डोनाल्ड ट्रम्प यांची माघार आणि इराणचा वाढता प्रतिकार

सध्या इराण आणि अमेरिका यांच्यातील युद्ध अत्यंत भयानक वळणावर पोहोचले असून, याला अंतिम युद्ध असेही संबोधले जात आहे. गेल्या काही तासांत इराणवर भीषण हल्ले झाले असून, इराणनेही त्याला प्रत्युत्तर दिले आहे. या युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर इराणच्या नेतृत्वाने अत्यंत आक्रमक भूमिका घेतली आहे.

इराणच्या नेतृत्वाचा ठाम निर्धार

इराणच्या महत्त्वाच्या नेत्यांनी आणि लष्करी कमांडर्सनी अमेरिकेला न झुकण्याचा इशारा दिला आहे. इराणच्या आयआरजीसी (IRGC) एरोस्पेस फोर्सचे कमांडर जनरल मुसावी यांनी स्पष्ट केले आहे की, इराणचा विजय ही खुदाची मर्जी आहे. हॉर्मुझमध्ये होणाऱ्या अमेरिकेच्या कारवायांना चोख प्रत्युत्तर दिले जाईल आणि या युद्धाचा अंत इराणच्या विजयानेच होईल, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला आहे. इराणचे राष्ट्राध्यक्ष पिजीशियान यांनीही अमेरिकेच्या दबावापुढे न झुकण्याची घोषणा केली आहे. त्यांनी अमेरिकेला आव्हान दिले आहे की, जर त्यांना जमिनीवर युद्ध (Ground War) करायचे असेल, तर त्यांनी ते करून पहावे; इराण आपली ताकद दाखवून देईल. तसेच, सुरक्षा परिषदेचे प्रमुख इब्राहिम अजीजी यांनी इशारा दिला आहे की, हे युद्ध आता पश्चिम आशियाच्या बाहेर पसरू शकते आणि त्याचे रूपांतर जागतिक युद्धात (World War) होऊ शकते.

अमेरिकेचे हल्ले आणि इराणचे प्रत्युत्तर

गेल्या १२ ते १४ तासांत अमेरिकेने इराणवर १०० हून अधिक टॉमहॉक (Tomahawk) क्षेपणास्त्रे डागली आहेत. फायटर जेट्सच्या माध्यमातून इराणच्या पाणीपुरवठा यंत्रणा, पूल आणि वीज केंद्रे यांसारख्या नागरी पायाभूत सुविधांना लक्ष्य केले जात आहे. अमेरिकेच्या या हल्ल्यांमुळे इराणमध्ये संतापाचे वातावरण आहे, मात्र इराणचे नागरिक आणि सैन्य मागे हटण्यास तयार नाहीत. इराणनेही अमेरिकेला जोरदार प्रत्युत्तर दिले आहे. जॉर्डनमधील अमेरिकन तळावर खैबर क्षेपणास्त्रांनी भीषण हल्ला करण्यात आला असून, कुवेतमध्येही अमेरिकन तळ जळत असल्याचे वृत्त आहे. बहरीनमधील फिफ्थ फ्लीटच्या मुख्यालय आणि कमांड सेंटरवर थेट क्षेपणास्त्रे कोसळली आहेत, तर इराकमधील अमेरिकन दूतावासाच्या आतही क्षेपणास्त्रे पडली आहेत.

ग्राउंड ऑपरेशनचा मुद्दा आणि ट्रम्प यांची माघार

डोनाल्ड ट्रम्प यांनी सुरुवातीला इराणच्या खार्ग (Kharg) बेटावर ग्राउंड ऑपरेशन करण्याची आणि तिथे अमेरिकन कमांडो उतरवून ताबा मिळवण्याची घोषणा केली होती. मात्र, काही तासांनंतर त्यांनी आपला निर्णय बदलला आणि इराणसोबत करार होणार असल्याचे सांगितले. ट्रम्प यांच्या या भूमिकेमुळे ते इराणच्या प्रतिहल्ल्याला घाबरले आहेत का, असा प्रश्न उपस्थित केला जात आहे. ट्रम्प यांनी दावा केला की, सौदी अरेबिया, यूएई, कतार, बहरीन आणि तुर्की यांसारख्या देशांच्या मध्यस्थीने इराणसोबत एक नवीन करार होणार आहे आणि इराणचे सर्वोच्च नेतेही यासाठी तयार आहेत. मात्र, इराणने ट्रम्प यांचा हा दावा पूर्णपणे फेटाळून लावला असून, अशा कोणत्याही कराराचा मसुदा तयार नसल्याचे आणि ट्रम्प खोटे बोलत असल्याचे म्हटले आहे.

लष्करी सज्जता आणि तांत्रिक अपयश

इराणने खार्ग बेटाच्या संरक्षणासाठी सुमारे २ लाख आयआरजीसी सैनिक तैनात केले आहेत. इराणच्या सैन्याने इशारा दिला आहे की, जर एकाही अमेरिकन कमांडोने या बेटावर पाऊल ठेवले, तर त्याला जिवंत सोडले जाणार नाही. तज्ज्ञांच्या मते, जर ट्रम्प यांनी ग्राउंड ऑपरेशन केले असते, तर तो अमेरिकेच्या लष्करी इतिहासातील सर्वात मोठा चुकीचा निर्णय ठरला असता आणि एका रात्रीत शेकडो अमेरिकन सैनिक मारले गेले असते. युद्धाच्या मैदानातून आलेल्या माहितीनुसार, अमेरिकेची प्रगत पॅट्रियट (Patriot) क्षेपणास्त्र संरक्षण प्रणाली इराणची क्षेपणास्त्रे रोखण्यात अपयशी ठरत आहे. जॉर्डनमधील हल्ल्यात अमेरिकेची अनेक F-35 विमाने नष्ट झाल्याचा दावा इराणने केला आहे. तसेच हॉर्मुझ आणि ओमान जवळ उभ्या असलेल्या अमेरिकन विनाशक जहाजांना (Destroyers) लक्ष्य केल्याचेही इराणने म्हटले आहे.

आंतरराष्ट्रीय पाठबळ आणि फ्रस्ट्रेशन

या संघर्षात रशिया आणि चीन इराणच्या सतत संपर्कात असून त्यांनी इराणला पाठिंबा दिला आहे. अमेरिकेचे हल्ले हे आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे उल्लंघन असल्याचे त्यांचे मत आहे. काही तज्ज्ञांच्या मते, इराणला करारासाठी वाकवू न शकल्यामुळे आणि युद्धात हरवू न शकल्यामुळे ट्रम्प आता हताश (Frustration) झाले आहेत, म्हणूनच ते नागरी सुविधांवर हल्ले करत आहेत. सध्या इराणमधील जनता आपल्या सैन्याच्या पाठीशी ठामपणे उभी आहे. इराणच्या राष्ट्राध्यक्षांनी स्पष्ट केले आहे की, कोणताही करार झालाच तर तो इराणच्या अटींवरच होईल. अमेरिका, इस्रायल आणि काही अरब देश मिळूनही इराणला झुकवू शकले नाहीत, हे जगाने पाहिले आहे, असे इराणचे म्हणणे आहे. येणाऱ्या काही तासांत परिस्थिती कशी बदलते आणि ट्रम्प ज्या कराराचा दावा करत आहेत त्याचे काय होते, याकडे जगाचे लक्ष लागले आहे.