इराण: फुटबॉलचे मैदान आणि युद्धाची रणभूमी – जिद्दीचा नवा अध्याय
आजच्या जागतिक परिस्थितीत इराण हे नाव दोन भिन्न आघाड्यांवर चर्चेत आहे – एकीकडे फुटबॉलच्या मैदानावरील त्यांचा पराक्रम आणि दुसरीकडे अमेरिकेसारख्या महासत्तेसोबत सुरू असलेला लष्करी संघर्ष. अंगावर शहारे आणणाऱ्या या काळात इराणने केवळ क्षेपणास्त्रांच्या जोरावरच नव्हे, तर खेळाच्या मैदानातही जगाला चकित केले आहे. लॉस एंजेलिसमधील फिफा वर्ल्ड कपचा सामना असो किंवा कुवेतमधील अमेरिकन तळांवरील हल्ले, इराणने आपली रेझिलिन्स म्हणजेच चिकाटी सिद्ध केली आहे .
फुटबॉलच्या मैदानावरील इराण-इराणचा जयघोष
लॉस एंजेलिसमध्ये खेळल्या गेलेल्या फिफा वर्ल्ड कपच्या पहिल्या सामन्यात इराणच्या फुटबॉल संघाने सर्वांनाच थक्क केले. न्यूझीलंडविरुद्धच्या या सामन्यात इराणच्या खेळाडूंनी ज्या हिमतीने आणि आत्मविश्वासाने खेळ केला, त्याची चर्चा आज जगभर होत आहे. विशेष म्हणजे, हा सामना अमेरिकेच्या भूमीवर होत होता, जिथे इराण आणि अमेरिका यांच्यातील राजनैतिक संबंध कमालीचे ताणलेले आहेत. असे असूनही स्टेडियममध्ये सुमारे ५००० इराणी समर्थक उपस्थित होते.
या समर्थकांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांच्या हातात १९७९ च्या क्रांतीपूर्वीचे इराणचे झेंडे होते. त्यांचे म्हणणे होते की, हा संघ कोणत्याही राजकीय हेतूने येथे आलेला नाही, तर केवळ खेळासाठी आला आहे, आणि म्हणून ते आपल्या संघाचे समर्थन करत आहेत. मैदानाबाहेर आणि आतही इराणच्या खेळाडूंना अनेक अडचणींचा सामना करावा लागला. फिफाकडे हे सामने अमेरिकेबाहेर हलवण्याची विनंती करण्यात आली होती, परंतु ती नाकारण्यात आली. सुरक्षेच्या कारणास्तव इराणच्या संघाने आपला सराव तळ अॅरिझोना ऐवजी मेक्सिकोमधील तिजुआना येथे हलवला होता, जिथून ते सामन्याच्या आदल्या दिवशी अमेरिकेत पोहोचत असत.
सामन्याचा थरार: सामन्याच्या ७ व्या मिनिटाला न्यूझीलंडच्या एलिजा जसने गोल करून आघाडी घेतली. मात्र, इराणने जबरदस्त पुनरागमन करत ३२ व्या मिनिटाला रामिन रजाईयानच्या गोलच्या जोरावर धावसंख्या १-१ अशी बरोबरीवर आणली. दुसऱ्या सत्रात पुन्हा न्यूझीलंडने २-१ अशी आघाडी घेतली, परंतु ६४ व्या मिनिटाला मोहम्मद मेहबीने गोल करून सामना २-२ असा बरोबर सोडवला. सामना जरी अनिर्णित राहिला असला, तरी इराणच्या खेळाडूंनी दाखवलेली पॉझिटिव्ह बॉडी लँग्वेज आणि उत्साह कौतुकास्पद होता.
युद्धाची रणभूमी: क्षेपणास्त्रांचा अचूक वेध
मैदानावर गोल होत असतानाच, प्रत्यक्ष युद्धभूमीवरही इराणने अमेरिकेला मोठे धक्के दिले आहेत. सॅटेलाईट फोटोंनी आता हे स्पष्ट केले आहे की, इराणच्या लष्करी हल्ल्यात कुवेतमधील अली अल सलेम एअरबेसवरील अमेरिकेची सर्वात मोठी रडार यंत्रणा ASR 1000 L (टॅक्टिकल एअर सर्व्हिलन्स रडार) पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाली आहे. अमेरिकेने या तळावर पेट्रियट आणि थाड (THAAD) सारख्या प्रगत क्षेपणास्त्र संरक्षण यंत्रणा तैनात केल्या होत्या, या आशेने की इराणची क्षेपणास्त्रे रोखली जातील. मात्र, इराणच्या हल्ल्याने या सर्व यंत्रणा निकामी ठरल्या आणि अमेरिकन तळाचे प्रचंड नुकसान झाले. ९ ते ११ जून दरम्यान झालेल्या या हल्ल्यांचे सविस्तर तपशील आता समोर येत असून, त्यात अमेरिकेची F-16 आणि F-35 ही लढाऊ विमानेही उद्ध्वस्त झाल्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
राजनैतिक पेच आणि कराराचे भवितव्य
एकीकडे युद्धाचा भडका उडालेला असताना दुसरीकडे इराण आणि अमेरिका यांच्यात सामंजस्य कराराची (MOU) चर्चा सुरू आहे. हा करार इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने स्वाक्षरी झाला असला तरी, प्रत्यक्ष स्वाक्षरी शुक्रवारी होणार आहे. मात्र, डोनाल्ड ट्रम्प आणि इराण यांच्यातील वाढत्या मतभेदांमुळे हा करार धोक्यात येण्याची शक्यता आहे. इराणने आपल्या सर्व सीमांवर सैन्य अलर्टवर ठेवले असून २४ तास सज्ज राहण्याचे आदेश दिले आहेत. इराणच्या अंतर्गत भागातही या कराराला प्रचंड विरोध होत आहे. तिथल्या जनतेला कोणताही समझोता मान्य नाही, असे दिसते.
इस्रायलची भूमिका आणि हॉर्मुझचा तणाव
या संपूर्ण संघर्षात इस्रायलची भूमिका कळीची ठरत आहे. पंतप्रधान नेतान्याहू यांनी स्पष्ट केले आहे की, हे युद्ध अद्याप संपलेले नाही. इस्रायल कोणत्याही परिस्थितीत लेबनॉन, सीरिया किंवा गाझा येथील आपले लष्करी ऑपरेशन थांबवण्यास तयार नाही. जर अमेरिका आणि इराणमध्ये करार झाला, तर तो इस्रायलसाठी मोठा धक्का मानला जाईल. म्हणूनच इस्रायलमध्ये सातत्याने बैठका सुरू असून मोसाद आणि इतर सुरक्षा यंत्रणा मोठ्या कारवाईच्या तयारीत आहेत.
दुसरीकडे, हॉर्मुझ खाडीत (Strait of Hormuz) इराणने सर्व्हिस टॅक्स लावण्याची तयारी सुरू केली आहे. इराणचे म्हणणे आहे की, पर्यावरणाचे संरक्षण आणि विमा सेवांसाठी हा कर घेतला जाईल, परंतु अमेरिका आणि फ्रान्सने याला तीव्र विरोध केला आहे. या मुद्द्यावरूनही दोन्ही देशांमध्ये मोठा मतभेद पाहायला मिळत आहे.
तंत्रज्ञानाचा पराभव आणि अमेरिकन विमानाचा अपघात
इराणच्या या संघर्षाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेसाठी आणखी एक वाईट बातमी लॉस एंजेलिसमधून आली. अमेरिकेचे B-52 बॉम्बर विमान, जे इराणवर हल्ले करण्यासाठी वापरले जाते, ते कॅलिफोर्नियातील एडवर्ड्स एअरफोर्स बेसवर उड्डाण केल्यानंतर लगेच क्रॅश झाले. या अपघातात ८ जणांचा मृत्यू झाला असून, यामुळे अमेरिकन तंत्रज्ञानावर मोठे प्रश्नचिन्ह उभे राहिले आहे. यापूर्वीही अमेरिकेची अनेक लढाऊ विमाने आणि पेट्रियट क्षेपणास्त्रे अपयशी ठरली आहेत, ज्यामुळे जागतिक स्तरावर अमेरिकेच्या लष्करी सामर्थ्याबद्दल चर्चा सुरू झाली आहे.
निष्कर्ष
एकूणच, इराण सध्या एका अशा वळणावर आहे जिथे त्याला फुटबॉलच्या मैदानात आपल्या देशाची प्रतिष्ठा जपायची आहे आणि युद्धाच्या मैदानात आपल्या अस्तित्वासाठी लढायचे आहे. लॉस एंजेलिसच्या स्टेडियममध्ये लागलेले इराण-इराणचे नारे आणि कुवेतमधील उद्ध्वस्त झालेले रडार हे दोन्ही इराणच्या वाढत्या प्रभावाचे संकेत देत आहेत. येणारे काही दिवस केवळ इराणसाठीच नव्हे, तर संपूर्ण जगाच्या राजकारणासाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठरणार आहेत. इराणने हे दाखवून दिले आहे की, परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी, जिद्द आणि हौसला असेल तर कोणत्याही संकटावर मात करता येते.
