जंतर मंतरचा दमनशहा विरुद्ध तरुणाईचा हुंकार: सत्तेच्या एक्सपायरी डेटची सुरुवात?
जंतर मंतरवर आज पुन्हा एकदा इतिहासाची पुनरावृत्ती झाली आहे, पण ही पुनरावृत्ती अत्यंत क्रूर आणि निशस्त्र तरुणांच्या रक्ताने माखलेली आहे. दिल्लीच्या हृदयावर वसलेल्या या आंदोलनाच्या जागेवर सत्तेने आपले सर्व क्रौर्य पणाला लावले. आशियाना उद्ध्वस्त केला, लाठ्यांचा वर्षाव केला, डोकी फोडली आणि पाय तोडले. पण या दमनशाहीच्या धुमश्चक्रीनंतर एक गोष्ट स्पष्ट झाली आहे – मोदी आणि त्यांच्या व्यवस्थेची भीती आता या देशातील तरुणांच्या मनातून आणि जनतेच्या हृदयांतून कायमची निघून गेली आहे. १२ वर्षांचा दहशतीचा राजवाडा आता कोसळताना दिसत आहे.
शस्त्रांची आणि व्यवस्थेची एक्सपायरी जंतर मंतरवर जे काही घडले, ते केवळ पोलीस कारवाई नव्हती, तर तो सत्तेचा हतबलपणा होता. आंदोलकांवर डागले जाणारे अश्रूधुराचे गोळे एक्सपायर्ड (मुदत संपलेले) होते. विचार करा, जर एखाद्या हॉस्पिटलमध्ये एक्सपायर्ड औषध दिले तर डॉक्टरवर हत्येचा गुन्हा दाखल होतो, मग या देशाच्या मुलांवर एक्सपायर्ड शस्त्रे चालवणाऱ्या व्यवस्थेवर कोणता गुन्हा दाखल व्हायला हवा? मोदींची संपूर्ण सिस्टीमच आता एक्सपायर्ड झाली आहे की काय, असा प्रश्न उपस्थित होत आहे. निर्लज्जता हा या व्यवस्थेचा दागिना आणि बेशर्मी हा त्यांचा मुकुट झाला आहे.
गुरुद्वारांची माणुसकी आणि सत्तेचा पोकळ सनातन जंतर मंतरवर जेव्हा पोलिसांच्या लाठ्या पडत होत्या आणि वॉटर कॅननच्या धारा अंगावर झेलल्या जात होत्या, तेव्हा या देशातील सत्तेचा खरा चेहरा समोर आला. पण त्याच वेळी दिल्लीतील गुरुद्वारांचे दरवाजे या जखमी तरुणांसाठी उघडले गेले. बंगला साहिब, शीशगंज साहिब आणि रकाबगंज साहिब यांसारख्या गुरुद्वारांनी केवळ आसरा दिला नाही, तर जखमी विद्यार्थ्यांना लंगर आणि झोपण्यासाठी गाद्याही उपलब्ध करून दिल्या.
हे पाहून प्रश्न पडतो की, स्वतःला सनातन रक्षक म्हणवणारे आणि द्वेषाचा व्यापार करणारे लोक अशा संकटाच्या वेळी कुठे असतात? जेव्हा राष्ट्रीय आपत्ती येते, तेव्हा संघियांचे ट्रस्ट किंवा चंपत राय यांचे मठ उघडत नाहीत, तर गुरुद्वारांचे दरवाजे सर्वात आधी उघडतात. माणुसकीचा हा लंगर केवळ शीख धर्माची महानता नाही, तर ती या देशाची खरी संस्कृती आहे, जी मोदी आणि शहा यांच्या स्मशान-कब्रस्तानच्या राजकारणापेक्षा कितीतरी मोठी आहे.
पोलिसांच्या वेषातले गुंडे आणि सत्तेचे खासगी सैन्य जंतर मंतरवरील सर्वात धक्कादायक दृश्य म्हणजे पोलिसांच्या संरक्षणात फिरणारे साध्या वेशातील ते ‘गुंडे’ होते. तोंडाला रुमाल बांधलेले, हेल्मेट घातलेले आणि हातात दंडुका घेतलेले हे लोक कोण होते? पोलिसांच्या मदतीने हे लोक आंदोलकांवर हल्ले करत होते. हे कोणत्या माफिया टोळीचे लोक होते की भाजपची एखादी निजी आर्मी (खासगी सैन्य) होती? पोलिसांसमोर हे गुंडे हैदोस घालत होते आणि पोलीस त्यांना सुरक्षा देत होते. ही दृश्ये पाहून लोकशाहीच्या रक्षकांचा थरकाप उडणे स्वाभाविक आहे.यापेक्षाही संतापजनक गोष्ट म्हणजे, आंदोलक जखमी होऊन बेशुद्ध पडलेले असताना, समोर रुग्णवाहिका उभ्या असूनही पोलीस त्यांना हॉस्पिटलमध्ये नेण्यास नकार देत होते. तरुणांनी पोलिसांचे पाय धरले, पण माणुसकी कोठेतरी हरवली होती.
न्यायपालिका आणि मीडियाचा हतबलपणा जेव्हा देशाची राजधानी जळत असते, तेव्हा आमची न्यायपालिका काय करत असते? सरन्यायाधीश आणि न्यायमूर्तींच्या भूमिकेवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले जात आहेत. आज भारताची न्यायपालिका जगात सर्वात वाईट टप्प्यातून जात आहे, असे म्हटल्यास वावगे ठरणार नाही. निवडणूक आयोग असो वा न्यायपालिका, या सर्व संस्था आता सत्ताधारी पक्षाच्या फ्रँचायझी बनल्या आहेत की काय, अशी भीती वाटत आहे.
दुसरीकडे, सत्तेचे पालतू पत्रकार आणि मीडिया हा आंदोलकांनाच दोषी ठरवण्यात धन्यता मानत आहे. पोलिसांनी स्वतःच आपल्या गाड्यांच्या काचा फोडल्या आणि त्याचे खापर आंदोलकांवर फोडले, असे व्हिडिओ समोर आले आहेत. हा देश, इथली शिक्षण व्यवस्था आणि न्यायपालिका मोदींनी ओलीस ठेवली आहे.
एकतेचा महाराष्ट्र पॅटर्न आणि खरी संस्कृती आंदोलनाच्या या रणधुमाळीत महाराष्ट्रातील वारी परंपरेची आठवण येणे अपरिहार्य आहे. आषाढी एकादशीच्या वारीत लाखो वारकरी चालतात, पण तिथे कोणी जात-धर्म विचारत नाही. पुण्याच्या जवळ एका मशिदीमध्ये वारकऱ्यांची राहण्याची व्यवस्था केली जाते, तर एका वृद्धाश्रमात वारकऱ्यांसाठी लाडू बनवले जातात. हाच खरा भारत आहे, जो मोदी-शहांच्या द्वेषाच्या राजकारणापेक्षा वेगळा आहे. कुंभमेळ्याच्या वेळी अलाहाबादच्या मशिदीने हिंदू भक्तांसाठी आपली दारे उघडली होती, हे विसरून चालणार नाही.
नसीरुद्दीन शाह आणि खऱ्या नायकांची उपस्थिती या आंदोलनात अनेक दिखाऊ लोक गायब असताना, नसीरुद्दीन शाह हे आपल्या दोन्ही मुलांसह अतिशय शांतपणे, प्रसिद्धीच्या झोतात न येता एका कोपऱ्यात खांबाला टेकून उभे असल्याचे दिसले. हे त्यांचे या देशाप्रती असलेले प्रेम आणि ‘कंसर्न’ दर्शवते. अशा लोकांना सत्ताधारी गद्दार किंवा देशद्रोही म्हणतात, पण खरे तर तेच या लोकशाहीचे मूक रक्षक आहेत.
निष्कर्ष जंतर मंतरवरून दिलेला हा संदेश स्पष्ट आहे: सत्तेने कितीही दडपशाही केली, लाठ्या चालवल्या किंवा एक्सपायर्ड शस्त्रे वापरली, तरी तरुणांचा आवाज दाबता येणार नाही. मोदी सरकारसाठी आता ही धोक्याची घंटा आहे. जेव्हा तरुणांच्या डोक्यातील भीती संपते, तेव्हा सत्तेच्या पायाला तडे जाण्यास सुरुवात होते. गुरुद्वारांमधील तो लंगर आणि आंदोलकांच्या डोळ्यातील ती धग हे सिद्ध करते की, हे युद्ध आता केवळ एका कायद्याविरुद्ध नाही, तर ते माणुसकी आणि लोकशाही वाचवण्यासाठी आहे.
इतिहास जेव्हा लिहिला जाईल, तेव्हा नरेंद्र मोदींचे नाव कदाचित शेवटी येईल, पण त्यांच्या दडपशाहीला साथ देणाऱ्या मीडिया आणि हतबल न्यायपालिकेचे नाव सर्वात आधी काळ्या अक्षरात कोरले जाईल. तरुणांनी दिलेला इन्किलाब झिंदाबादचा नारा हा केवळ आवाज नाही, तर तो या देशाच्या भविष्याचा हुंकार आहे.
