दिल्ली (प्रतिनिधी)- आज सकाळी भारतीय वेळेनुसार सहा वाजता जगाच्या राजकारणात अक्षरशः भूकंप घडवणारे दृश्य पाहायला मिळाले. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प आपल्या जनतेला उद्देशून भाषण करत होते, पण त्यांच्या शब्दांपेक्षा रणांगणावर घडणाऱ्या घटनांनीच त्यांच्या दाव्यांना उघडपणे आव्हान दिले.
ट्रम्प आपल्या 19 मिनिटांच्या भाषणात अत्यंत आक्रमक सुरात सांगत होते की अमेरिकेने इराणचा कणा मोडला आहे. त्यांनी दावा केला की इराणची अणुशक्ती जवळपास संपवली गेली आहे, त्यांच्या लष्करी क्षमतेचा नाश करण्यात आला आहे आणि आता इराण युद्ध थांबवण्यासाठी अमेरिकेकडे विनंती करत आहे. जर त्यांनी प्रतिसाद दिला नाही, तर आम्ही त्यांना पुन्हा पाषाण युगात पाठवू, असा उघड इशारा ट्रम्प यांनी दिला.
अमेरिकेचे सैन्य जगातील सर्वात शक्तिशाली असल्याचा दावा करताना त्यांनी युद्धात मृत्यू पावलेल्या 15 अमेरिकी सैनिकांबद्दल दुःख व्यक्त केले. मात्र या भाषणात त्यांनी तेलाच्या किमती, जागतिक अर्थव्यवस्थेवरील परिणाम किंवा होर्मुझ सामुद्रधुनीतील तणाव याबाबत एक शब्दही उच्चारला नाही.
भाषणात ट्रम्प वारंवार सांगत होते की मागील 33 दिवसांत अमेरिकेने इराणला पूर्णपणे कमकुवत केले आहे. त्यांनी आरोप केला की इराणी सरकारने स्वतःच्या 45 हजार नागरिकांचा बळी घेतला आहे आणि अमेरिकेने केलेले युद्ध हे जगाला अणु संकटापासून वाचवण्यासाठी आवश्यक होते.
पण जगाने पाहिलेले वास्तव वेगळेच होते. ट्रम्प बोलत असतानाच इराणकडून क्षेपणास्त्र हल्ले सुरू झाले. मध्यपूर्वेत तणाव पेटला. इस्रायल व खाडी देशांतील लष्करी तळांवर हल्ले झाल्याच्या बातम्या येऊ लागल्या. भाषण चालू असताना रणांगण पेटले आणि यामुळेच ट्रम्प यांच्या दाव्यांची हवा निघाली.
पेंटागॉनमध्येही खळबळ उडाल्याची चर्चा सुरू झाली. काही दिवसांपूर्वी ट्रम्प होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली ठेवण्यासाठी बोलणी करत होते, पण भाषणात त्यांनी अचानक सांगितले की अमेरिकेला त्या मार्गाची गरज नाही; ज्यांना तेल हवे आहे त्यांनी स्वतःचा मार्ग शोधावा. हा सूर स्पष्टपणे जागतिक जबाबदारीपासून माघार घेणारा वाटत होता.
दरम्यान, इराणचे सर्वोच्च नेते मोजतबा अली खामेनाई यांनी अमेरिकन नागरिकांना उद्देशून चार पानी पत्र प्रसिद्ध केले. त्या पत्रात त्यांनी स्पष्ट लिहिले की इराण अमेरिकेचा किंवा शेजारी राष्ट्रांचा शत्रू नाही. इराणवर “धोकादायक राष्ट्र” असा ठपका ठेवणे हे राजकीय आणि आर्थिक फायद्यासाठी केलेले प्रचारयुद्ध आहे, असा आरोप त्यांनी केला.
त्यांनी अमेरिकन जनतेला थेट प्रश्न विचारला रुग्णालयांवर बॉम्बहल्ले, औषध कारखान्यांवर आक्रमण, निरपराध मुलांचे मृत्यू… याला युद्ध म्हणायचे की मानवतेचा पराभव? त्यांच्या मते अमेरिका इस्रायलचा प्रॉक्सी बनून इराणवर हल्ले करत आहे आणि अमेरिकन नागरिकांना अपूर्ण माहिती दिली जात आहे.
इराणच्या राष्ट्राध्यक्षांनीही भाषणानंतर स्पष्ट घोषणा केली आम्ही शंभर वर्षांच्या युद्धासाठी तयार आहोत. या विधानाने परिस्थिती अधिक धोकादायक बनली. युद्ध लवकर संपेल हा भ्रम एका क्षणात तुटला.
ट्रम्प मात्र आपल्या भाषणात स्वतःच्या कामगिरीचे गुणगान गात राहिले. मागील पन्नास वर्षांत कोणत्याही राष्ट्राध्यक्षांनी केले नाही ते आपण केले, गुंतवणूक वाढली, अमेरिका अधिक संपन्न होणार, अधिक सुरक्षित होणार असे दावे त्यांनी केले. पण त्याच वेळी जागतिक शेअर बाजार कोसळत होते, तेलाचे दर अस्थिर होत होते आणि मध्यपूर्वेत युद्धाचा भडका उडत होता.
महत्त्वाचा प्रश्न आता उभा राहतो अमेरिका खरोखर अजूनही जगाची निर्विवाद महासत्ता आहे का? कारण भाषणात विजयाची भाषा होती, पण वास्तवात क्षेपणास्त्रे आकाश चिरत होती.
इतिहास आठवतो. रशियाने युक्रेन युद्ध काही दिवसांत संपेल असा दावा केला होता. आज चार वर्षांनंतरही ते युद्ध सुरू आहे. त्याच पद्धतीने ट्रम्प यांनी सर्व काही संपले असे घोषित केले, पण त्याच क्षणी इराणने प्रतिहल्ला केला.
मध्यपूर्वेतील आठ खाडी देशांना सुरक्षा देण्याचा दावा करणारी अमेरिका स्वतःच संघर्षात अडकली आहे. मित्रराष्ट्रांचे संरक्षण करण्याची क्षमता खरोखर उरली आहे का, हा प्रश्न आता जागतिक स्तरावर विचारला जात आहे.
ट्रम्प यांचे भाषण आक्रमक होते, पण त्यात आत्मविश्वासापेक्षा अस्वस्थता जास्त जाणवत होती. शब्द कठोर होते, पण रणांगणावरील वास्तव त्यांना सतत खोटे ठरवत होते.
आजची परिस्थिती स्पष्ट संकेत देते हे युद्ध लवकर थांबणारे नाही. अमेरिका आणि इराण दोन्ही बाजू विजयाचा दावा करत आहेत, पण प्रत्यक्षात जग एका मोठ्या आणि दीर्घ संघर्षाच्या उंबरठ्यावर उभे आहे.
आता प्रश्न फक्त इतकाच आहे: महासत्ता म्हणून अमेरिकेचा दबदबा टिकून राहणार की जग एका नव्या शक्तीसमतोलाच्या युगात प्रवेश करत आहे?
जग उत्तराची वाट पाहत आहे पण रणांगणावर गोळ्या आधीच सुटल्या आहेत.
