मनमोहन सिंग विरुद्ध आजचे परराष्ट्र धोरण: जेव्हा सार्वभौमत्वाऐवजी लाचारी आणि स्वार्थी ट्रेड डील समोर येतात!
भारताच्या आंतरराष्ट्रीय पातळीवरील वाढत्या प्रभावाचा किंवा डंका वाजल्याचा दावा वारंवार केला जातो. पण या कथित जागतिक वर्चस्वाच्या दाव्यांमागील खरी परिस्थिती किती विसंगत आणि चिंताजनक आहे, हे नुकत्याच घडलेल्या काही घटनावरून उघड झाले आहे. देशांतर्गत पातळीवर अंधभक्तांना आकर्षित करण्यासाठी ७.८% जीडीपी वाढीचा फुगा फुगवून दाखवला जातो, पण प्रत्यक्षात देशाच्या परराष्ट्र धोरणात आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांमध्ये भारताची सातत्याने नाचक्की होत असल्याचे चित्र समोर येत आहे. अमेरिकेच्या मंत्र्यांकडून मिळणाऱ्या थेट धमक्या, भारताच्या कॅबिनेट मंत्र्यांचे परदेशी राजदूतांकडून होणारे जाहीर अवमूल्यन आणि रशियन राजदूताच्या भेटीदरम्यान भाजपच्या आयटी सेलने केलेला ऐतिहासिक अडाणीपणा या सर्व गोष्टी सध्याच्या मुत्सद्देगिरीच्या ढासळत्या दर्जावर प्रकाश टाकतात.
जीडीपीचा फुगा आणि आर्थिक वास्तवाचे ढोंग
देशातील जनतेला आणि सोशल मीडियावरील अंधभक्तांना सर्व काही आलबेल आहे हे दाखवण्यासाठी सरकारकडून ७.८% जीडीपी वाढीची आकडेवारी मोठ्या प्रमाणावर प्रसिद्ध केली जाते. मात्र, खुद्द देशाच्या वित्त सचिवांनीच स्पष्ट केले आहे की, जर आपण खऱ्या आणि अचूक डेटावर आलो तर ही वाढ शून्य टक्के आहे, आणि थोडे उदार धोरण स्वीकारले तरी ती जेमतेम २.५% ते २.६% इतकीच ठरते. यावरून हे स्पष्ट होते की, देशांतर्गत पातळीवर अपयश लपवण्यासाठी आणि परराष्ट्र धोरणातील चुकांवर पांघरूण घालण्यासाठी केवळ आकडेवारीचा खेळ केला जात आहे. जेव्हा आंतरराष्ट्रीय पातळीवर देशाची बेइज्जती होते, तेव्हा देशातील जनतेचे लक्ष विचलित करण्यासाठी मोदीजी अशा प्रकारे विकासाचे खोटे चित्र समोर आणतात.
अमेरिकेची थेट धमकी आणि चाबहार बंदराची पीछेहाट
डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या मंत्रिमंडळातील भावी परराष्ट्र मंत्री मार्को रुबिओ यांनी भारताला थेट आणि उघड धमकी दिली आहे. पत्रकाराने जेव्हा त्यांना विचारले की, भारताचे पंतप्रधान आणि इराणच्या राष्ट्रपतींच्या भेटीनंतर दोन्ही देशांमध्ये व्यापार करार होण्याची शक्यता आहे का, त्यावर रुबिओ यांनी अतिशय आक्रमक भूमिका घेतली. त्यांनी स्पष्ट केले की, इराणवर अमेरिकेने लादलेल्या निर्बंधांपासून त्याला वाचवण्याचा किंवा त्याच्याशी व्यापार करण्याचा प्रयत्न कोणत्याही देशाने केल्यास अमेरिका ते सहन करणार नाही. जर कोणी इराणशी व्यापार करून त्यांना आर्थिक मदत पुरवली, ज्याचा वापर इराण दहशतवादासाठी किंवा अणुबॉम्ब बनवण्यासाठी करू शकतो, तर अमेरिका त्या देशावर निर्बंध लादण्यास विवश होईल.
ही थेट धमकी भारताला उद्देशूनच होती. आश्चर्य म्हणजे, इराणसोबत चीन आणि रशियाचेही संबंध आहेत, परंतु अमेरिकेचे नेते चीन किंवा रशियाचे नाव घेण्याचे टाळतात आणि केवळ भारताला लक्ष्य करतात. कारण त्यांना ठाऊक आहे की, भारत यावर कोणतीही ठोस प्रतिक्रिया देणार नाही. या भीतीपोटी भारताने आधीच इराणमधील अत्यंत महत्त्वाचे आणि रणनीतिकदृष्ट्या फायदेशीर असलेले चाबहार बंदर जवळजवळ सोडून दिले आहे, ज्यामुळे तेथे गुंतवलेला कोट्यवधींचा निधी पाण्यात गेला आहे. तरीही, अमेरिका भारताला गृहीत धरून वारंवार धमक्या देत आहे.
भारताच्या कॅबिनेट मंत्र्यांचे निजी सचिव म्हणून जाहीर अवमूल्यन
सर्वात धक्कादायक आणि मानहानीकारक प्रकार नवी दिल्लीत एका कार्यक्रमात घडला. डोनाल्ड ट्रम्प यांचे दूत सर्जिओ गोर यांनी जाहीर व्यासपीठावर भारताचे केंद्रीय वाणिज्य मंत्री पीयूष गोयल यांचे अवमूल्यन केले. सर्जिओ गोर म्हणाले की, तुम्हाला जर अमेरिकन दूतावासाशी संबंधित काही काम असेल आणि तुम्ही माझ्याशी संपर्क साधू शकत नसाल, तर तुम्ही थेट पीयूष गोयल यांच्याशी संपर्क साधा, ते तुमची अपॉइंटमेंट ठरवून देतील आणि सर्व व्यवस्था करतील.
हा थेट भारताच्या कॅबिनेट मंत्र्यांचा अपमान आहे. देशाच्या वाणिज्य मंत्र्याला एका परदेशी राजदूत किंवा दूतावासाच्या निजी सचिवाच्या किंवा व्हिसा काउंटरवरील कर्मचाऱ्याच्या पातळीवर आणून ठेवण्याचे काम सर्जिओ गोर यांनी केले. यावर विरोधी पक्षातील नेत्यांनीही (उदा. महुआ मोइत्रा) तीव्र आक्षेप घेतला आणि ही भारतासाठी अत्यंत लाजिरवाणी गोष्ट असल्याचे म्हटले. पण सर्वात दुर्दैवी बाब म्हणजे, ज्या वेळी हा अपमान केला जात होता, तेव्हा तिथे उपस्थित असलेले परराष्ट्र मंत्री एस. जयशंकर आणि वाणिज्य मंत्री पीयूष गोयल स्वतः टाळ्या वाजवत होते आणि हसत होते. हा प्रकार दर्शवतो की परदेशी पाहुणे किंवा राजदूत भारतीय नेत्यांना किती फॉर ग्रँटेड घेतात. केवळ स्वतःच्या फायद्यासाठी आणि भारतासोबत ट्रेड डील (व्यापार करार) सुकर व्हावा म्हणून ते भारतीय नेत्यांची अशी जाहीर टर उडवतात आणि आपले नेतेही टाळ्या वाजवून त्याचा आनंद घेतात.
रशियन राजदूताची भेट आणि रासपुतिन रीलचा ऐतिहासिक अडाणीपणा
भाजपच्या बौद्धिक दिवाळखोरीचा आणि अडाणीपणाचा सर्वात मोठा पुरावा म्हणजे रशियन राजदूताच्या भेटीदरम्यान बनवलेली रील. नुकतेच रशियाचे राजदूत भाजपच्या मुख्य कार्यालयात आले होते. ही भेट अत्यंत सामान्य सदिच्छा भेट होती. पण भाजपच्या आयटी सेलने (नितीन नवीन यांच्या टीमने) या भेटीची एक स्लो-मोशन रील तयार केली. रील अधिक आकर्षक बनवण्याच्या नादात त्यांनी पार्श्वभूमीत १९७८ मधील बोनी एम या रॉक बँडचे प्रसिद्ध गाणे रा रा रासपुतिन.
आता या गाण्याचा आणि रासपुतिनचा इतिहास समजून घेतला तर भाजपच्या आयटी सेलने किती मोठा ब्लंडर (घोडचूक) केला आहे हे लक्षात येईल:
- रासपुतिन कोण होता? ग्रिगोरी रासपुतिन हा रशियाचा शेवटचा झार निकोलस द्वितीय याचा आध्यात्मिक गुरु होता. तो अत्यंत चारित्र्यहीन, घाणेरडा आणि भ्रष्ट माणूस मानला जात असे. त्याने राजघराण्यातील अनेक स्त्रियांचे आणि राजकन्यांचे शारीरिक शोषण केले होते.
- रशियात रासपुतिनबद्दल असलेली तीव्र चीड: रशियामध्ये झारशाहीचे समर्थन करणारे आणि झारशाहीचा तिरस्कार करणारे (लेनिनचे समर्थक) हे दोन्ही गट रासपुतिनचा प्रचंड द्वेष करतात. रशियामध्ये रा रा रासपुतिन हे नाव एक शिवी किंवा अत्यंत घृणास्पद व्यक्ती म्हणून घेतले जाते. सोव्हिएत युनियनच्या काळापासूनच रशियामध्ये या गाण्यावर आणि रासपुतिनच्या नावावर बंदी किंवा प्रचंड नापसंती होती.
अशा बदनाम आणि रशियन इतिहासात अत्यंत द्वेषी ठरलेल्या पात्राचे गाणे भाजपच्या आयटी सेलने रशियन राजदूताच्या स्वागताच्या व्हिडिओला लावले! कदाचित भाजपच्या अडाणी आयटी सेलला वाटले असावे की, रासपुतिनच्या शेवटी पुतिन येते, त्यामुळे हे व्लादिमीर पुतिन यांच्या वडिलांचे किंवा नातेवाईकाचे गाणे असावे आणि यामुळे रशियन राजदूत खूश होईल! जेव्हा सुजाण नागरिकांनी आणि विश्लेषकांनी या घोडचुकीकडे बोट दाखवले, तेव्हा घाबरून भाजपने तो व्हिडिओ सर्व सोशल मीडियावरून घाईघाईने डिलीट केला आणि तेथून पळ काढला. हे त्यांचे रोजचेच काम झाले आहे; आधी मूर्खपणा करायचा, पकडले गेले की व्हिडिओ डिलीट करायचे.
परराष्ट्र धोरणातील आत्मसन्मानाचा अंत
या संपूर्ण परिस्थितीची तुलना जर आपण भूतकाळाशी केली, तर आजच्या नेतृत्वाचा पोकळपणा स्पष्टपणे जाणवतो. माजी पंतप्रधान डॉ. मनमोहन सिंग जेव्हा अमेरिकेच्या दौऱ्यावर होते आणि त्यांना इराणकडून तेल खरेदी करण्याबाबत विचारण्यात आले, तेव्हा त्यांनी अत्यंत बाणेदारपणे उत्तर दिले होते की, भारत आपला निर्णय स्वतःच्या राष्ट्रीय हितानुसार घेईल, इतर कोणत्याही देशाच्या दबावाखाली नाही. आज मात्र पंतप्रधान मोदी किंवा परराष्ट्र मंत्री जयशंकर यांच्यात अमेरिकेला असे ठणकावून सांगण्याची हिंमत उरलेली नाही.
आजचे परराष्ट्र धोरण हे केवळ सोशल मीडियावरील रील बनवणे, म्यूट विजुअल्स दाखवणे आणि परदेशी नेत्यांच्या अपमानकारक वक्तव्यांवर टाळ्या वाजवणे इथपर्यंतच मर्यादित राहिले आहे. परदेशी राजदूत आपल्या देशातील सर्वोच्च मंत्र्यांना खाजगी सचिवांसारखे वागवत आहेत आणि आपला आयटी सेल पुतिन यांना खूश करण्यासाठी रासपुतिनचे गाणे लावून स्वतःचे हसे करून घेत आहे.
निष्कर्ष
१२ वर्षांच्या प्रदीर्घ सत्तेनंतरही मुत्सद्देगिरी आणि आंतरराष्ट्रीय संबंधांमधील शिष्टाचाराची प्राथमिक समज भाजप सरकारला आलेली नाही. हे परराष्ट्र धोरण नसून केवळ एक इव्हेंट मॅनेजमेंट आणि पीआर स्टंट बनले आहे. जर याच चुका काँग्रेस किंवा इतर विरोधी पक्षांच्या काळात झाल्या असत्या, तर भाजपच्या समर्थकांनी आकाश पाताळ एक केले असते आणि याला कूटनीतिक आपत्ती घोषित केले असते. देशाच्या सार्वभौमत्वाचा आणि आत्मसन्मानाचा बळी देऊन केवळ पोकळ डंका वाजवणे आता थांबवले पाहिजे. भाजपच्या आयटी सेलला ऐतिहासिक आणि आंतरराष्ट्रीय भान असणाऱ्या लोकांची गरज आहे, अन्यथा भारताची अशीच आंतरराष्ट्रीय पातळीवर नाचक्की होत राहील.
