविराम (Ceasefire) मान्य करावा लागला. हा युद्धविराम ८ एप्रिल २०२६ रोजी जाहीर झाला असून तो तूर्तास दोन आठवड्यांसाठी असेल.
• इराणच्या १० सूत्री अटी: अमेरिकेने इराणच्या १०-कलमी शांतता प्रस्तावाचा सर्वसाधारण आराखडा स्वीकारला आहे. या प्रस्तावात प्रामुख्याने खालील अटींचा समावेश आहे.
  • हॉर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर (Strait of Hormuz) इराणचे नियंत्रण कायम राहणे.
  • लेबनॉन आणि येमेनमधील संघर्ष थांबवणे.
  • इराणवरील सर्व आर्थिक निर्बंध उठवणे.
  • इराणच्या अण्वस्त्र समृद्धीकरणाच्या हक्काला मान्यता देणे.
• लष्करी ताकद: इराणच्या या विजयात त्यांच्या प्रगत क्षेपणास्त्र तंत्रज्ञानाने, विशेषतः हायपरसोनिक क्षेपणास्त्रे आणि ड्रोन क्षमतेने निर्णायक भूमिका बजावली. अमेरिकन गुप्तचर यंत्रणांच्या मते, दीर्घकाळ युद्ध सुरू असूनही इराणकडे अजूनही मोठ्या प्रमाणात क्षेपणास्त्रे डागण्याची क्षमता शिल्लक आहे, ज्यामुळे अमेरिकेला विचार करणे भाग पडले.
• अब्बास अराची यांची भूमिका: इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराची यांच्या शांतता चर्चांमधील भूमिकेचे जागतिक स्तरावर कौतुक होत आहे. अराची यांनी इराणची बाजू अत्यंत प्रखरपणे मांडली असून, अमेरिकेच्या दबावाखाली न येता त्यांनी कूटनीतिक वाटाघाटी केल्या.
• भारत आणि पाकिस्तानची कूटनीती: या संपूर्ण वादात भारताच्या परराष्ट्र धोरणाबाबत काही आव्हाने निर्माण झाली आहेत. विश्लेषकांनुसार, भारताने इस्रायलशी जास्त जवळीक साधल्यामुळे आणि इराणच्या पारंपारिक मैत्रीकडे काहीसे दुर्लक्ष केल्यामुळे भारताची कूटनीतिक स्थिती आव्हानात्मक झाली आहे. याउलट, पाकिस्तानने अमेरिका आणि इराणमध्ये यशस्वी मध्यस्थी करून प्रादेशिक राजकारणात आपले महत्त्व वाढवले आहे. या युद्धविरामासाठी पाकिस्तानचे पंतप्रधान शेहबाज शरीफ आणि लष्करप्रमुख असीम मुनीर यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली.

या युद्ध विरामाचा निष्कर्ष- सध्याच्या परिस्थितीत, मध्य आणि पश्चिम आशियामध्ये इराण एक मोठी शक्ती (Major Power) म्हणून उदयास येत असल्याचे स्पष्ट होत आहे. इराणने केवळ लष्करीच नव्हे, तर कूटनीतिक पातळीवरही अमेरिकेला नमवून आपली ताकद सिद्ध केली आहे.