कर्तव्याचा ध्यास, जनतेचा विश्वास आणि प्रामाणिक मेहनतीचा प्रवास…!
नांदेड (कंथक सूर्यतळ) – 24 जुलै 2024 रोजी नांदेड पोलीस परिक्षेत्राचा कार्यभार स्वीकारणारे पोलीस उपमहानिरीक्षक (डीआयजी) शहाजी उमाप यांचा आजचा दिवस विशेष ठरतो. त्यांच्या कार्यकाळाला आज दोन वर्षे, म्हणजे तब्बल 730 दिवस पूर्ण होत आहेत. विशेष म्हणजे पंढरपूरच्या आषाढी वारीच्या पवित्र दिवशी त्यांच्या नांदेडमधील सेवेला तिसऱ्या वर्षाची सुरुवात होणार असून तो 731 वा दिवस असेल. एखाद्या अधिकाऱ्याच्या कार्यकाळाचे मोजमाप केवळ दिवसांनी होत नाही, तर त्या दिवसांत कमावलेल्या जनविश्वासाने होत असते. या दोन वर्षांत शहाजी उमाप यांनी नेमके तेच साध्य केले आहे.
बोलण्यापेक्षा कृती मोठी ही म्हण त्यांच्या कामकाजाला अगदी तंतोतंत लागू पडते. प्रसिद्धीच्या झोतात राहण्यापेक्षा जनतेच्या मनात स्थान निर्माण करण्यावर त्यांनी भर दिला. म्हणूनच आज नांदेड, परभणी, हिंगोली आणि लातूर या चारही जिल्ह्यांतील सामान्य नागरिक त्यांच्याकडे विश्वासाने पाहतो.
9 जानेवारी 1971 रोजी जन्मलेल्या शहाजी उमाप यांनी आपल्या आयुष्याचा प्रवास अत्यंत मेहनतीने घडवला. कृषी शाखेची पदवी संपादन केल्यानंतर त्यांनी पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. मात्र त्यांचे ध्येय केवळ शैक्षणिक यश नव्हते. समाजासाठी काहीतरी मोठे करण्याची जिद्द त्यांना पोलीस सेवेकडे घेऊन आली. मेहनतीचे फळ गोड असते या म्हणीप्रमाणे त्यांच्या अथक परिश्रमाचे फळ त्यांना 1998 मध्ये मिळाले आणि त्यांची पोलीस उपअधीक्षक म्हणून नियुक्ती झाली.
प्रशिक्षणाचा पहिला टप्पा परभणी येथे पूर्ण झाला. त्यानंतर बीड जिल्ह्यातील आंबेजोगाई उपविभागात स्वतंत्र जबाबदारी, पुढे लातूर उपविभागातील सेवा, त्यानंतर मुंबई, नवी मुंबई आणि नाशिक ग्रामीण जिल्ह्यात पोलीस अधीक्षक म्हणून त्यांनी उल्लेखनीय कामगिरी केली. अनुभव, शिस्त आणि प्रामाणिक कारभार यामुळे त्यांना पदोन्नती मिळाली आणि पोलीस उपमहानिरीक्षक म्हणून पहिलीच नियुक्ती नांदेड पोलीस परिक्षेत्रात झाली.
नांदेड परिक्षेत्रात चार जिल्ह्यांचा समावेश आहे नांदेड, परभणी, हिंगोली आणि लातूर. या चारपैकी परभणी, लातूर आणि नांदेड या जिल्ह्यांशी त्यांचा पूर्वीपासूनच जवळचा संबंध राहिलेला होता. नांदेडमध्ये त्यांनी अपर पोलीस अधीक्षक म्हणून जवळपास तीन वर्षे सेवा दिली. त्यातील एका वर्षात त्यांनी पोलीस अधीक्षकांचा अतिरिक्त कार्यभारही समर्थपणे सांभाळला. त्यामुळे या भूमीची माणसं, येथील समस्या आणि सामाजिक परिस्थिती यांचा त्यांना सखोल अभ्यास होता.
जशी करणी तशी भरणी या म्हणीप्रमाणे त्यांनी नेहमी प्रामाणिकपणाची कास धरली. कोणताही निर्णय घेताना नागरिक हा केंद्रबिंदू राहिला. गरीब, शेतकरी, कामगार, विद्यार्थी किंवा व्यापारी प्रत्येकाला न्याय मिळाला पाहिजे, हीच त्यांची भूमिका राहिली. त्यामुळे त्यांच्या कार्यालयात येणारा नागरिक अधिकारी भेटेल की नाही, अशी भीती न बाळगता आपली समस्या मांडू लागला. जनतेचा हा वाढता विश्वासच त्यांच्या कार्यपद्धतीची खरी पावती आहे.
नांदेड परिक्षेत्राचा कार्यभार स्वीकारल्यानंतर त्यांनी सर्वप्रथम बेकायदेशीर धंद्यांवर लक्ष केंद्रित केले. वाळू माफिया, गुटखा तस्करी, जुगार अड्डे आणि अवैध व्यवसायांवर त्यांनी कठोर कारवाईचा धडाका लावला. लोखंड गरम असतानाच घाव घालावा या म्हणीप्रमाणे सुरुवातीपासूनच त्यांनी कठोर भूमिका घेतली. परिणाम असा झाला की अनेकांनी अवैध मार्ग सोडून कायदेशीर व्यवसायाचा मार्ग स्वीकारला. कायद्याचा धाक आणि प्रामाणिक काम करणाऱ्यांचा विश्वास, ही दोन्ही बाजू त्यांनी एकाच वेळी मजबूत केली.
त्यांच्या कार्यपद्धतीमुळे काही स्वार्थी मंडळी अस्वस्थ झाली, हेही तितकेच खरे. विविध पातळ्यांवर त्यांची बदली व्हावी यासाठी प्रयत्न झाले, उंबरठे झिजवले गेले, चर्चा रंगल्या. प्रत्येक महिन्याला आता उमाप साहेब जाणार अशा अफवा पसरवल्या गेल्या. पण सत्याचा मार्ग काटेरी असला तरी शेवटी विजय त्याचाच होतो हे पुन्हा एकदा सिद्ध झाले. त्यांच्या कामाची दखल वरिष्ठांनी घेतली आणि कर्तृत्वाच्या बळावर ते आपल्या पदावर ठामपणे काम करत राहिले.
पोलीस महानिरीक्षक म्हणून गेल्या ७३० दिवसांत कठोर, धाडसी आणि कर्तव्यनिष्ठ कारभार करत असंख्य अवैध वाळू वाहतूक करणारी वाहने, गुटख्याचे मोठे साठे आणि विविध बेकायदेशीर व्यवहारांवर प्रभावी कारवाई करण्यात आली. या मोहिमांमुळे कोट्यवधी रुपयांचा मुद्देमाल जप्त झाला आणि हजारो जणांविरुद्ध गुन्हे दाखल झाले. ही कामगिरी निश्चितच प्रशंसनीय आहे. मात्र, या सर्व कारवाईत जप्त करण्यात आलेल्या वाहनांचे, मालमत्तेचे आणि प्रकरणांच्या अंतिम निकालाचे काय झाले, याचाही पारदर्शकपणे मागोवा घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे या संपूर्ण प्रक्रियेचा वस्तुनिष्ठ आणि सखोल शोध शहाजी उमाप यांनीही घेतल्यास जनतेसमोर वास्तव अधिक स्पष्टपणे येऊ शकेल.
आज दोन वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर मागे वळून पाहिले, तर हा प्रवास केवळ प्रशासकीय नाही; तो जनविश्वास जिंकण्याचा प्रवास आहे. कोणताही गाजावाजा न करता, प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता आणि कोणत्याही दबावाला न जुमानता त्यांनी आपले कर्तव्य पार पाडले. थेंबे थेंबे तळे साचे या म्हणीप्रमाणे छोट्या-छोट्या निर्णयांतून त्यांनी मोठा बदल घडवून आणला.
पोलीस सेवेत जवळपास 34 वर्षांचा त्यांचा अनुभव आजही तितक्याच उत्साहाने काम करत असल्याचे दाखवतो. एवढा प्रदीर्घ प्रवास करूनही त्यांच्यातील संवेदनशील अधिकारी कायम जिवंत आहे. गुन्हेगारांसाठी कठोर, पण सामान्य नागरिकांसाठी दिलासा देणारे अधिकारी अशी त्यांची ओळख निर्माण झाली आहे. वृक्ष फळांनी ओळखला जातो आणि माणूस कर्माने ही म्हण त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला सार्थ ठरवते.
आज 730 दिवस पूर्ण होत असताना उद्यापासून त्यांच्या नांदेड परिक्षेत्रातील सेवेचा नवा अध्याय सुरू होत आहे. पांडुरंग माऊलीच्या कृपेने त्यांना सेवानिवृत्तीपर्यंत नांदेड परिक्षेत्रातच सेवा करण्याची संधी लाभावी, अशी अनेक नागरिकांची मनापासून इच्छा आहे. कारण प्रामाणिक अधिकारी हा केवळ प्रशासनाचा भाग नसतो; तो समाजाच्या विश्वासाचा आधारस्तंभ असतो.
त्यांच्या पुढील सेवा प्रवासासाठी मनःपूर्वक शुभेच्छा. यशाचा ध्वज असाच उंच फडकत राहो, अन्यायाविरुद्धची त्यांची भूमिका अधिक बळकट होवो आणि गरिबांचे अश्रू पुसणारा त्यांचा संवेदनशील हात सदैव सक्षम राहो, हीच सदिच्छा. कर्तव्य, सचोटी आणि लोकाभिमुख प्रशासनाचा हा कर्दनकाळचा हा प्रवास आगामी काळातही अशाच तेजाने सुरू राहो, हीच सर्वसामान्य नागरिकांची अपेक्षा आहे.
