तिसऱ्या महायुद्धाची नांदी? अमेरिकेकडून इराणवर अण्वस्त्र हल्ल्याचा विचार? एका खळबळजनक दाव्याने जग हादरले!

इराणची अंतर्गत रणनीती आणि लष्करी पुनर्रचना इराणने आपल्या लष्करी नेतृत्वात मोठे फेरबदल केले आहेत. मोजतबा खामनेई यांच्या नेतृत्वाखाली इराणने आपल्या सशस्त्र दलांच्या सर्व शाखांचे पुनर्गठन केले आहे. लष्करी कमांड आता पूर्णपणे आयआरजीसीच्या अनुभवी दिग्गजांच्या हाती सोपवण्यात आली आहे. अहमद वहीदी यांना आयआरजीसीचे नवे प्रमुख बनवून त्यांच्यावर शत्रूविरुद्ध आक्रमक मोहिमा राबवण्याची जबाबदारी टाकण्यात आली आहे. केवळ नेतृत्व बदलून इराण थांबलेला नाही, तर त्यांनी आपल्या मिसाईल्स कारखान्यांचे उत्पादन दुप्पट केले आहे. याचा अर्थ असा की, इराण आता केवळ धमक्या देण्यापुरता मर्यादित नसून, प्रदीर्घ काळ चालणाऱ्या युद्धाची तयारी करत आहे.

युद्धाचे नवे रणांगण: लाल समुद्र आणि हुती बंडखोर इराणने आपली रणनीती बदलताना आपल्या मित्रपक्षांना, विशेषतः येमेनमधील हुती बंडखोरांना आधुनिक शस्त्रास्त्रांनी सज्ज केले आहे. लाल समुद्रापासून ते पर्शियन आखातापर्यंत इराणने अमेरिकन आणि सौदी तळांची नवी टार्गेट लिस्ट तयार केली आहे. हुतींना केवळ क्षेपणास्त्रेच नव्हे, तर नौदल ड्रोन आणि क्रूझ मिसाईल्स पुरवून इराणने अमेरिकेच्या सागरी व्यापारी मार्गांना थेट आव्हान दिले आहे. इराणचे कमांडर गुप्तपणे येमेनमध्ये जाऊन या मोहिमांचे नियोजन करत असल्याचे वृत्त समोर आले आहे. हे सर्व पाहता, मध्यपूर्वेत सध्या असलेली शांतता ही केवळ एका मोठ्या वादळापूर्वीची शांतता असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.

अमेरिकेतील अंतर्गत खळबळ: अण्वस्त्रांचा दावा दुसरीकडे, अमेरिकेतून येणाऱ्या बातम्या अधिक चिंताजनक आहेत. अमेरिकेच्या माजी काँग्रेस महिला मार्जोरी टेलर ग्रीन यांनी एक खळबळजनक दावा केला आहे. त्यांच्या मते, व्हाईट हाऊसचे वरिष्ठ अधिकारी इराणविरुद्ध अण्वस्त्रांचा वापर करण्याबाबत धोरणात्मक बैठका घेत आहेत. जरी या दाव्याला अद्याप कोणताही अधिकृत पुरावा मिळालेला नसला, तरी अमेरिकन प्रशासन इराणबाबत इस्रायलच्या इशाऱ्यांना अधिक महत्त्व देत असल्याचे चित्र आहे. जर अमेरिकेने आपल्या अण्वस्त्र धोरणात बदल केला आणि इराणविरुद्ध असा कोणताही पर्याय निवडला, तर त्याचे परिणाम केवळ मध्यपूर्वेपुरते मर्यादित राहणार नाहीत. जागतिक अर्थव्यवस्था, तेल बाजार आणि आंतरराष्ट्रीय सुरक्षा व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडून पडू शकते.

गुप्त मोहिमा आणि पायलटची कैद या संघर्षाला आता प्रत्यक्ष युद्धाचे स्वरूप प्राप्त झाले आहे. २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी अमेरिका आणि इस्रायलने खाडी देशांतील तळांचा वापर करून इराणवर हल्ला केला होता. या हल्ल्याचा बदला घेण्यासाठी २ मार्च रोजी इराणच्या दोन सुखोई-२४ बॉम्बफेक विमानांनी कतरमधील अमेरिकेच्या अल उदीद एअरबेसवर भीषण बॉम्बफेक केली. या गुप्त मोहिमेदरम्यान इराणचे तीन लढाऊ पायलट कतरच्या ताब्यात सापडले आहेत. गेल्या सहा महिन्यांपासून हे पायलट कतरच्या कैदेत असून, त्यांच्या सुटकेसाठी इराणने आता आंतरराष्ट्रीय रेड क्रॉस समितीकडे धाव घेतली आहे. ही घटना इराण आणि अमेरिका यांच्यातील प्रत्यक्ष संघर्षाची दाहकता स्पष्ट करते.

विश्लेषण आणि निष्कर्ष इराण आणि अमेरिका यांच्यातील हा संघर्ष आता केवळ कूटनीतिक चर्चेने सुटण्यापलीकडे गेला आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांचे प्रशासन एकीकडे परकीय युद्धांपासून दूर राहण्याचे आश्वासन देत असताना, दुसरीकडे अण्वस्त्रांच्या वापराची चर्चा होणे हे विरोधाभासी आहे. इराणने इराक, लेबनॉन आणि येमेन मधील आपल्या सहकाऱ्यांना एकत्र करून एक मजबूत मोर्चा उभारला आहे.

या संघर्षाचे विश्लेषण करताना काही महत्त्वाचे मुद्दे समोर येतात: १. इराणने आपल्या देशांतर्गत काउंटर इंटेलिजन्स नेटवर्कला इतके मजबूत केले आहे की, बाह्य शक्तींना तिथे सेंध लावणे कठीण झाले आहे. २. इराणचा अंदेशा असा आहे की, अमेरिका आणि इस्रायल चर्चेचा वापर केवळ अचानक हल्ला करण्यासाठी करत आहेत, त्यामुळे त्यांनी आधीच आपली सर्व शस्त्रे सज्ज ठेवली आहेत. ३. जर होर्मूझ सामुद्रधुनीसारखे सामरिक मार्ग युद्धाच्या विळख्यात सापडले, तर जागतिक तेल पुरवठा खंडित होऊन महागाईचा भडका उडू शकतो. आज मध्यपूर्वेतील ही परिस्थिती एका छोट्याशा ठिणगीमुळे महाविनाशाच्या आगीत रूपांतरित होऊ शकते. इराणची लष्करी सज्जता आणि अमेरिकेची अण्वस्त्र धोरणाबाबतची अनिश्चितता यामुळे संपूर्ण जगाचे लक्ष या क्षेत्राकडे लागले आहे. ही शांतता खरोखरच वादळापूर्वीची आहे की जागतिक कूटनीती यातून काही मार्ग काढेल, हे येणारा काळच ठरवेल.

काही खास बाबी ..

1. नेतृत्व बदल आणि लष्करी सज्जता: इराणने मोजतबा खामनेई आणि अहमद वहीदी यांच्याकडे सूत्रे सोपवून हे स्पष्ट केले आहे की ते आता पूर्णपणे वॉर मोडमध्ये आहेत. मिसाईल उत्पादन दुप्पट करणे हे प्रदीर्घ संघर्षाचे निदर्शक आहे. २. हुती बंडखोरांचा वापर: इराण थेट युद्ध टाळण्यासाठी आपल्या प्रॉक्सी (सहकारी) संघटनांचा वापर करत आहे. हुतींना दिलेली नवी टार्गेट लिस्ट अमेरिकेच्या प्रादेशिक प्रभावाला धक्का लावण्यासाठी आहे. ३. अण्वस्त्र हल्ल्याची भीती: मार्जोरी टेलर ग्रीन यांचा दावा जरी अपुष्ट असला, तरी तो अमेरिकन प्रशासनातील अंतर्गत मतभेदांना आणि इराणबाबतच्या कठोर भूमिकेला अधोरेखित करतो. ४. थेट संघर्षाचे पुरावे: कतरमधील अमेरिकन तळावर झालेला हल्ला आणि इराणच्या पायलट्सची कैद हे सिद्ध करते की दोन्ही देशांमध्ये आता छुप्या युद्धाऐवजी प्रत्यक्ष लष्करी चकमकी सुरू झाल्या आहेत. ५. आर्थिक परिणाम: या तणावाचा थेट परिणाम जागतिक तेल बाजारावर होणार आहे, ज्यामुळे विकसनशील देशांच्या अर्थव्यवस्थेला मोठा फटका बसू शकतो.